ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويى اياسىنداعى ەرەكشە تاريحي داتانىڭ بىرەگەيى – ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 25 جىلدىعى. ەلوردا جانە ەۇۋ ەلدىگىمىزدى باياندى ەتىپ, قازاقستان جولىنىڭ جاڭاشىل ءبىلىم-عىلىم مازمۇنىن بايىتىپ تۇر. راس, ءبىلىم دە, عىلىم دا – ەل ازاتتىعىنىڭ سەنىمدى تىرەگى, مىزعىماس وزەگى. استانا كوشەر الدىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ: «تاريحىمىزدىڭ جالعاسى, ومىرشەڭ ىستەرىمىزدىڭ ارناسى بۇدان بىلاي دا جاڭا استانادا جالعاسىن تابا بەرۋى ءتيىس» دەگەن ەدى. ەلباسىنىڭ ايتقانى اينىماي كەلىپ, كەشەگى استانا, بۇگىنگى نۇر-سۇلتان قالاسىنان وڭىرلەرگە دەيىن تارايتىن ومىرشەڭ ىستەردىڭ ءبىلىم-عىلىم باعىتى كوشباسىندا ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ءجۇردى. ەڭبەكپەن ابىرويى ارتتى, تۇلەكپەن بەدەلى ءوستى.
بۇگىن 25 جىلدىق مەرەيلى بەلەسكە كوتەرىلگەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شيرەك عاسىرلىق شەجىرەسىن وسى وقۋ ورنىنىڭ ءار جىلدارداعى رەكتورلارى ا.قۇسايىنوۆ (1996-2000), م.جولداسبەكوۆ (2000-2004), س.ءابدىماناپوۆ (2004-2008), ب.ءابدىرايىم (2008-2011), ە.سىدىقوۆ (2011 جىلدان بەرى) تالداپ-تارازىلايدى.
ۋنيۆەرسيتەت ىرگەتاسى
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دۇنيەگە كەلۋىنە سەبەپشى – حالىقتىڭ ارمانى, ەلباسىنىڭ كورەگەندىگى, زيالىلاردىڭ نيەتى. تسەلينوگراد پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى مەن تسەلينوگراد قۇرىلىس ينجەنەرلەرى ينستيتۋتى باسىندا اقمولا ايماقتىق ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ بىرىكتى. بىزگە بىرنەشە سالالىق تەحنيكۋم مەن ۋچيليششە دە قوسىلدى. وسى وقۋ ورنىنا ەۋرازيا مارتەبەسى بەرىلگەندە, ۇجىم بولىپ قۋاندىق. العاشقى كۇننەن بولاشاق جاڭا استاناداعى جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىلىم-عىلىم-مادەنيەت باعىتىنداعى كونتسەپتسياسىن دايارلادىق. ونى قابىلداعان سوڭ, «ەۋرازيا» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى مەن حالىقارالىق باعىتتاعى ماماندىقتاردى اشتىق. جاڭا مارتەبە العان وقۋ جىلى-اق 30-دان اسا عىلىم دوكتورىن, 40-قا جۋىق عىلىم كانديداتىن قابىلداپپىز.
تاعى ءبىر قولعا العان جۇمىسىمىز – سپورت پەن سالاماتتىلىق. كسرو جانە رەسپۋبليكا چەمپيوندارىن قىزمەتكە الدىق. ۆولەيبولدان جوعارى ليگادا وينايتىن قىزداردىڭ «ۋنيۆەرسيتەت» كومانداسىن قۇردىق. «ەۋرازيا» سپورت كەشەنىن جاساقتادىق. مۋزىكا فاكۋلتەتى بازاسىندا فيلارمونيا, حالىق حورىن, فولكلورلىق انسامبل, ۇرمەلى وركەستر, حالىق اسپاپتار وركەسترىن قۇردىق. تۇراقتى كورمە زالىن اشتىق.
استانانى الماتىدان اقمولاعا رەسمي كوشىرۋ شاراسى كەزىندە ۇلكەن جۇك ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ موينىنا ءتۇستى. ەلوردا كوشكەن ءبىرىنشى لەكتە 300-دەي مەملەكەتتىك قىزمەتكەردى قابىلداپ, تۇڭعىش پرەزيدەنت قولىنان ارنايى ماراپات الدىق.
