بىلتىر قاڭتار ايىندا استاناداعى «ماڭگىلىك ەل» سالتانات قاقپاسى گالەرەياسىندا قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى, تالانتتى قىلقالام شەبەرى جايىق كۇشىكباەۆتىڭ «كوكجيەك سىزىعى» اتتى جەكە كورمەسى ءوتىپ, وعان اۆتوردىڭ كەيىنگى جىلدارى سالعان ءبىراز تۋىندىسى قويىلدى.
سونىڭ ىشىندە «انامنىڭ پورترەتى» دەگەن كارتيناعا كەلۋشىلەر قىزىعا قاراپ, تاڭىرقاپ جاتتى. وندا ءجۇزىن ءاجىم تورلاعان اياۋلى انانىڭ مۇڭلى جۇزىندەگى تاڭعى شىقتاي مولدىرەگەن مەيىرىمىن كوركەم بەينەلەگەن. بۇل جايىقتىڭ ءوز اناسى ەدى.
– انام سۋرەتىن سالعاندى ونشا جاقتىرمايتىن. بىردە قالاعا اۋىلدان اۋىرىپ كەلدى. ۇيگە كەلسەم جولدان شارشاپ كەلگەندىكتەن بە, كوزى ءىلىنىپ كەتىپتى. ءبىرتۇرلى ءجۇزى سىنىق, شارشاڭقى كورىندى. وسى كورىنىس جۇرەگىمدى سولق ەتكىزدى. انام ون ءبىر قۇرساق كوتەرگەن. قازىر سونىڭ سەگىزى جەر باسىپ ءجۇرمىز. ومىردە كوپ قيىندىق كورسە دە, ەشقاشان مويىعان ەمەس ەدى. جىگەرلى, بەينەتشىل جان بولاتىن. سودان انامنىڭ ۇيىقتاعان ءساتىن پايدالانىپ, بەينەسىن اق پاراققا سول قالپىندا تۇسىرە قويدىم. ەشقانداي بوياپ-سىرلاعان جوقپىن. سول جۇمىس وسى ەدى. ءبىراز ادامعا ۇنادى, – دەدى ول.
ايتارى جوق, بۇل كارتينا مەنىڭ دە كوڭىلىمدى ءارى-ءسارى كۇيگە ءتۇسىردى. ويتكەنى ودان اۋىلداعى ءوز انامنىڭ بەينەسىن كورگەندەي بولدىم. جالپى, سۋرەتشى وسى تۋىندىسى ارقىلى قازاق اناسىنىڭ جيىنتىق وبرازىن ءساتتى تابا بىلگەن.
ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز بەينەلەۋ ونەرىنە كەلگەنشە ءبىراز ويلى-قىرلى جولدى شيىرلايدى. جايىق بالا كۇنىندە سۋرەتشى ەمەس, ءانشى بولسام دەپ ارمانداپتى. ءتاپ-ءتاۋىر داۋىسى دا بولعان.
– ءبىزدىڭ مەكتەپ اۋىلدان ءتورت شاقىرىم جەردە ورنالاسقان, سوعان بارىپ-كەلگەنشە ءان ايتىپ كەلەمىن. اراسىندا راديودان جاتتاپ العان ورىسشا اندەردى دە شىرقايمىن. اكەم – سوعىس ارداگەرى ەدى. ءوزى ءومىر بويى مۇعالىم بولدى. سول كىسىنىڭ پولكىندە جالعىز مۋزىكانت بولىپتى, سونى كوماندير العى شەپكە جىبەرمەي, قىزعىشتاي قورىپ جۇرەدى ەكەن. اكەم سونى ايتىپ, «ونەرلى ادام جەردە قالمايدى» دەپ ءبارىمىزدى مۋزىكا مەكتەبىنە بەردى. مەن سكريپكا سىنىبىندا وقىدىم. بىراق كىشكەنتايىمنان سۋرەت سالعاندى جاقسى كوردىم. كەيبىر سالعان سۋرەتىمدى بالالار جۋرنالىنا جىبەرىپ تۇراتىنمىن, – دەيدى قىزىققا تولى بالالىق شاقتان سىر تارتىپ.
