ورتاق تاريحي تاعدىر, بىرەگەي مادەني-رۋحاني قۇندىلىقتارىمىز, وزەگى ءبىر ءتىلىمىز بەن سالت-سانامىز بايلانىستىراتىن كورشى وزبەك ەلىمەن سوڭعى جىلدارى قارىم-قاتىناس نىعايا ءتۇسىپ, بارىس-كەلىستىڭ جيىلەگەنى ءمالىم.
بۇل ورايدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2017 جىلدىڭ قىركۇيەگىندەگى وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنا مەملەكەتتىك ساپارى ەكى ەل قارىم-قاتىناسىنا ەلەۋلى وزگەرىس ەنگىزگەن بولاتىن. وسى ساپار بارىسىنداعى كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە ەكى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ 2018 جىلى قازاقستاندا وزبەكستان جىلىن, 2019 جىلى وزبەكستاندا قازاقستان جىلىن وتكىزۋ جونىندەگى شەشىمى بارلىق سالاداعى بايلانىستى ارتتىرا ءتۇستى.
بۇگىندە كورشىلەس جاتقان وزبەك ەلىمەن رۋحاني-مادەني بايلانىس ەرەكشە جولعا قويىلعان. سونداي-اق ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستى نىعايتۋ باعىتىنداعى جوسپار-جوبالار دا جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋدا. ونىڭ جارقىن مىسالى رەتىندە تۇركىستانداعى تىگىن فابريكاسى, شىمكەنت قالاسىنداعى توقىما فابريكاسى سياقتى قازاقستان مەن وزبەكستان اراسىنداعى تابىستى ونەركاسىپتىك كووپەراتسيانى ايتۋعا بولادى.
قازىرگى ۋاقىتتا شىمكەنت قالاسىندا مەديتسينالىق بۇيىمدار, تۇركىستاندا اس ءۇي پليتالارى مەن سۋ جىلىتقىشتار ءوندىرىسى سياقتى بىرلەسكەن جوبالار ىسكە اسىرىلۋدا. ەكى ەل اراسىنداعى اۋە قاتىناسىن كەڭەيتۋ اياسىندا بيىلعى 21 ماۋسىمدا Fly Arystan قازاقستاندىق كومپانياسى «تۇركىستان – تاشكەنت» باعىتى بويىنشا تۇراقتى رەيستەر اشادى. سونداي-اق وزبەكستان اۋماعىنا شىعاتىن جوعارى جىلدامدىقتى «تۇركىستان – شىمكەنت – تاشكەنت» تەمىر جول ماگيسترالىن جانە «داربازا – ماقتاارال» تەمىر جول جەلىسىن سالۋ جونىندەگى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن. بۇل ماسەلە قازاقستان مەن وزبەكستان ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى حاتتاماعا سايكەس پىسىقتالىپ, ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تاياۋ ارادا جوبالاردى تالقىلاۋ جونىندە وزبەكستاننىڭ كولىك مينيسترلىگىمەن كەزدەسۋ وتكىزىلمەك.
بيىلعى قاڭتار-ساۋىردە ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 1,2 ملرد دوللاردى قۇرادى, بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىندەگى كورسەتكىشتەن 41,3%-عا جانە 2019 جىلدىڭ العاشقى ءتورت ايىنىڭ كورسەتكىشىنەن 33,3%-عا جوعارى. وتكەن جىلى وزبەكستاندا قازاقستاندىق كاپيتالدىڭ قاتىسۋىمەن جۇمىس ىستەيتىن كاسىپورىندار سانى 809-دان 919 كومپانياعا دەيىن كوبەيدى. ال قازاقستاندا وزبەك كاپيتالىنىڭ ۇلەسى بار كاسىپورىندار سانى 1231-گە جەتكەن. ياعني قازاقستان مەن وزبەكستان اراسىنداعى تامىرى تەرەڭدە جاتقان بەكەم بايلانىس بۇگىندە جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى. اسىرەسە, كورشى ەلگە جاقىن ورنالاسقان تۇركىستان وبلىسى مەن شىمكەنت قالاسىنىڭ قوس مەملەكەتتىڭ قارىم-قاتىناسىندا الار ورنى ەرەكشە. وسى ورايدا سوڭعى ەكى-ءۇش جىلدا اتقارىلعان جۇمىستارعا توقتالا كەتسەك.
ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماقساتىندا الدىڭعى جىلى ناۋرىزدا تاشكەنت قالاسىندا قازاقستان – وزبەكستان بيزنەس فورۋمى وتكەن بولاتىن. وسى ءىس-شارا اياسىندا «قازاقستاندا جاسالعان» قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ كورمەسى ۇيىمداستىرىلىپ, وعان شىمكەنت قالاسىنىڭ 20-عا جۋىق كاسىپورنى قاتىستى. وزبەكستانعا ەكسپورتتالعان اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمى 2019-2020 جىلدارى 198,8 ملن اقش دوللارىن قۇرادى. 2021 جىلدىڭ قاڭتار-ناۋرىز ايلارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا شىمكەنت قالاسىنىڭ وزبەكستانمەن سىرتقى ساۋدا اينالىمى 81 295 مىڭ اقش دوللارىنا جەتتى, ونىڭ ىشىندە ەكسپورت – 63 104,7 مىڭ اقش دوللارى, يمپورت – 18 190,3 مىڭ اقش دوللارى.
«بۇگىندە شىمكەنت قالاسىندا وزبەكستاندىق ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن 2,8 ملرد تەڭگەگە 2 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ءبىرىنشىسى, BAIKRA جشس-ءنىڭ «گيگيەنالىق ماقساتتاعى قاعاز بۇيىمدارىنىڭ ءوندىرىسى» جوباسى. قۇنى 375 ملن تەڭگە جانە 20 جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جوبا «وڭتۇستىك» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا ىسكە اسىرىلۋدا. قىركۇيەكتە ىسكە قوسۋ كوزدەلىپ وتىر.
جىل سوڭىنا قاراي ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان ەكىنشى جوبانىڭ قۇنى – 2,5 ملرد تەڭگە. «تاسساي» يندۋستريالىق ايماعىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان DentaFill Kazakhstan جشس-ءنىڭ ء«دارى دارمەك جانە گيگيەنالىق بۇيىمدار ءوندىرىسى» جوباسى بويىنشا 30 جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا. سونىمەن قاتار وزبەكستاندىق ينۆەستورلار بۇرىنعى «مەلانج» اق, «يۋتەكس-KZ» جشس كاسىپورىندارىن قايتا ىسكە قوسىپ, ءونىم وندىرۋدە. قازىرگى تاڭدا اتالعان كاسىپورىندار سوك Alliance textile جشس بولىپ قايتا قۇرىلعان», دەيدى شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى مۇرات ايتەنوۆ.
ايتا كەتەلىك, «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى اياسىندا الدىڭعى جىلى قايتا ىسكە قوسىلعان Alliance ءجىپ ءيىرۋ فابريكاسى جىلىنا 5000 توننا ماقتا تالشىعىن وڭدەپ, 4500 توننا ءيىرىمجىپ وندىرۋگە قاۋقارلى. وڭتۇستىكتە وندىرىلەتىن ماقتانىڭ بارلىعىن تولىعىمەن شىمكەنت قالاسىندا وڭدەۋ – ءۇشىنشى مەگاپوليستىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەرى انىق. بىلتىر 268 158 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ءونىم وندىرىلگەن. سونىمەن قاتار تۇركياعا – 127 توننا, رەسەيگە – 40, قىتايعا – 116 توننا جانە رۋمىنياعا – 13 توننا ءيىرىمجىپ ەكسپورتتالعان. بۇگىندە تىگىن فابريكاسىندا 78 ادام جۇمىسپەن قامتىلعان.