1997 جىلى 9 ساۋىردە ەلباسى مەن قىرعىزستان پرەزيدەنتى اسقار اقاەۆتى قابىلدادىق. تۇڭعىش پرەزيدەنت سول كەزدەگى عىلىمي كەڭەس زالى مىنبەرىنەن: «ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتى قازاقستاننىڭ گارۆاردى بولۋعا مۇمكىندىگى بار. سىزدەردى جاڭا استانانىڭ عىلىمى مەن مادەنيەتىنىڭ كوشباسشىسى رەتىندە كورگىم كەلەدى!» دەگەنى دە ەسىمىزدە.
وسىدان سوڭ اسا مارتەبەلى قوناقتاردىڭ ۋنيۆەرسيتەتىمىزگە كەلىپ, جاستارمەن كەزدەسۋى داستۇرگە اينالدى. تەز ارادا لاۋازىمدى قوناقتاردى قابىلدايتىن سالتاناتتى زال, ارنايى سۇحبات بولمەسىن جاساپ ۇلگەردىك. مۇندا رۋمىنيا پرەزيدەنتى ە.كونستانتينەسكۋدى, پولشا پرەزيدەنتى ا.كۆاسنەۆسكيدى, بەلارۋس پرەزيدەنتى ا.لۋكاشەنكونى, ۋكراينانىڭ پرەزيدەنتى ل.كۋچمانى قابىلداپ, ۇجىممەن كەزدەستىردىك.
ەلباسى مەن ۇكىمەت توراعاسىنىڭ قابىلداۋىندا بولىپ, ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنە جاڭا باس كورپۋس سالۋ ماسەلەسىن ورايلى شەشتىك. ۋنيۆەرسيتەت جانىنان پروفەسسور-وقىتۋشىلارعا ارناپ پاتەر سالۋ ماسەلەسى دە ماقۇلداندى.
عىلىم سالاسىندا 4 زاماناۋي زەرتحانا اشتىق. تۇڭعىش رەت «ەۋرازيا عىلىمي فورۋمىن» وتكىزدىك. تاريحي تۇلعالارعا بايلانىستى عىلىمي كونفەرەنتسيالار, تانىمدىق شارالار وتكىزدىك. قازىرگى ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى ء«تىل-قازىنا» ورتالىعى ءاۋ باستا ءبىزدىڭ بازامىزدا اشىلدى. ۋنيۆەرسيتەت كىتاپحاناسىن وڭىرلىك عىلىمي-ادىستەمەلىك ورتالىق دەڭگەيىنە كوتەردىك. ءتورت سالا بويىنشا تۇڭعىش رەت ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس اشىپ, عىلىمي مەكتەپتەر قالىپتاستىرا باستادىق. بۇل ءتىزىمدى ءارى قاراي دا جالعاستىرا بەرۋگە بولادى. مىسالى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى, ۇكىمەت پەن پارلامەنت جاڭا ەلورداعا كوشىپ كەلگەن جىلدارى ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتى شىن مانىندە ەلدىڭ وركەنيەتتى دەڭگەيىن كورسەتەتىن تاجىريبە الاڭىنا اينالدى.
امانگەلدى قۇسايىنوۆ,
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
جاۋاپتى كەزەڭدە
ەلدىڭ جاڭا استاناسىنداعى بىرەگەي جوعارى وقۋ ورنى – ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنە رەكتور بولىپ تاعايىندالۋىم جاڭا ەلوردا قالىپتاسۋىنىڭ اسا جاۋاپتى كەزەڭىنە سايكەس كەلدى. راسىندا, استانا يدەياسىنىڭ اۆتورى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازارباەۆ مىڭ سان جۇمىسىنا قاراماي, وسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ودان ءارى دامۋىن ءجىتى باقىلاپ وتىردى. ۇكىمەت الدىنا جاڭا وقۋ-زەرتحانا عيماراتىن جانە زاماناۋي جاتاقحانالار تۇرعىزۋ ماسەلەسىن قويدىم. «ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 2001-2005 جىلدارعا ارنالعان دامۋ تۇجىرىمداماسىن» ازىرلەپ, جاۋاپتى دا ماڭىزدى جۇمىسقا كىرىسىپ كەتتىك. فاكۋلتەتتەردى ىرىلەندىرىپ, سالا-سالاعا جيناقتاپ, ينستيتۋت دەپ قايتا جاساقتادىق. ەل مەن ەلورداعا قاجەتتى ماماندىقتاردى اشتىق. ديپلوماتيا اكادەمياسىن ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنە قوستىق. بۇل ۇدەرىس تە وقۋ ورنىنىڭ بەدەلىن كوتەردى. قازىر الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە جۇرگەن ديپلوماتتار – ءبىر كەزدەگى ءبىزدىڭ ءۇمىت ۇكىلەگەن شاكىرتتەرىمىز.