جايىق تۋعان اۋىلىنداعى سەگىزىنشى سىنىپتى اياقتاعاننان كەيىن ن.گوگول اتىنداعى الماتى كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىنە وقۋعا تۇسەدى. وندا بەلگىلى سۋرەتشى كەنجەباي دۇيسەنباەۆتىڭ شەبەرحاناسىندا وقىپ, بەينەلەۋ ونەرىنىڭ تەرەڭىنە بويلادى. مايتالمان شەبەرلەردىڭ ءدارىسىن تىڭدايدى. اتالعان وقۋ ورنى ۇزدىك شاكىرتىنە ۋچيليششەنى بىتىرگەسىن قازىرگى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنداعى ي.رەپين اتىنداعى كوركەمسۋرەت اكادەمياسىنا جولداما بەرەدى. الايدا جولى بولماي, اۋىلعا ورالىپ, ءبىر جىل مەكتەپتە مۇعالىم بولىپ ىستەدى.
– اۋىلدا شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋعا ەش مۇمكىندىك بولمادى. نانساڭىز, قولىما ءبىر جىل قارىنداش ۇستامادىم. مەكتەپ پەن ءۇيدىڭ قارا جۇمىسىنان قولىم تيمەدى. زىمىراپ تاعى ءبىر جىل ءوتتى. تاعى دا سانكت-پەتەربۋرگكە بارىپ, باعىمدى سىنادىم. تاعى قۇلادىم. وقۋعا دايىندىقسىز كەلگەن ەدىم. اۋىلعا قايتىپ بارۋعا ۇيالدىم. سودان كۇندىز جۇمىس ىزدەپ, تۇندە ماسكەۋ ۆوكزالىنا كەلىپ تۇنەيمىن. وسىلاي ەكى-ءۇش اي سەندەلدىم. بىردە ۋچيليششەدە قاتارلاس وقىعان باقىتنۇر دەگەن تانىس جىگىتتى كەزىكتىرىپ قالدىم, ول مەنىڭ كۇيىمدى كورىپ: «ماسكەۋگە بارايىق, سوندا جۇمىس تابىلىپ قالار» دەپ اقىل بەردى. ءسويتىپ ەكەۋمىز ماسكەۋگە كەلدىك, – دەدى ول.
ماسكەۋگە كەلگەننەن كەيىن كەيىپكەرىمىزدىڭ جولى وڭعارىلىپ, جۇمىستىڭ دا ورايى تابىلا كەتەدى. كۋرسك ۆوكزالىنا اۋلا سىپىرۋشى بولىپ ورنالاسادى. ءتىپتى ولار جاتىن ورىن بەرىپ, جاعدايى دا جاقسارىپ قالدى. ەندى ول جۇمىستان قولى قالت ەتكەندە شىعارماشىلىعىن دامىتۋعا كۇش سالدى. باستى ماقساتى, قايتسە دە جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ. اقىرى سونداعى س.ا.گەراسيموۆ اتىنداعى بۇكىلرەسەيلىك مەملەكەتتىك كينەماتوگرافيا ينستيتۋتىنىڭ كوركەمونەر فاكۋلتەتىنە قۇجاتىن تاپسىرادى. بۇل جولى دا ساتسىزدىك الدىنان شىعادى. كەلەر جىلى دا ءدال سولاي بولدى. قىسقاسى, ءۇش جىل قاتارىنان جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسۋگە تالپىنسا دا جولى بولمادى.
