قاسىم-جومارت توقاەۆ جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ وتىرىسىنا قاتىستى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىعىمەن جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ كەزەكتى وتىرىسى ۆيدەو كونفەرەنتسيا رەجيمىندە ءوتتى. 

جيىندا جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ قۇرمەتتى توراعاسى, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ, ارمەنيا رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى نيكول پاشينيان, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا القاسىنىڭ توراعاسى ميحايل مياسنيكوۆيچ, سونداي-اق, جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس جانىنداعى باقىلاۋشى مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى كۋبا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ميگەل دياس-كانەل بەرمۋدەس جانە وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ ءسوز سويلەدى.

مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە پاندەميا مەن وعان قارسى كۇرەس شارالارى جاھاندانۋ ۇدەرىسى مەن بەيبىت تىنىس-تىرشىلىكتىڭ قالپىن وزگەرتكەنىن اتاپ ءوتتى. مۇنداي جاعدايدا ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ سالدارىن ەڭسەرۋ, ەكونوميكانى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جانە دامىتۋ جولىنا ءتۇسۋ سياقتى وتە وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءتيىمدى شەشىمىن تابۋ قاجەت.

– ءبىز وسى وداق تاريحىندا العاشقى ستراتەگيالىق قۇجاتتى جۇزەگە اسىرۋدى باستادىق. اتالعان ستراتەگيا ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاداعى ينتەگراتسيانىڭ جانە ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىنداعى ناقتى ىقپالداستىقتىڭ, سونداي-اق, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ باسىمدىقتارىن ايقىنداپ بەردى. سوندىقتان وداقتى دامىتۋ ستراتەگياسىنىڭ ساپالى ءارى جەدەل ىسكە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى. بۇل, ارينە, وزىمىزگە بايلانىستى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ داعدارىستان كەيىنگى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ كەزەڭىندە ءوزارا ساۋدا-ساتتىققا قاتىستى كەدەرگىلەردىڭ قوردالانعان پروبلەماسىن جۇيەلى شەشۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. لوكداۋندار كەزىندە مۇنداي كەدەرگىلەر ەداۋىر كوبەيگەن.

– اتالعان كەدەرگىلەر ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردىڭ دامۋىن ايتارلىقتاي تەجەپ, ءوسىم الەۋەتى مەن دامۋىن شەكتەيدى. قازاقستان وداقتىڭ باسقا مۇشەلەرى سياقتى, نارىقتىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارى ءۇشىن تەڭدەي جانە كەمسىتپەيتىن جاعداي قالىپتاستىرۋدى قولدايتىنىنا سەنىمدىمىن. كوميسسيا كەدەرگىلەرمەن  تۇراقتى تۇردە كۇرەسىپ كەلەدى. الايدا, ولاردى ءتيىمدى دەپ ايتا المايمىز. بۇل ۇلتتىق دەڭگەيدە قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ سالدارىمەن كۇرەس, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. 

مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە بۇۇ-نىڭ مالىمەتىنە جۇگىندى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ الەمدىك باعاسى سوڭعى ءۇش جىلدا ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتكەن. 2030 جىلعا قاراي ازىق-ت ۇلىككە دەگەن سۇرانىس 35 پايىزدان اسادى دەپ بولجانۋدا. 

– وداققا مۇشە ءاربىر ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن ءوندىرۋ كولەمىن ارتتىرۋعا الەۋەتى جەتەدى. سونىمەن قاتار ىشكى نارىقتى قورعاۋ جونىندەگى شەكتەۋ شارالارى اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ دامۋىن تەجەپ, ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعىنا اكەپ سوقتىرۋى مۇمكىن. ارينە, كەيبىر جەكەلەگەن جاعدايلاردا ولاردىڭ ۋاقىتشا قولدانىلۋى ءوزىن اقتادى. دەگەنمەن مۇنداي شەكتەۋلەردىڭ ءبىزدىڭ وداققا مۇشە ەلدەرگە قاتىسى بولماۋى ءتيىس دەپ سانايمىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت اگرارلىق عىلىمي مەكەمەلەر اراسىنداعى ىقپالداستىقتى كۇشەيتۋدى, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءۇشىنشى ەلدەردىڭ نارىعىنا ەكسپورتتاۋ ءىسىن ۇلعايتۋ شارالارىن جانداندىرۋدى ۇسىندى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان وداققا مۇشە ەلدەرمەن بىرگە شەكارا ماڭى ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا دايىن.

بۇل رەتتە قاسىم-جومارت توقاەۆ وزبەكستانمەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «ورتالىق ازيا» حالىقارالىق ساۋدا-ەكونوميكالىق ورتالىعى جوباسىن مىسالعا كەلتىردى. سونداي-اق وداق اياسىندا ساۋدا-لوگيستيكالىق جانە كوتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇيەسىن قۇرۋدىڭ ماڭىزى ارتىپ وتىر. مۇنداي جۇيە مەملەكەتتەردىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, اگروونەركاسىپ سەكتورىنىڭ الەۋەتىن قولداۋعا, شىعىنداردى ازايتۋعا, سايكەسىنشە, نەگىزگى ازىق-ت ۇلىكتەردىڭ باعاسىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

– ەۋرازيا ەلدەرى وزدەرىنىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن تولىق جۇزەگە اسىرۋى كەرەك. مەن كولىك كۇرە جولدارىنداعى ترانسشەكارالىق ۋچاسكەلەردى جاڭعىرتۋ جونىندەگى جۇمىستاردى جانداندىرۋدى, اتاپ ايتقاندا, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ بارلىق اۋماعىندا «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوماگيسترالىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋدى تاعى دا ۇسىنامىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرىمىزدىڭ داعدارىستان كەيىنگى ەكونوميكاسىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋدىڭ قۋاتتى ءارى پارمەندى فاكتورى بولاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. قازاقستان وداقتى ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ ءتيىمدى جانە بەدەلدى ۇيىمىنا اينالدىرۋ ءۇشىن بارىنشا كۇش سالادى.  

قازاقستان پرەزيدەنتى جيىن سوڭىندا قاتىسۋشىلارعا مازمۇندى جانە كونسترۋكتيۆتى باياندامالارى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.