وسى كەزەڭدە ەلباسىمەن بىرنەشە رەت كەزدەسىپ, ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىن دامىتۋ تۋرالى كەڭەس الدىم. ۋنيۆەرسيتەتكە ۇلتتىق مارتەبە بەرىلۋى – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ەلوردا جوعارى مەكتەبىنە دەگەن ايرىقشا قامقورلىعى. استانا تۇرعىزىلىپ جاتقان شاقتا ەلباسى شارشاۋ دەگەندى بىلمەدى, كۇنى-ءتۇنى وسى قالانىڭ ءار ىرگەتاسى, ءار كىرپىشى, ءار عيماراتى تۋرالى ويلادى دەسەم, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. باس قالانىڭ باس جوسپارىن تالقىلايتىن جيىن اي سايىن ءوتىپ جاتاتىن.
تۇڭعىش پرەزيدەنت ءداستۇرلى عىلىم مەن ءبىلىمدى دامىتۋمەن بىرگە جاستاردى شىنايى ازاماتتىق پەن وتانشىلدىققا تاربيەلەۋ, ۇلت ءداستۇرى مەن ادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى قۇرمەتتەۋ, جاڭا باعىتتاردى يگەرۋ سىندى قاداۋ-قاداۋ تاپسىرما بەردى.
بۇگىندە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى ءبىلىم-عىلىم سالاسىندا قانداي جەتەكشى ءرول اتقارسا, 2000 جىلداردىڭ باسىندا ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى سونداي كوشباسشى قىزمەتكە يە بولدى. وسىنىڭ بارلىعى الەمدىك دەڭگەيدەگى عىلىم مەن ءبىلىم كەڭىستىگىنە شىعۋعا قابىلەتتى قازاقستان جاستارىن دايارلاۋ تۋرالى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جوسپار-جوباسى بويىنشا ورىندالدى. ول كىسى اركەز: «ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىن الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى وقۋ ورنىنا اينالدىرۋ قاجەت. جاستار بويىندا سەنىم, وجەتتىلىك, تاباندىلىق قاسيەتتى قالىپتاستىرىڭدار. تمد مەن ورتالىق ازيا عانا ەمەس, ەۋرازيا كەڭىستىگى كولەمىندە الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورنىنا اينالۋدى تەمىرقازىق ەتىپ الىڭدار!» دەپ, ءبىزدى جىگەرلەندىرەتىن.
2001 جىلى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالىن اشىپ, يسپانيا, جاپونيا, كورەيا, تۇركيا, بەلارۋس, گوللانديا, گەرمانيا, فرانتسيا, دانيا جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن تىعىز بايلانىس ورناتتىق. تانىمال عىلىم دوكتورلارىن شاقىرىپ, جاڭا عىلىمي مەكتەپتەر قالىپتاستىردىق.
عىلىم باعىتىندا دا ايانىپ قالمادىق. «ەجەلگى تۇركى وركەنيەتى: جازۋ ەسكەرتكىشتەرى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي فورۋم وتكىزىپ, الەم تۇركولوگتارىن جينادىق. ەلباسىنىڭ قولداۋىمەن قازاق ەلى استاناسىنىڭ قاق تورىنە – ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىندە كونە تۇركى قولباسشىسى كۇلتەگىن ەسكەرتكىشىنىڭ عىلىمي كوشىرمەسىن ورناتتىق. ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ جارقىن بەلەسى رەتىندە اتالىنىپ ءوتتى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ارقاسىندا ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە تمد ەلدەرىنىڭ بىرنەشە حالىقارالىق ساياسي فورۋمى ءوتتى. ساياسي جيىندار مەن باسقوسۋلاردى ەسەپتەمەگەندە, 2000-2004 جىلدارى ەلباسى ۋنيۆەرسيتەتىمىزگە ارنايى ءتورت رەت كەلىپتى. ءبىرتۋار كەمەڭگەر تۇلعانىڭ ءاربىر كەلۋى – ۇجىم مەن ستۋدەنت-جاستار ءۇشىن ايتۋلى مەرەكە, زور قۋانىش بولدى.
