ءۇزىلىپ تۇسكەن مونشاقتاي كوگىلدىر كولدەر مەن قولدىڭ سالاسىنداي اق قايىڭدار, ماڭگى جاسىل قاراعايلار كومكەرگەن كورىكتى كوكشە ءوڭىرىنىڭ قۇيقالى ءبىر پۇشپاعى – تابيعاتتىڭ زەرگەر قولىمەن زەرلەنگەن, جىلدىڭ قاي ماۋسىمىندا دا ون بەسىندە تولعان ايداي تولىقسىپ جاتاتىن زەرەندى ايماعى.
سەكسەن كولدى ومىراۋىنا سەكسەن مونشاق ەتىپ تاققان قاسيەتتى كوكشە توپىراعىنداعى تۇمسا تابيعات تالايدى تاڭىرقاتاتىنى دا راس. ەل ەجەلدەن بۋرابايدىڭ بەدەرلى بەينەسىنە كوز قانىقتىرعان. ال بۋرابايدان ات شاپتىرىم جەردەگى نۋ ورماندى, ءمولدىر سۋلى زەرەندىنىڭ دە تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا ايرىقشا ىڭعايلى, ابدەن لايىق ەكەنىن ايتۋ پارىز. سوڭعى جىلدارى كۋرورتتى ايماقتىڭ ينفراقۇرىلىمى ءبىرشاما دامىپ, كوپ-كورىم جاقسارىپ قالدى. الىس-جاقىن شەت ەلدەردەن دۇمەپ كەلىپ جاتاتىن تۋريستەردىڭ جولىن جامان تۇماۋ كەسسە دە, بىلتىر 12 مىڭنان استام ادامعا قىزمەت كورسەتتى. بيىلعى ءۇمىت تە زور. وبلىس تاياۋدا عانا «قىزىل ايماقتىڭ» قۇرساۋىنان شىقتى. بالكىم بيىل وتكەننىڭ ەسەسى قايتاتىن-اق بولار. قازىر اۋداننىڭ تۋريستەرگە قىزمەت كورسەتەتىن ۇيىمدارى قاپىسىز قامدانۋدا. ۇزىن-ىرعاسى قىرىقتان استام تۋريزم نىسانى بار. ءسوز اراسىندا ولاردىڭ 11-ءى تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيتىنىن ايتا كەتكەن ءجون.
– 2020 جىلى وبلىس اكىمدىگى زەرەندى كۋرورتتى ايماعىن دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى جوسپارىن بەكىتتى, – دەيدى اۋداندىق كاسىپكەرلىك, ونەركاسىپ جانە تۋريزم ءبولىمىنىڭ باسشىسى كۇليا بەكسۇلتانوۆا, – كۇنى بۇرىن مۇقيات ازىرلەنگەن جوسپاردا ينفراقۇرىلىمدىق جانە ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى تۇبەگەيلى شەشۋ, كولىكتىك-لوگيستيكالىق جانە كوممۋنيكاتسيالىق باعىتتى مەيلىنشە دامىتۋ, ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتا رەكرەاتسيالىق قىزمەتتى جەتىلدىرۋ قامتىلعان. اۋداننىڭ تۋريستىك الەۋەتىن دامىتۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى 45 جوبا كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. بۇگىنگە دەيىن جالپى قۇنى 148,9 ملن تەڭگەنىڭ قۇرايتىن 16 جوبا اياقتالدى.
زەرەندى اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمشىلىك شەكاراسىنداعى تۋريستىك بيزنەس نىساندارىن ەلدى مەكەن قۇرامىنا ەنگىزە وتىرىپ, اۋىلدىڭ باس جوسپارى ازىرلەنگەن. ەرتەرەكتە ءىشىنارا سىنعا ءىلىنىپ جۇرەتىن جول بويىنداعى قىزمەت تۇرلەرىن جاقسارتۋ بارىنشا ەسكەرىلگەن. الىستان ات ارىتىپ جەتكەن تۋريستەردىڭ كىرپياز كوڭىلىنەن شىعۋ وڭاي-وسپاق شارۋا ەمەس. دەمەك زەرلى زەرەندىنىڭ قوناقجاي قۇشاعىنا كۇمپ ەتە تۇسكەنشە جول ازابىن شەكپەگەنى ءجون. كىشى تۇكتى مەن سەرافيموۆكا اۋىلدارىنىڭ باس جوسپارى بەكىتىلىپ, شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ قۇقىعىنداعى مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ۇيىمداستىرىلعان. اۋىلدىڭ ج.مۋسين كوشەسىنەن باستاپ زەرەندى كولىنىڭ جاعالاۋىنا دەيىن قامتيتىن پارك ايماعىنىڭ تۇجىرىمداماسى جاسالدى.
