تاياۋدا وتاندىق ارنالاردىڭ بىرىنەن كورنەكتى جازۋشى دۋلات يسابەكوۆتىڭ وقىرماندار قولىنان تۇسىرمەي قۇمارتىپ وقىعان پوۆەسىنىڭ جەلىسىمەن, 1975 جىلى رەجيسسەر ءشارىپ بەيسەمباەۆ تۇسىرگەن «گاۋھارتاس» ءفيلمى كورسەتىلدى. اتالعان كوركەم تۋىندىنىڭ جارىققا شىققانىنا قىرىق التى جىل بولسا دا وعان دەگەن كورەرمەننىڭ قىزىعۋشىلىعى ءبىر كەمىگەن ەمەس. ونىڭ سەبەبى تالانتتى قالامگەردىڭ قالامىنان تۋعان شىعارمانىڭ شىنايىلىعى مەن رەجيسسەردىڭ رولدەردى ويناعان اكتەرلەردى تاپ باسىپ, تاني بىلۋىنەن بولار دەپ ويلايمىز.
شىن مانىندە, سول اكتەرلەردىڭ ءبارى ءبىر-ءبىر سوم تۇلعا دەپ ايتۋعا بولادى.
قازاقتىڭ قاتپارلى مىنەزدى قارا شالىن كاۋكەن كەنجەتاەۆ كەلىستى بەينەلەدى. بالاسىنا مەيىرىمى ءتۇسىپ تۇراتىن اقجارىلقاپ انا – ءامينا ومىرزاقوۆا قانداي! اقجۇرەك قايىركەن شە؟! حالقىمىزدىڭ يبالى كەلىنىن كوركەمدەگەن جاننا قۋانىشەۆانى اسپەتتەۋگە اسەم ءسوز تابا المايسىز. اسىرەسە ءبىر قاراعاندا جان-دۇنيەسى تومىرىقتاۋ, بىراق ەركەكتىك ايبارى باسىم تاستاندى ءانۋار بورانباەۆ جەرىنە جەتكىزىپ وينادى. كينونى كورگەندە تاستاننىڭ سالتاناتقا دەگەن قاتىگەزدىگىن قابىلداي الماي, ىشتەي جەك كورىپ وتىراسىز. بىراق فيلم سوڭىنا تامان تاستاننىڭ جانى گۇلدەي نازىك ەكەنىن تۇسىنەسىز.
جۋرناليست سەيسەن امىربەك ۇلىنىڭ 2013 جىلى «ايقىن» گازەتىندە جارىق كورگەن تالانتتى اكتەر جايىنداعى «مەن تولىق اشىلا المادىم, اتتەڭ...» دەگەن ماقالاسىندا, قالامگەر دۋلات يسابەكوۆ: ء«انۋار بورانباەۆپەن «گاۋھارتاس» اتتى پوۆەسىمنىڭ جەلىسى بويىنشا فيلم تۇسىرىلەر كەزدە تانىستىم. باسىندا باستى رولدەگى ىبىش-تاستاندى وزگە اكتەر وينايتىن بولار دەپ جۇرگەنمىن. ءانۋار بەكىپتى. ء«اي, الىپ شىعا الار ما ەكەن؟» دەگەن سەنىمسىزدىك ويدا بولدى. قاتەلەسىپپىن. 1975 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا كينونىڭ پرەمەراسى ءوتتى. ريزا بولدىم. ءانۋار اكتەرلىك شەبەرلىگىن كورسەتتى. جارىنىڭ جانىن تۇسىنبەيتىن شودىر مىنەزدى, بىراق ءوز ىسىنە ادال ادامنىڭ بەينەسىن كەرەمەت سومداپ شىقتى. قازىر ول ءفيلمدى ءانۋارسىز ەلەستەتە المايمىن. بورانباەۆ كينو الەمىندە وسى «گاۋھارتاسقا» ءتۇسۋ ارقىلى ءوزىنىڭ جاڭا ءبىر قىرىن اشتى, حالىققا كەڭىنەن تانىلدى» دەپ ايتادى. جازۋشى وتە ءدال باعا بەرگەن. ءانۋار اعا ودان كەيىن دە تالاي فيلمگە تۇسسە دە, كورەرمەن جادىندا «گاۋھارتاستاعى» تاستانمەن ماڭگى قالدى.