مىرزاتاي جولداسبەكوۆ,
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى
ايرىقشا قامقورلىق
ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جاڭا استانانىڭ ءبىلىم-عىلىم الەۋەتىنە نەگىز بولۋ ءۇشىن اشىلدى. تاعدىرىمنىڭ ەڭ ءبىر تاماشا كەزەڭى وسى وقۋ ورنىمەن بايلانىستى. مۇندا ءتورت جىل ءبىرىنشى پرورەكتور, ءتورت جىل رەكتور بولدىم.
سالا باسشىلىعى مەنىڭ الدىما وقۋ ورنى قۇرىلىمدىق بولىمشەلەر مەن ءبىلىم ۇدەرىسىن اقپاراتتاندىرۋ, ءبىلىم الۋشىلار ساپاسىن ارتتىرۋ, حالىقارالىق ىقپالداستىقتى دامىتۋ, ەۋرازيا كەڭىستىگى ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋ مىندەتىن جۇكتەدى. وسىنىڭ ءبارى ەلباسىنىڭ سول كەزدەگى ءبىلىم-عىلىم سالاسىنداعى كونتسەپتۋالدى تاپسىرمالارىنا سايكەس كەلدى. مامانداردى ساپالى دايارلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقۋ-زەرتحانالىق بازاسىن جاڭارتۋعا, جاڭا وقۋلىقتار مەن وقۋ قۇرالدارىن ساتىپ الۋعا, يننوۆاتسيالىق عىلىمي جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا قوماقتى قارجى ءبولىندى. ءبىز ءسات سايىن ەلباسىنىڭ قامقورلىعىن سەزىنىپ وتىردىق.
2000-جىلداردىڭ باسىندا ستۋدەنتتەر جاتاقحاناسى جەتىسپەدى. شاقىرىلعان پروفەسسورلاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەسىن شەشۋ مىندەتى تۇردى. سوندىقتان شۇعىل تۇردە پروفەسسورلارعا ارناپ تۇرعىن ءۇي كەشەنىن سالدىق. قىسقا مەرزىمدە م.جۇماباەۆ كوشەسى بويىنان «ستۋدەنتتەر ءۇيىن» تۇرعىزىپ, پايدالانۋعا بەردىك.
ەلباسىنىڭ جاڭا استانانى تۇرعىزۋ بويىنشا باتىل شەشىمدەرىن قولداپ, ءبىز دە الدىمىزعا امبيتسيالىق مىندەتتەر قويدىق. قازاقستان مەن بۇكىل تمد-دا العاش رەت «ەليتالىق ۋنيۆەرسيتەتتىك ءبىلىم بەرۋ تۇجىرىمداماسىن (2005-2015 جىلدار)», «2006-2010 جىلدارعا ارنالعان ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىن دامىتۋدىڭ كەشەندى باعدارلاماسى» سىندى قوماقتى قۇجاتتاردى قابىلداپ, ەلەۋلى جۇمىستاردى اتقاردىق.
قاي باستامادا بولسىن, قاي ەلدىك-اعارتۋشىلىق ىستە بولسىن سۇيەنەرىمىز دە, قولداۋشىمىز دا تۇڭعىش پرەزيدەنت ەدى.
2005-2007 جىلدارى شەتەلدىك تانىمال ارىپتەس-ۋنيۆەرسيتەتتەردى تارتا وتىرىپ, ەلىمىزدە العاش رەت زاماناۋي ماگيسترلەر مەن PhD دوكتورلارىن دايارلاۋدىڭ يننوۆاتسيالىق باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىردىق.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ العاشقى 10 جىلدىق مەرەيتويىن – وتاندىق جوعارى مەكتەپتىڭ جاڭاشىل بەلەسى رەتىندە اتاپ ءوتۋ ءبىزدىڭ تۇسىمىزدا وتكەنى دە – تاريحي جانە تاعىلىمدى وقيعا بولدى. بۇل ەلدىك شارانىڭ بيىك دەڭگەيدە اتقارىلۋىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوزى تىكەلەي باقىلاۋىنا الدى.