جانعا جاعىمدى جاڭالىق تا از ەمەس. كەلۋشىلەردىڭ كوڭىلىن اۋداراتىن «ۆيزيت» ورتالىعى سالىنىپ, تاريحى قاتپار-قاتپار ءوڭىردىڭ ارحەولوگيالىق, گەولوگيالىق جانە مادەني مول ەرەكشەلىكتەرى مۇقيات ەسكەرىلە وتىرىپ, جىل بويى ۇزبەي جۇمىس ىستەيتىن تۋريستىك سوقپاقتار اباتتاندىرىلدى. كوركەم تابيعاتتىڭ اياسىنداعى سوقپاقتىڭ بويىمەن جەلە جورتىپ وتكەن ادام كوڭىلىنە كوپ سىردى تۇيەر ەدى. جالعىز سۇلۋ تابيعات قانا ەمەس, قۇيقالى ءوڭىردىڭ الۋان قۇپياسى بوگىپ جاتقان ايرىقشا اجارلى جەردىڭ تاريحىنان تاماشا تاعىلىم الۋعا بولادى. ەلدىك پەن ەرلىكتى جىرلايتىن اڭىزعا تۇنعان ولكەنىڭ ءوڭى توپىراعىنا تابانى تيگەن ادامدى ۇلتتىق رۋحقا سۋسىنداتىپ تۇراتىن ءتارىزدى.
مىنە, سوندىقتان دا بۇل ولكەدە مادەني-تانىمدىق, ىسكەرلىك, ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ باعىتتارىن دامىتۋعا مول مۇمكىندىك بار. اقباس تولقىندارى اسپانعا اتىپ جاتقان كۇمىس كولدەردە شومىلىپ, ءجۇز سان ءانشى قۇستارى دارقان دالانىڭ تاماشا كۇيىن شەرتىپ جاتقان ءوڭدى ولكەدە جاياۋ, اتپەن سەرۋەندەپ, اڭشىلىق قۇرۋعا دا ابدەن بولادى. جالعىز جازدا عانا ەمەس, قىس ءتۇسىپ, تورتكۇل دۇنيە تەگىس اقشا قار جامىلعاندا شاڭعى سپورتىنىڭ باعى جانادى دەي بەرىڭىز.
ءسوز اراسىندا كورىكتى ءوڭىردىڭ باعىن اسىرىپ تۇرعان زەرەندى كولى تۋرالى ءبىراۋىز ءسوز ايتا كەتەلىك. جاعاسى يت تۇمسىعى وتپەيتىن قالىڭ قاراعاي, اق قايىڭمەن كومكەرىلگەن زەرەندى كولى تەڭىز دەڭگەيىنەن 300 مەتر بيىكتىكتە ورنالاسقان. كول تابانى قۇمدى, سۋى ءمولدىر. مامانداردىڭ زەرتتەۋىنە قاراعاندا, سۋىنىڭ تازالىعىندا كۇمان جوق. ونى زەر سالىپ قاراساڭىز, زەرتحاناسىز دا ايىرا الاسىز. ايدىنعا شومىلۋدان جالىقساڭىز, قولىڭىزعا قارماق الىپ, ون سان بالىعى ورىستەگەن كولدە بالىق اۋلاۋعا دا بولادى. زەرەندى كولى – شىن مانىندە تابيعاتتىڭ تاماشا تارتۋى. بالكىم سودان با ەكەن, كوپ كوڭىلىن وزىنە تارتىپ تۇرادى.
سوڭعى جىلدارى تۋريزم يندۋسترياسىن بارىنشا دامىتۋ ماقساتىندا الەۋەتتى ينۆەستورلاردىڭ جۇمىلۋى وڭ بولدى. جەر ۋچاسكەلەرى ۇزاق مەرزىمگە جالعا بەرىلە باستادى. «AuroraGarden» وتباسىلىق دەمالىس ورتالىعى كەڭەيتىلدى. 250 ادامعا ارنالعان 2 قاباتتى اسحانا سالىندى. 2020 جىلى تۋريزم سالاسى بويىنشا اۋقىمدى ءۇش ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, تۋريستەرگە قىزمەت كورسەتۋ اياسى كوپ-كورىم كەڭەيىپ قالدى. وسى ءبىر ىلكىمدى ءىستى ويعا العاندا, «EliktiPark» تاۋ شاڭعىسى كەشەنىندەگى كەڭەيتۋ جۇمىستارىن ايتا كەتكەن ءلازىم. جايلى كۇركەلەر, الۋان ءتۇرلى ويىن الاڭدارى ورناتىلعان. اجارلى ساياباق الاڭى, بالالار مەن ەرەسەكتەرگە ارنالعان باسسەيندەر سالىنىپ, سپورتتىق جابدىقتار جاڭعىرتىلدى.
سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق كورمەلەردە زەرەندى كۋرورتتىق ايماعىنىڭ تۋريستىك الەۋەتىن جاقسارتۋ ماقساتىندا اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرارلىق بىرقاتار جۇمىستىڭ اتقارىلعانىن بولە-جارا ايتا كەتەلىك. ورىندالعانى ءبىر بولەك, وعان قوسا ءالى دە 29 جوبا قولعا الىنىپ وتىر. ويعا العاننىڭ بارلىعى جۇزەگە اسقان كەزدە زەرلى زەرەندىنىڭ كوركەم كەلبەتى كوزتارتارلىق, كوڭىل توعايتارلىق دەڭگەيگە جەتەتىنى ءسوزسىز. ولكەگە اياق باسقان تۋريستەردىڭ ىقىلاسىن وزىنە اۋدارىپ, ىنتاسىن ارتتىرۋدىڭ, قولايلى جاعداي جاساۋدىڭ بار شاراسى قامتىلۋدا. ماسەلەن, تابيعاتى تامىلجىعان بۋرابايعا قاراعاندا ادام اياعى سيرەكتەۋ تيەتىن يمانتاۋ مەن شالقار كۋرورتتى ايماعىمەن بايلانىستىراتىن وبلىستىق ماڭىزى بار ەكى اۆتوجولعا ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ەندى تىلسىم تابيعات اياسىن تاماشالاعان وكپەك جولاۋشى جول ازابىن شەكپەيتىن بولادى.
كەلىمدى-كەتىمدى كىسىگە وتكەن تاريحتىڭ ونەگەلى تۇسىن ۇقتىرۋ, تۋعان جەردىڭ تاعىلىمىن كوكىرەگىنە قوتارىپ قۇيىپ بەرۋ دە ماڭىزدى. وزگەلەر دە ولكەنىڭ وتكەن تىنىسىن, قاستەرلى قاسيەتىن بىلگەنى دۇرىس قوي. وسى ماقساتتا زەرەندى اۋىلىندا ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ قولعا الىنباق. جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسىن ازىرلەۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 3,9 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىندى. تاۋەلسىزدىك كوشەسىندە مۋزەيگە ارنالعان جەر تەلىمىنە مەملەكەتتىك اكت الىندى. تاياۋ ارادا مۋزەي قۇرىلىسى قولعا الىنباق.
زەرەندىنىڭ تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ اسەرى مول. وسى ورايدا «پارۋس» بالالار ساۋىقتىرۋ ورتالىعى بۇرىنعى مەجەدەن اجەپتاۋىر كەڭەيتىلۋدە. جاڭادان 70 ورىنعا شاقتالعان 5 قاباتتى جاتىن كورپۋسى سالىنۋدا. «ZerenNur» ساۋىقتىرۋ كەشەنىنىڭ اۋماعىندا 3 قاباتتى مەديتسينالىق بلوكتىڭ قۇرىلىسى تاياۋ ارادا پايدالانۋعا بەرىلمەك. بۇدان باسقا دا بىرقاتار جوبا قولعا الىنىپ وتىر.
زەرەندىدەن تۇپ-تۋرا 45 شاقىرىم جەردە قازاقى ۇعىممەن ادىپتەپ ايتقاندا, يەك استىندا قاراۇڭگىر كولى بار. بىلايعى جۇرت بىلە بەرمەۋى دە ابدەن مۇمكىن. ءسال قيعاش جاتقاندىقتان كوز ۇشىنا ىلىنە بەرمەيتىن قاراۇڭگىردىڭ سۋى ەمدىك قاسيەتكە يە. ماماندار كول سۋىنىڭ قۇرامىن زەرتتەي كەلە, ونىڭ مينەرالعا وتە باي ەكەندىگىن دالەلدەپ وتىر. گيدروگەولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى م.پياتوۆتىڭ 2003 جىلعى زەرتتەۋىنە قاراعاندا, بالشىعى دا ەمدىك قاسيەتكە يە ەكەن.
تۋريزم جالعىز تابيعات كوركىنە ءسۇيسىنىپ, تازا اۋاسىن جۇتۋ ەمەس, بۇگىنگى جۇرت تاريحقا دا قىزىعادى. بۇل ورايدا, كەڭوتكەل قويناۋىندا باعزى زامانداعى بوتاي مادەنيەتىنە جاتاتىن تاريحي ەسكەرتكىش بار. سوڭعى جىلدارى تۇبەگەيلى زەرتتەلۋ ۇستىندە. اقكول مەن يۆانوۆكا اۋىلدارىنىڭ ىرگەسىندەگى ءۋالي حان مازارى دا تىلسىم تاريحتىڭ ءبىر پۇشپاعىن سىر ەتىپ شەرتەدى. تەمىر داۋىرىندەگى اقشاسور بەيىتى دە اڭىز ۇيىعان جەر. الداعى ۋاقىتتا تۇتاس ءبىر كونە ءداۋىردىڭ كۇمبەزىن سومدايتىن قاسيەتتى جەرلەر جان-جاقتى زەرتتەلمەك.
ءسوز سوڭىندا تاريحي تاعىلىمى دا, بۇگىنگى بەدەرلى بەينەسى دە, ايدىن شالقار كولى مەن يت تۇمسىعى وتپەيتىن قالىڭ جىنىستى ورمان-توعايى دا تۋريستەردىڭ تالعامپاز كوڭىلىنەن شىعاتىنىن ايتقىمىز كەلەدى.
اقمولا وبلىسى
زەرەندى اۋدانى