بىلتىر شىمكەنت جانە بۇحارا, حيۋا قالالارى اراسىندا تۋريزم سالاسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلىپ, بىرلەسكەن ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلدى. اتالعان مەموراندۋم ەكى جاقتى دوستىق قارىم-قاتىناستى نىعايتىپ, الداعى ۋاقىتتا ءتۋريزمدى دامىتۋدا بىرلەسە جۇيەلى شارالار قابىلداۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن بولادى. مەموراندۋم شەڭبەرىندە پاندەميادان كەيىنگى كەزەڭدە ورتاق تۋريستىك ونىمدەر ازىرلەپ, ولاردى ىشكى جانە حالىقارالىق تۋريستىك نارىقتا ىلگەرىلەتۋ, جارنامالىق-ماركەتينگتىك ناۋقاندار جۇرگىزۋ جانە ەكى ءوڭىردىڭ تۋريزم يندۋسترياسىن دامىتۋدا تاجىريبە الماسۋ جوسپارلانۋدا. شىمكەنت قالاسى مەن سامارقاند وبلىسى اراسىندا تۋريستىك ونىمدەردى ىلگەرىلەتۋ تۋرالى ورتاق جوسپار قابىلدانعان.
بۇگىندە ميلليوننان استام شىمكەنتتىك تۇرعىننىڭ 17 پايىزىن (183 696 ادام) وزبەك ەتنوسىنىڭ وكىلدەرى قۇرايدى. وڭىردەگى وزبەكتەردىڭ باسىم بولىگى سايرام ەلدى مەكەنىندە قونىستانعان. قالادا 4 مەكتەپ وزبەك تىلىندە ءبىلىم بەرسە, 32 مەكتەپتەگى ءبىلىم بەرۋ قازاق - وزبەك ارالاس تىلدە جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار ءۇشىنشى مەگاپوليستە وزبەك ەتنومادەني بىرلەستىگى جۇمىس ىستەيدى. بىرلەستىك قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى دامىتۋ, ەل بىرلىگىن بەكەمدەۋ, قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋ باعىتىنداعى سىندارلى ساياساتتىڭ ىسكە اسۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. انا ءتىلى مەن مادەنيەتىن, سالت-ءداستۇرىن جاس بۋىنعا ۇيرەتۋ باعىتىندا دا اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ اتقارىلۋىنا ۇيىتقى بولۋدا. وڭىردەگى ءتۇرلى بايىپتى باستامالارعا ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ, ونى ىسكە اسىرۋدا بەلسەندىلىك تانىتۋدا. ياعني وزبەك ەتنوسى وكىلدەرى ەلىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ باعىتىندا ءتۇرلى سالادا ەڭبەك ەتىپ, ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ كەلەدى. وڭىردەگى ىنتىماق-بىرلىكتىڭ نىعايۋىنا 2003 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن اشىلعان سايرام ەلدى مەكەنىندەگى وزبەك دراما تەاترى دا ەلەۋلى ۇلەس قوسۋدا. تەاتر ءوز قىزمەتىندە «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا وتباسى قۇندىلىقتارىن ساقتاۋ, وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, جاستاردى پاتريوتتىققا تاربيەلەۋ باعىتىندا 87 قويىلىم قويدى. بۇعان قوسا, تەاتر ۇجىمى وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ – تاشكەنت, قىرعىزستاننىڭ – وش, بىشكەك, رەسەيدىڭ – قازان قالالارىندا گاسترولدىك ساپارمەن بولىپ, ءوز قويىلىمدارىن ساحنالادى. وسىلايشا ەجەلدەن اۋىلى ارالاس, قويى قورالاس باۋىرلاس قازاق ەلى مەن وزبەك ەلى اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناس تامىرىن تەرەڭگە, قاناتىن كەڭگە جايىپ كەلەدى.
شىمكەنت