2006 جىلى 26 مامىردا ەلباسى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جاڭا وقۋ-زەرتحانالىق عيماراتىندا قازاقستان جاستارىنا ارناپ «يننوۆاتسيالار مەن وقۋ-ءبىلىمدى جەتىلدىرۋ ارقىلى – ءبىلىم ەكونوميكاسىنا» اتتى تاريحي ءدارىس وقىدى. ۇلت كوشباسشىسى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىن «وتاندىق جوعارى ءبىلىم فلاگماندارىنىڭ ءبىرى» دەپ باعالاي وتىرىپ, جاستارعا بىلاي دەگەن ەدى: «ارقايسىلارىڭنىڭ جانارىڭنان جاڭانى بىلۋگە, جاسامپازدىققا دەگەن قۇمارلىقتى, دامۋعا دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتى مويىنعا الۋدى كورگىم كەلەدى. قازاقستاننىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ماتەريالدىق بايۋعا عانا ەمەس, ۇلتتىڭ رۋحاني بايۋىنا جەتكىزۋى ءتيىس ەكەنىن تۇسىنسەڭدەر دەيمىن. ءبىلىم سالاسى – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزدىڭ قۇرامداس ءبىر بولىگى».
ءبىز تاريحي ساتتەردى «ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتى جانە ەۋرازيا الەمى», «پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ جانە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى» اتتى كىتاپتاردا حاتتاپ كورسەتتىك.
سارسەنعالي ءابدىماناپوۆ,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ماتەماتيكا پروفەسسورى
مەملەكەتشىلدىك جولمەن
2008 جىلى ەلباسى ءبىزدى, ۇلتتىق جەتى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتورىن ارنايى وكىممەن تاعايىنداعان سالتاناتتا: «الەمدىك قاتال باسەكەلەستىكتە جاستاردى جاڭاشىلدىققا جۇمىلدىرىپ, عالىمداردان ساپالى قىزمەت پەن ءدارىستى تالاپ ەتىڭدەر. ۇلتتىق دەگەن اتقا لايىق بولىڭدار!» دەگەن ەدى.
تاپسىرىلعان مەملەكەتشىل جۇمىستاردى ۇجىممەن بىرلەسىپ اتقارىپ شىقتىق. عىلىمي كەڭەستە بىلىكتى عالىمداردىڭ باسىن قوسىپ, اقىلداسا وتىرىپ, جوسپارجوبا قابىلدادىق. مۇنىڭ ءبارى ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىن جاڭا ساپاعا جەتكىزۋگە, ءبىلىم جانە وقۋ-ادىستەمەلىك باعدارلامالار مەن ىشكى قۇرلىمداردى الەمدىك وزىق تاجىريبەلەرگە ساي جۇيەلەۋگە باعىتتالاتىن.
ءبىرىنشى كەزەكتە زامان سۇرانىسىنا وراي جاڭا فاكۋلتەتتەر مەن كافەدرالار, عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىن اشۋدى, ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىن زاماناۋي ارناعا ءتۇسىرۋدى قولعا الدىق.
باس عيماراتتىڭ اكت زالىنا «تۇڭعىش پرەزيدەنت اۋديتورياسى» دەگەن اتاۋ بەرىپ, الەمگە تانىمال قوعام قايراتكەرلەرى مەن عالىمداردى, مادەنيەت تۇلعالارىن, نوبەل سىيلىعى لاۋرەاتتارىن شاقىرىپ, جۇزدەگەن ماڭىزدى باسقوسۋلار, جيىندار وتكىزدىك.