الايدا ارقالى اكتەردىڭ جۇلدىزى تەاتردا جاندى دەۋگە بولادى. الىس اۋىلدان ارمان قۋىپ كەلگەن بوزبالا قۇرمانعازى اتىنداعى ونەر ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇسىپ, پروفەسسور رابيعا قانىباەۆانىڭ شەبەرلىك سىنىبىندا ءدارىس الىپ, كەيىن الماتىداعى مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترىنا جۇمىسقا قابىلداندى. العاشقى ءرولى – ۇلى مۇحاڭنىڭ «تۇنگى سارىنىنداعى» − ساپا. ونى جاس اكتەر ساحنادا ءساتتى الىپ شىعا ءبىلدى. سودان باستاپ ءانۋاردىڭ ايى وڭىنان تۋدى. اكەمتەاترعا العاشقى كەلگەن جىلدارى رەجيسسەر قادىر جەتپىسباەۆ اقىن قۇداش مۇقاشەۆتىڭ ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ جاستىق شاعىنان ەلەس بەرەتىن «دالا داستانى» اتتى پەساسىن كورەرمەنگە ۇسىندى. مۇندا اكتەرگە باس كەيىپكەر – ءىلياستى ويناۋ باقىتى بۇيىردى. كورنەكتى اقىن بەينەسىن الىپ شىعۋ ءۇشىن ول كوپ ىزدەنىپ, اقىرى ساحنادا تۇعىرلى تۇلعانىڭ بۇلا كەزىن زەردەلى كوركەمدەيدى. وعان كورەرمەندەر عانا ەمەس, ساحنادا بىرگە جۇرگەن ارىپتەستەرى دە ءتانتى بولادى.بۇل تۋرالى جاقىن دوسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ: ء«انۋار سول قازاق تەاترىندا اسقان جاعىمدى ۇنىمەن بىرگە كەرەمەت ساحنالىق سۇيكىمىمەن كەلگەن قايتالانباس, ەشكىمگە ۇقسامايتىن جاڭا اكتەر پايدا بولعانىن جۇرتشىلىققا پاش ەتتى. جاقسى وينادى, ءىلياس ءرولى ءانۋار تابيعاتىنىڭ وڭ جامباسىنا كەلىپ, كىرىگىپ, بىرىگىپ كەتتى» دەپ اقتارىلادى.
جالپى وتكەن عاسىرداعى الپىسىنشى جىلدارى قازاق تەاترىنىڭ داۋىرلەگەن كەزەڭى باستالدى. سول كەزدە اتاقتى رەجيسسەر ءازىربايجان مامبەتوۆ قويعان درامالىق شىعارمالاردىڭ داڭقى وداققا تاراپ جاتتى. مىنە, وسى شاقتا قاسيەتتى ونەر ورداسىنا جالىندى جاس بۋىن كەلدى. سولاردىڭ اراسىندا جاسىنداي جارقىلداپ ءانۋار دا ءجۇردى. جەتپىسىنشى جىلداردان باستاپ اكەمتەاتردا ساحنالانعان قويىلىمداردى بورانباەۆسىز ەلەستەتە المايسىز. ونىمەن ونەرگە بىرگە كەلگەن زامانداستارى دا شەتىنەن شاشاسىنا شاڭ تيمەس جۇيرىكتەر بولاتىن. بىراق سولاردىڭ ىشىندە ءانۋاردىڭ الەمى دارالانىپ تۇردى. ول وتىز جىلدان اسا ۋاقىت ىشىندە اۋەزوۆ تەاترىنىڭ ساحناسىندا 70-كە جۋىق رولدە ويناپ, ناعىز مايتالمانعا اينالدى. ول جايىندا مارقۇم اشىربەك سىعايدان اسىرىپ ايتۋ مۇمكىن ەمەس. «تاريحي ءھام وسى زامانعى قاھارماندارىمەن شۇرقىراسا تابىسىپ, ونەر جانكۇيەرلەرىنە ءاردايىم كول-كوسىر ەستەتيكالىق قۋانىش سىيلاعان اكتەر ءىلياس, سىرىم, اۋباكىر, ليۋچەنتسيو, ءبىرسىمباي, نەزناموۆ, جاداەۆ, ۋيليام كەتسبي, سوتانۆيل, سابىرباەۆ, تۇرسىنباي, ەلامان, مومىن شال سىندى سان ۇلت وكىلدەرى مەن ءار ءداۋىر ادامدارىنىڭ ومىرشەڭ شەجىرەلەرىن ء«تىرىلتتى». كەيىپكەر بويىنا قان جۇگىرتىپ, ءتىرى كەۋدەگە جان بەرەتىن اكتەرلىك تىلسىم سيقىردىڭ بارلىق سىرلارىن مەڭگەرگەن ساحنا شەبەرى», دەيدى بەلگىلى تەاتر سىنشىسى.