ءسويتىپ ماسكەۋدە تاعى قالىپ, ءبىر جىل جۇمىس ىستەپ, ءتورتىنشى رەت تاپسىرعاندا وقۋعا ءتۇستىم. قۋانىشىمدا شەك بولمادى, سول كۇنى ءوزىمدى باقىتتى سەزىندىم», دەيدى سۋرەتشى اعىنان اقتارىلىپ.
ەجەلدەن ونەردىڭ ىرگەلى ورداسىنا اينالعان ماسكەۋ شاھارىندا كورگەن ادامنىڭ اۋزىنىڭ سۋى قۇريتىن بەينەلەۋ ونەرىنىڭ مۇراجايلارى جەتەرلىك. سونىڭ ءبارى ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزگە شابىت سىيلاپ, وي-ءورىسىن ءوسىرىپ, دۇنيەتانىمىن كەڭەيتتى. س.ا.گەراسيموۆ اتىنداعى بۇكىلرەسەيلىك مەملەكەتتىك كينەماتوگرافيا ينستيتۋتىنداعى بىلىكتى ۇستازداردان ءتالىم الدى.
اسىرەسە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە مايداننىڭ وتىندە ءجۇرىپ, ەتيۋد سالعان, كورنەكتى كەسكىندەمەشى بوريس ميحايلوۆيچ نەمەنسكيدەن تاعىلىم ءتۇيدى. ول كىسى شاكىرتتەرىنە پاليترانى شەكتەپ, ءۇش بوياۋدىڭ تۇرىمەن جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەتتى.
تالانتتى سۋرەتشىنىڭ ەسىمى كوزىقاراقتى قاۋىمعا پانورامالىق پەيزاجدىڭ شەبەرى رەتىندە جاقسى تانىمال. سونىڭ ىشىندە ونىڭ اق باس الاتاۋدىڭ تۇمسا تابيعاتىن ءار قىرىنان بەينەلەگەن تۋىندىلارىن ەرەكشە ايتۋعا بولادى. سونىمەن قاتار ونىڭ كارتينالارىندا جىل مەزگىلدەرى – كوكتەم, جاز, كۇز جانە قىس كورىنىسى, تابيعاتتىڭ ويانۋى, تاڭنىڭ اتۋى, كۇننىڭ باتۋى, جازعى كەش, قاراڭعى ءتۇن, مۇلگىگەن تابيعات, قار بەتىندەگى ساۋلەنىڭ قۇبىلۋى, تاۋ شىڭىنىڭ اسقاقتىعى بەينەلى بەدەرلەنگەن. قىلقالام شەبەرىنىڭ پەيجازبەن بىرگە ناتيۋرمورت, پورترەت جانرىنداعى ەڭبەكتەرى دە ءبىر توبە. ونىڭ مىسالى رەتىندە, جوعارىدا ايتقان «انامنىڭ پورتەتى», «انا», «اكەمنىڭ پورترەتى» سەكىلدى شىعارمالارىنان ادام جانىنىڭ نازىك قىلىن تەربەگەن ەرەكشە ءستيلىن اڭعاراسىز. ول ماسكەۋدەگى وقۋىن ءبىتىرىپ كەلگەننەن كەيىن ورال تاڭسىقباەۆ اتىنداعى الماتى كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىندە وقىتۋشى بولدى, ودان سوڭ ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىندا قىزمەت ىستەدى. قازىر باس قالاداعى ءوزىنىڭ جەكە ستۋدياسىندا دارىندى بالالارعا بەينەلەۋ ونەرىنىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتەدى. جايىق كۇشىكباەۆ 1980 جىلدان بەرى رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق كورمەلەرگە قاتىسىپ كەلەدى. ونىڭ بىرقاتار تۋىندىسى ەلىمىزدە عانا ەمەس, اقش, رەسەي, قىرعىزستان,تۇركيا, گەرمانيا, جاپونيا جانە بالتىق جاعالاۋى ەلدەرىنىڭ جەكە كوللەكتسيالارىنا قابىلدانعان.