وقۋ ورنى ساپالانىپ, جاڭارۋى ءۇشىن وقىتۋشى-عالىمداردى دامىعان ەلدەردىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنە, عىلىمي ورتالىقتارىنا ىسساپارعا, تاعىلىمداماعا جىبەردىك. الەم قازاق ەلىن, ونىڭ مادەني-رۋحاني مۇراسىن تانىسىن دەپ, شەتەلدەردە «اباي ورتالىعىن» اشتىق. قازاق تىلىندەگى وقۋلىقتاردىڭ سانىن ارتتىرۋ ءۇشىن بايقاۋ ۇيىمداستىرىپ, اۆتورلارىنا ارنايى قالاماقى بەلگىلەدىك. ساپالاندىرۋ جۇمىسىن ۋنيۆەرسيتەت كىتاپحاناسىنان باستاپ, قاجەتتى ەڭبەكتەردى ەۋروپا ەلدەرىنەن الدىرتتىق. مامانداردى ساپالاندىرۋدىڭ بايقاۋىن وتكىزىپ, جالاقىنى كوبەيتتىك. ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا الەمدىك يمپاكت-فاكتورلى جۋرنالدارعا ماقالا جاريالاعان عالىمدارعا سىياقى تولەۋ تاجىريبەسىن ەنگىزدىك. عالىمدارىمىزدىڭ ەڭبەگى تۇڭعىش رەت مەملەكەتتىك سىيلىقپەن ماراپاتتالدى.
قازاقستان مەن ورتالىق ازيادا ءبىرىنشى بولىپ الەمدىك Times Higher Education – QS World University Rankings باسەكەسىندە توپ باستادىق.
ءىرى كومپانيا باسشىلارىمەن مەموراندۋمعا قول قويىپ, قاجەتتى مامانداردى تاڭداپ الۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزدىق. ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى نىعايۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, «التىن بەلگى» اتتى ستۋدەنتتەر ءۇيىن, 9 قاباتتى تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەردىك.
ەلباسىن ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىمەن بايلانىستىراتىن تاريحي وقيعا – 2009 جىلى 10 ناۋرىزدا ەلوردادا ءبىز ۇيىمداستىرعان ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ەۋرازيالىق اسسوتسياتسياسىنىڭ ءحى سەزى. تمد مەن الەمگە بەدەلدى ۇيىم فورۋمىنىڭ قازاقستاندا تۇڭعىش رەت ءوتۋى ەل ابىرويىن كوتەردى. وعان 200-گە جۋىق رەكتور قاتىستى. سول جولى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: «ىقپالداستىقتى تەك ساياساتكەرلەرگە عانا سەنىپ تاپسىرۋعا بولمايدى. قازىرگى ماڭىزدى ءىس – ەۋرازيالىق ىقپالداستىقتىڭ مادەني-گۋمانيتارلىق ولشەمى. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – باي ينتەللەكتۋالدىق مۇرانى دامىتۋ جانە جيناقتالعان ءبىلىمدى بارلىق ايماقتىڭ جەمىستى وركەندەۋىنە پايدالانۋ», دەگەن ەدى.
تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ارنايى ۋنيۆەرسيتەتكە كەلۋى, الەم رەكتورلارىمەن ەركىن سۇحباتتاسۋى, ەۋرازيا ءوڭىرىن تولعاندىرعان پروبلەمالاردى ورتاعا سالۋى – شەتەلدىك ارىپتەستەرىمىزدىڭ كوز الدىندا قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ عانا ەمەس, ەلدىڭ ابىرويىن كوتەردى.
باقىتجان ابدىرايىم,
زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
ينتەللەكتۋالدىق بەلەس
ەلباسى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەگىزىن قالاي وتىرىپ, استانانى اقمولاعا اۋىستىرعان كەزدەگى ويى – جاستار كەلەشەگىنىڭ قامى, وڭىرلەردىڭ تەپە-تەڭدىكتە دامۋىنا قامقورلىق دەسەك قاتەلەسپەيمىز.
بولاشاق ەلوردا ءبىلىمدى, اقىلدى, زيالى قالا بولۋى كەرەك, وسىنىڭ ءبارى ايرىقشا ميسسيالى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ توڭىرەگىنە توپتاسقانى ءجون دەگەن ەلباسى يدەياسى اينىماي جۇزەگە استى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى «ەۋرازيا جۇرەگىندە» اتتى كىتابىندا ل.ن.گۋميلەۆ ۋنيۆەرسيتەتىن: «استانانىڭ جوعارى ءبىلىم جۇيەسىندە تاعى ءبىر ماڭىزدى قادام جاسالدى. ءبىلىم عانا دۇنيەنىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولا الماق» دەپ سيپاتتاۋىنىڭ ءمانى وسىندا.
