باقىتجاننىڭ بيدايى

الايدا ءوز ورتامىزدا دا ايتۋلى عالىمدار از ەمەس. ءتىپتى تۇ­قىم شارۋشىلىعى سالاسى بويىن­شا اشقان جاڭالىعىمەن الەم عا­لىمدارىنىڭ اۋزىن اشتىرىپ, قا­سىن كەرگىزگەن جەرلەستەرىمىز جە­تەرلىك. ولاردىڭ وندىرىسكە ەنگىز­گەن جاڭا سۇرىپتارى ءالى كۇنگە دەيىن سۇ­رانىستا. ياعني وتاندىق عىلىمنىڭ دۇنيەجۇزىلىك تالاپقا ساي ءونىم ءتۇ­رىن ۇسىنا الاتىنىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. وكىنىشتىسى, بىلىكتى عالىمداردىڭ ناعىز دەر شاعىندا ورتامىزدان كەتىپ جاتقانى. جاقىندا ومىر­دەن وتكەنىنە جىل تولاتىن باقىتجان قالىباەۆ سونداي جان ەدى.

باقىتجان ساقباي ۇلى 1956 جى­لى 21 ماۋسىمدا وڭتۇستىك قازاق­ستان وبلىسىندا دۇنيەگە كەلگەن بولاتىن. الماتىداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنا 1972 جىلى ءتۇسىپ, 16 جاسىندا ستۋدەنت اتاندى. 1977 جىلى ينستيتۋتتى ۇزدىك ءبىتىرىپ شىققان سوڭ, سول جىلى قا­زاق­ مال ازىعى ءوندىرىسى جانە جايىلىم شارۋا­شىلىعى عى­لىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا قىز­مەتتىك جولىن باستادى. 1978 جىلى كراسنوۆودوپاد مەملەكەتتىك سەلەكتسيالىق ستانساسىنا كىشى عىلىمي قىزمەتكەر بولىپ ورنالاسىپ, تاجىريبەسى تولىققان سوڭ 1981 جىلى قازاقتىڭ ۆيليامس اتىنداعى ەگىنشىلىك ينستيتۋتىنا قىزمەتىن اۋىستىردى.

– بۇرىنعىشا ايتقاندا, كيز – عالىمداردىڭ قايناپ جاتقان ورداسى ەدى عوي. باقىتجان ساقباي ۇلى اتى اڭىزعا اينالعان عالىم راقىم المابەك ۇلى سياقتى قازاقتىڭ ءىرى تۇلعاسىمەن بىرىگىپ, بىرنەشە سورتتى شىعارۋعا اتسالىس­تى. تەگى, باقىتجاننىڭ عىلىمعا قوسقان ۇلەسى ايتارلىقتاي. ول –  بۇگىندە وندىرىستە ەگىلىپ جۇر­گەن كۇزدىك بيدايدىڭ «ناز», «ساپالى», «يۋبيلەينىي 60», «المالى», تريتيكالەنىڭ «تازا», قانت قى­زىلشاسىنىڭ «تاراز جانە شەكەر» سورتتارىنىڭ حا­لىقا­را­لىق دەڭگەيدە پات­تەنتەلۋىنە ەڭ­بەك ەتكەن ءارى اۆتورىنىڭ ءبىرى. 2013 جىلى قازاق ەگىنشىلىك جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عى­لىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ تال­دى­قورعان فيليالىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىنە تاعايىندالدى. ول 2018 جىلعا دەيىن وزىنە تاپسىرىلعان جاۋاپتى قىزمەتتى جوعارى دەڭگەيدە اتقاردى. ارىپتەستەرى عالىمنىڭ وسى ەڭبەگىن ەسكەرىپ, باقىتجاننىڭ قۇرمەتىنە بيدايدىڭ جاڭادان شىققان جوعارى ءونىمدى ءبىر سورتىنا «پاميات باقىتجانا» دەگەن اتاۋ بەرىپ, ول سورت بۇگىندە مەملەكەتتىك سىناۋ كوميسسياسىنا تاپسىرىلدى, – دەيدى عالىمنىڭ ارىپتەسى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اكادەميك مۇحتار قۇدايبەرگەنوۆ. 

بۇكىل سانالى عۇمىرىن اۋىل شارۋاشىلىعى ىسىنە ارناپ, حالىق ءۇشىن ادال قىزمەت اتقارىپ, ازامات­تىق بيىكتەن كورىنگەن, قو­عامعا ادال ەڭبەگى سىڭگەن عا­لىم باقىتجان ساق­باي ۇلىنىڭ ازا­ماتتىق, اكەلىك قام­قورلىعى دا ونىڭ ارىپتەستەرى مەن دوستارى ءۇشىن ۇنەمى ۇلگى بولا بىلگەن ەكەن.

– دوسىمىز وتباسىندا ءتورت بالا تاربيەلەپ, ولاردى قاتارداعى ازا­مات دەڭگەيىنە كوتەردى. بارلىعى جوعارى ءبىلىمدى, ەلگە تانىمال, ۇل­گىلى وتباسى بولدى. باقىتجان جۇ­مىستى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن ات­قاراتىن. جيىن-تەرىمنىڭ  قاي­ناپ ءجۇرىپ جاتقان كەزى. سول كەزدەگى باسشىلاردىڭ باقىتجانعا ءبىر ەمەس, ءۇش جۇمىستى تاپسىرۋىنا باي­لانىستى, سول جۇمىستاردى تيا­ناقتى اتقارىپ ءجۇردى. بىرەسە ەگىس­تىك  باسىنا شاپقىلاپ, ورىپ جاتقان كومبايننىڭ سوڭىنان ءوزى ءجۇردى. بيداي سۇرىپتارىنىڭ ارالاسىپ كەتپەۋىن باقىلاپ, قويمادا قاي جەرگە توگىلۋىن قاداعالادى.  بيداي سورتتارىنىڭ ءوز اتتارىمەن ساقتالىپ قالۋىنا ىقپال جاسادى. بۇل قانشاما عىلىم دوكتورى بولعان اعالارىنىڭ, اپالارىنىڭ جانە دە قانشاما عالىمداردىڭ ۇزاق جىل بويى ماڭداي تەرىمەن شىعارىلعان سۇرىپتارى ەدى. جىلدار بويى كوز مايىن تاۋىسىپ جاساعان ەڭبەكتەرىن باعالاۋ دەگەن – ادامدىقتىڭ بەلگىسى. مۇنداي ەڭبەكتىڭ قادىرىن وسى جولمەن وتكەن ادام عانا تۇسىنەدى, – دەيدى  بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ءايىپ ىسقاقوۆ.