دارىندى ونەرپاز قازاق كينوسىن دامىتۋعا دا ايتارلىقتاي ۇلەس قوستى. «تۇركسىب تۋرالى ءان» – ت.رىسقۇلوۆ, «ورال وت ىشىندە» – تاڭاتاروۆ, «جۇلدىزىڭدى وشىرمە» – قاسىموۆ, «سوڭعى كوش» – اكە, «جاۋ تىلىنداعى مايداندا» بايسانباەۆ سەكىلدى بىرنەشە ايشىقتى بەينەلەردى سومدادى. اسىل ازامات كوزى تىرىسىندە تۋعان جەرىنىڭ قول باستاعان باتىرلارى امانگەلدى يمانوۆ پەن كەيكى كوكەمباي ۇلىنىڭ قاھارمان بەينەلەرىن كينودا سومداسام دەپ ارمانداپتى. بىراق جۇمىر باستى پەندەگە ارمان دەگەن ارعىماق جالىن ۇستاتا بەرە مە؟!
اكتەرمەن جاقىن سىيلاسقاندار ونىڭ ادامي بولمىسى تۋرالى تامسانىپ ايتادى. بۇل تۋرالى دوستارىنىڭ جازعان ەستەلىكتەرى دە جەتەرلىك. ول كىسىنىڭ ەلدە بالا كۇنىنەن بىرگە وسكەن ايتباي شۇكەنوۆ دەگەن دوسى بار. ءانۋار اعا اۋىلعا كەلگەندە ايتباي اعا ەكەۋى ۇنەمى بىرگە جۇرەدى. وزەنگە سۋعا تۇسەدى, بالىق اۋلايدى. اتقا مىنەدى. ەلدىڭ ادامدارىمەن جۇزدەسەدى. قازىر ايتەكەڭ – زەينەتكەر. اۋىلدىڭ قازىنالى قارياسى. جان دوسى جايىندا تەبىرەنىپ سويلەيدى. ء«انۋار ەكەۋىمىزدىڭ دوستىعىمىز العاشقى بالا كۇننەن تانىسىپ, تابىسقان كۇن مەن ماڭگى قوش ايتىسقان كۇننىڭ اراسىنا سوزىلعان 45 جىل ەكەن. ازاماتتىعى, مىنەزىنىڭ كەڭدىگى, كىسىلىك كەلبەتى, قازاقى قاسيەتى ونى باسقالاردان ەرەكشەلەپ تۇراتىن. اقىلدى, ادالدىقتى, كىشىلىكتى ول ءومىردىڭ وزىنەن ۇيرەنە ءبىلىپ وسكەن تابيعاتتىڭ سيرەك تۇلعاسى ىسپەتتەس ەدى» دەپ ساعىنا ەسكە الادى.
بەلگىلى قالامگەر قايسار ءالىمنىڭ «اكتەر تاعدىرى» دەگەن كىتابىندا ءانۋار اعانىڭ ءومىرى مەن ونەرى جايىندا جان-جاقتى باياندالعان. ول كىسى ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىندا ءبىراز قيىندىق كوردى. بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتكەن ۇلى وقىستا قازا بولدى. جاعاسىنا اۋىر دەرت جارماسىپ, اقىرى ءبىر اياعىنان ايىرىلدى. كيەلى ساحنامەن قوشتاسۋعا تۋرا كەلدى. ول تەاتردان كەتەردە جاتا قالىپ ەدەندى قۇشتى دەيدى كوزكورگەندەر. قابىرعالى سۋرەتكەر ساكەن سەرى ءجۇنىسوۆ اكتەردىڭ ىشكى وي كۇيزەلىسىن بىلايشا ورەدى. «ەگەر بۇدان بىلاي قويىلىمدارعا قاتىناسا الماسام دا, تەاترعا كەلۋدەن ءبىر كۇندە تىيىلمايمىن. كەشەگى ساحنانىڭ قاداۋ-قاداۋ قازىقتارىنداي, اتا-اجەلەرىمنىڭ, اعا-اپالارىمنىڭ كوتەرىپ كەتكەن ونەر عيماراتىنىڭ ساقشىسى بولسام دا, اكادەميالىق تەاتردىڭ اتىن جوعالتپاي, زاتىن جۇدەتپەي ۇستاسا ەكەن دەپ وزىمنەن كەيىنگى ۇرپاققا كۇندە اقىلىمدى ايتىپ, مىسقالداي پايدام تيە بەرسىن دەپ ارماندايمىن» دەپ تولعانىپتى. كەيىن اعامىز ساحناعا ورالىپ, ونەرىن ساعىنعان كورەرمەنىمەن قايتا قاۋىشتى. وننان اسا ءرولدى سومدادى. الايدا اينالدىرعان دەرت تالانتتى اكتەردى ەلۋ ەكى جاسقا قاراعان شاعىندا الىپ تىندى. وعان جاڭا مىڭجىلدىقتىڭ ءدامىن تاتۋ بۇيىرمادى.