ەلباسى جاڭا ەۋرازياشىلدىقتىڭ جولىن عىلىمي-پراكتيكالىق تۇرعىدان ورىستەتۋدە ساياسات پەن بىلىمگە قاتار يەك ارتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە كەشەگى استانا, بۇگىنگى نۇر-سۇلتان قالاسى دا, ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتى دە ۇلان-عايىر كەڭىستىكتىڭ, ءتۇرلى مەملەكەتتەر توعىسىنىڭ ورتاسىندا وڭىرلىك تۇراقتىلىق پەن گۋمانيتارلىق ۇيلەسىمدىلىكتىڭ ارقاۋى بولا ءبىلدى.
بۇگىندە وقۋ ورنىنىڭ الەۋەتىن ۇعا اكادەميكتەرى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ, «دوستاستىق جۇلدىزى» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى باستاعان تاجىريبەلى پروفەسسور-وقىتۋشىلارى قۇرايدى. كەلىسىمشارت نەگىزىندە يتاليا, يسپانيا, يران, وڭتۇستىك كورەيا, تۇركيا, اقش, جاپونيا ت.ب. ەلدەردىڭ پروفەسسورلارى ءدارىس وقيدى. يسپاندىق Laboratorio de Internet جوعارى باعالاعان ۋنيۆەرسيتەت عىلىمي كىتاپحاناسى 1,6 ملن-نان استام كىتاپ قورى بار ورتالىق ازياداعى جەتەكشى مادەني ورتالىق.
شيرەك عاسىرداعى ءبىلىم مەن عىلىم, مامان دايارلاۋ مەن قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنداعى جەتىستىگىمىز 2012 جىلى پرەزيدەنتتىڭ «التىن ساپا» سىيلىعىمەن, تمد-نىڭ «ۇزدىك قىزمەت» سىيلىعىمەن ماراپاتتالدى.
بۇگىندە ءبىز – QS Top 50 Under رەيتينگىنە ەنگەن قازاقستان مەن تمد-داعى جالعىز جوعارى وقۋ ورنىمىز. ال ايگىلى QS World University Ranking رەيتينگىندە الەمنىڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرى اراسىندا توپ-300 قاتارىندامىز. جوعارى وقۋ ورىندارى ۆەبسايتتارىنىڭ الەمدىك «Webometrics» رەيتينگىندە دە قازاقستان بويىنشا الدىڭعى ورىندامىز. Academic University Ranking Performance ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىن ورتالىق ازياداعى جەتەكشى وقۋ ورنى قاتارىنا قوستى.
ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى – ەلدىڭ دە, ەلوردانىڭ دا ينتەللەكتۋالدىق ورتالىعى. نۇر-سۇلتان قالاسىندا وتكەن ءىرى فورۋمدار, ەلدىك كونفەرەنتسيالاردىڭ عىلىمي-كونتسەپتۋالدىق جۇمىستارىن ءبىزدىڭ عالىمدارىمىز اتقاردى. ەل تاريحىندا التىن ارىپپەن جازىلعان ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ عىلىمي-مادەني-ءبىلىمي دانەكەرلىك شارالارىنىڭ جۋان ورتاسىندا ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتى ءجۇردى. ەلباسى يدەياسىمەن دۇنيەگە كەلگەن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن, ەل تاريحىن جۇيەلەۋ مەن اباي مەرەيتويى شارالارىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ عىلىمي جوسپارىنا بەلسەنە اتسالىستىق. ەلباسى: «ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتى جاعدايىن ارقاشان سۇراپ-ءبىلىپ وتىرامىن. زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى بولامىن دەگەن تالاپتارىڭدى تولىق قولدايمىن. يننوۆاتسياسىز ەشتەڭە جوق!» دەپ, ىزگى تىلەگىن جەتكىزگەن-ءدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ مۇنداي سوزدەرى ءبىزدى, ارينە, جىگەرلەندىرە ءتۇستى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان دامۋ ستراتەگياسىندا يننوۆاتسيا, تسيفرلاندىرۋ, حالىقارالىق ينتەگراتسيا, الەۋمەتتىك سەرىكتەستىك, بيزنەسپەن, كاسىپورىندارمەن ناتيجەلى ديالوگ ماسەلەسىن كۇن تارتىبىنە قويدىق. تەحنولوگيالار كوممەرتسياليزاتسياسى مەن ترانسفەرتى دە, يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيە, حالىقارالىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى جەتىلدىرۋ دە ۇمىتىلمادى.
ەرلان سىدىقوۆ,
ۇعا اكادەميگى