كەشە ءماجىلىس سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن جالپى وتىرىستا پالاتا دەپۋتاتتارى بىرقاتار زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. سونىڭ ىشىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىن الەۋمەتتىك قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
اتالعان ماسەلە بويىنشا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سەرىك شاپكەنوۆ بايانداما جاسادى.
«زاڭ جوباسى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلار, ەڭبەك ارداگەرلەرى جانە باسقا دا ساناتتاردى قوسا العاندا, ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىن الەۋمەتتىك قورعاۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ازىرلەندى. بۇل نورمالاردى Nur Otan پارتياسى قولداعانىن جانە سايلاۋالدى تۇعىرنامادا كورىنىس تاپقانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت», دەدى مينيستر. ونىڭ ايتۋىنشا, قۇجاتتا بىرقاتار نەگىزگى تۇجىرىمدامالىق جاڭالىق قاراستىرىلعان. بىرىنشىدەن, I توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا كۇتىم كورسەتۋشىلەرگە جاڭا جاردەماقى ءتۇرىن ەنگىزۋ قاراستىرىلعان.
«قازىرگى تاڭدا I توپتاعى 66 مىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاننىڭ اراسىنان ءاربىر ءۇشىنشىسى جەكە كومەكشىنىڭ قىزمەتىمەن قامتىلماعان. ياعني ولار – باسقا ادامنىڭ كومەگىنە ءزارۋ, ءوز بەتىمەن ءجۇرىپ-تۇرا المايتىن مۇگەدەك جاندار. وسىلايشا, زاڭ جوباسىن قابىلداۋ ناتيجەسىندە سىرتقى قامقورلىققا مۇقتاج 24 مىڭ ادام قوسىمشا كۇتىم بويىنشا جاردەماقىمەن قامتىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا جاردەماقىنى ەنگىزۋ بويىنشا دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەدى مينيستر.
بۇدان بولەك, بالا دەنساۋلىعىنىڭ بۇزىلۋ دارەجەسىن جانە تىنىس-تىرشىلىك ارەكەتىنىڭ شەكتەلۋىن ەسكەرە وتىرىپ, زاڭ جوباسىندا 7 جاستان 16 جاسقا دەيىنگى بالالاردى مۇگەدەكتىك توپتارى بويىنشا ءبولۋ كوزدەلەدى. بۇل قادام بالالار اۋرۋىنىڭ دارەجەسىنە قاراي وڭالتۋ ءىس-شارالارى مەن الەۋمەتتىك كومەكتى, ونىڭ ىشىندە جاردەماقىلار مولشەرى بولىگىندە سارالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل رەتتە مۇگەدەكتىگى بار بالالاردىڭ بارلىق توبى ءۇشىن جاردەماقى مولشەرى 16,7 پايىزدان 37 پايىزعا دەيىن ۇلعايتىلادى. سونىڭ اياسىندا 30 مىڭنان استام مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالا قامتىلماق.
«مۇگەدەكتىگى جانە اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ جاعدايى بويىنشا جاردەماقىلاردى ءبىر مەرزىمدە الۋ قۇقىعىن بەرۋ كوزدەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالا اتا-اناسى اجىراسقان كەزدە اليمەنتكە قوسا, مۇگەدەكتىگى بويىنشا جاردەماقىنى قاتار الىپ وتىرادى. الايدا, اتا-اناسىنىڭ, اسىراۋشىسىنىڭ بىرەۋىنە ەكەۋى دە قايتىس بولعان جاعدايدا بالا تەك مۇگەدەكتىگى بويىنشا نەمەسە اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ جاعدايى بويىنشا جاردەماقى الادى. اتالعان نورما ەنگىزىلگەن كەزدە 2 مىڭنان استام مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالا مۇگەدەكتىگى ءۇشىن جاردەماقىدان بولەك, اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ بويىنشا دا جاردەماقى الا الادى», دەدى سەرىك شاپكەنوۆ.
زاڭ جوباسىندا جۇمىس بەرۋشىنىڭ ءوز مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ مۇمكىن بولماعان جاعدايدا, ەڭبەك جاراقاتىنان مۇگەدەك بولعان ادامداردى مەملەكەت ەسەبىنەن وڭالتۋدىڭ تەحنيكالىق قۇرالدارىمەن (وتق) جانە قىزمەتتەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن.
«قازىرگى ۋاقىتتا كاسىپورىن قىزمەتى توقتاپ تۇرعان كەزەڭدە نەمەسە بانكروتتىق راسىمدەرىن جۇرگىزۋ كەزىندە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار وڭالتۋدىڭ تەحنيكالىق قۇرالدارىن الۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلعان. كوبىنەسە بانكروت جۇمىستارى 1,5 جىلعا دەيىن سوزىلۋى مۇمكىن», دەدى سەرىك شاپكەنوۆ. جاڭا نورما 2 مىڭعا جۋىق ادامدى تەحنيكالىق قۇرالدارمەن جانە وڭالتۋ قىزمەتتەرىمەن قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«مۇگەدەكتىگى بار بالانى تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلارعا بالا كامەلەتتىك جاسقا تولعاننان كەيىن دە تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرۋ قۇقىعىن ساقتاۋ قاراستىرىلعان. ءىس جۇزىندە مۇنداي وتباسىلار تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە 10 جىلعا دەيىن تۇرادى. ەگەر بالا 18 جاسقا تولعانعا دەيىن تۇرعىن ءۇي الماسا, وندا ولار مۇگەدەكتىگى بار ازامات رەتىندە قايتا كەزەككە تۇرۋى قاجەت. بۇل نورما 20 مىڭنان استام وتباسىنا تۇرعىن ءۇي كەزەگىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى مينيستر.
ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ پىكىرىنشە, ەندى اتا-انالار بالالارىنىڭ مۇگەدەكتىگىن دالەلدەۋ ءۇشىن كابينەت جاعالاپ, قۇجات جيناماي, تسيفرلى تەحنولوگيانىڭ يگىلىگىن كورۋلەرى قاجەت. وسىعان وراي, پالاتا سپيكەرى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, ءىس-قيمىل جوسپارىن جاساۋى قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى.
جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنا- مالىق اكتىلەرىنە رەيدەرلىككە قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ, كاسىپكەرلىك قىزمەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن لاۋازىمدى ادامداردىڭ زاڭسىز ارالاسۋىنان قورعاۋ جانە باعالى مەتالداردىڭ زاڭسىز اينالىمىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن شارالاردى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.
ءماجىلىستىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنشە, اتالعان زاڭ جوباسىنا سايكەس بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنىڭ ولاردىڭ قىزمەتىنە زاڭسىز ارالاسۋ فاكتىسى بويىنشا تىكەلەي پروكۋراتۋراعا جۇگىنۋ قۇقىعى بەرىلەدى. سونداي-اق كاسىپكەرلەردى سالىقتىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپقا تارتۋدىڭ قولدانىستاعى شەكتەرى قايتا قارالادى. تىركەلگەن كاسىپكەرلەرگە قاتىستى تەرگەۋ ارەكەتتەرى سوتتىڭ نەمەسە پروكۋروردىڭ سانكتسياسىمەن عانا جۇزەگە اسىرىلماق. رەيدەرلىك پەن قۇقىق قورعاۋ جانە باقىلاۋشى ورگانداردىڭ كاسىپكەرلەرگە قاتىستى زاڭسىز ارەكەتتەرىنە قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ, سونداي-اق باعالى مەتالداردىڭ زاڭسىز اينالىمىنا توسقاۋىل قوياتىن شارالار قامتىلادى. اتاپ ايتقاندا, قىلمىستىق كودەكستە باعالى مەتالدار مەن اسىل تاستاردىڭ, قۇرامىندا باعالى مەتالدار بار شيكىزات تاۋارلارىنىڭ, سونداي-اق زەرگەرلىك بۇيىمداردىڭ زاڭسىز اينالىمى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتى كوزدەيتىن جەكە باپتى كوزدەۋ ۇسىنىلادى.
قۇجاتتى تالقىلاۋ بارىسىندا نۇرلان نىعماتۋلين جۋىق ارادا عانا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندە باعالى مەتالدارمەن جانە اسىل تاستارمەن وپەراتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋ ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى كەلىسىم قارالعانىن, سول كەزدە قازاقستاندا ەاەو بويىنشا سەرىكتەستەرىمىزدەن – رەسەي مەن بەلارۋستەن ايىرماشىلىق بارلىعى, ياعني ء«بىزدىڭ ەلىمىزدە باعالى مەتالداردىڭ زاڭسىز اينالىمى سالاسىندا جاسالعان قىلمىستار ءۇشىن نەگە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك جوق؟» دەگەن سۇراق تۋىنداعانىن اتاپ ءوتتى. ناتيجەسىندە, تەك اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعانى انىقتالدى.
«بۇل وسى سالاداعى قىلمىستىق بەلسەندىلىكتىڭ كەڭ كولەمدە وسۋىنە اكەلگەنى انىق. ماسەلەن, تەك ستەپنوگورسك وڭىرىندە 2015-2020 جىلدار ارالىعىندا قۇرامىندا التىنى بار زاڭسىز وندىرىلگەن 6 357 توننا شيكىزات تاركىلەندى», دەدى پالاتا سپيكەرى. سونىڭ سالدارىنان ەل ەكونوميكاسىنا, ونىڭ ىشىندە سالىقتاردىڭ, بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەردىڭ تولىق تۇسپەۋى تۇرىندە ەلەۋلى زالال كەلتىرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار بىرقاتار زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. ولار – ەڭبەك كودەكسىنە قاشىقتىقتان جۇمىس ىستەۋدى قۇقىقتىق رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ, «مەملەكەتتىك فەلدەگەرلىك بايلانىس تۋرالى» جانە وعان ىلەسپە زاڭ جوبالارى. سونداي-اق جيىندا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە جانە بيرجالىق ساۋدانى دامىتۋ جانە جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى جۇمىسقا الىندى.