مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا جەردى شەتەلدىكتەرگە ساتۋعا, جالعا بەرۋگە ارنايى توقتالىپ, پرەزيدەنتتىڭ زاڭ شىعارۋ باستاماسىن پايدالانىپ, جەرگە قاتىستى زاڭ جوباسىن ءماجىلىس قاراۋىنا ۇسىنعانى ءمالىم.
تومەنگى پالاتا زاڭ جوباسىن ماقۇلداپ, سەناتقا جولدادى. وسىمەن تالايدى تولعاندىرعان ماسەلەگە ءبىرجولا نۇكتە قويىلعانداي كورىنگەن. بىراق تاياۋدا جەر داۋى تاعى دا بۇرق ەتە ءتۇستى. سەبەبى ماجىلىسمەندەر پرەزيدەنت ۇسىنعان زاڭ جوباسىنا بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزىپتى.
ءاۋ باستا مەملەكەت باسشىسى شەتەلدىكتەرگە, باسقا ەلدىڭ ازاماتتارى قاتىساتىن زاڭدى تۇلعالارعا جەردى جالعا بەرۋگە دە, ساتۋعا دا تىيىم سالۋدى ۇسىندى. اتاپ ايتقاندا, جەر كودەكسىندەگى 48-باپتىڭ 2-تارماعىندا «ساۋدا-ساتتىقتىڭ (كونكۋرستاردىڭ, اۋكتسيونداردىڭ) جەڭىمپازدارىنا – شەتەلدىكتەر مەن ازاماتتىعى جوق ادامدارعا اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن, ورمان ءوسىرۋدى, قوسالقى اۋىل شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋ ءۇشىن جەر ۋچاسكەلەرى جيىرما بەس جىلعا دەيiنگى مەرزىممەن جالداۋ شارتتارىمەن ۋاقىتشا جەر پايدالانۋعا بەرىلەدى», دەپ كورسەتىلگەن. پرەزيدەنت وسى تارماقتى مۇلدەم الىپ تاستاۋدى ۇسىنعان.
بىراق ءماجىلىس وسى تۇسقا وزگەرىس ەنگىزىپ, «اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن, ورمان ءوسىرۋدى, قوسالقى اۋىل شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋ ءۇشىن» دەگەن سوزدەردى «ورمان ءوسىرۋ ءۇشىن» دەگەن سوزدەرمەن اۋىستىرىپ جىبەرگەن.
راس, سەناتتىڭ سوڭعى وتىرىسىندا اتالعان زاڭ جوباسى تالقىلانىپ, جوعارى پالاتا دەپۋتاتتارى قۇجاتتى قاراۋ بارىسىندا وعان تۇزەتۋ ەنگىزىپ, ماجىلىسكە قايتاردى.
ال ءماجىلىس ماقۇلداعان قۇجاتتا شەتەلدىكتەرگە جەردى ورمان ءوسىرۋ ءۇشىن 25 جىلعا جالعا بەرۋ قاراستىرىلعان. قوعامدى تولعاندىرعان داۋ دا وسىدان تۋىندادى. زاڭگەر ابزال قۇسپان ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ورمان شارۋاشىلىعىنداعى جەردى جالعا بەرۋ ارقىلى زاڭ جوباسىندا «ساڭىلاۋ» قالدىرىپ وتىر دەپ ەسەپتەيدى.
«جالپى, جەر كودەكسىنىڭ 1 بابىندا بىزدە جەردىڭ ساناتتارى كورسەتىلگەن. سوعان سايكەس, جەر 7 ساناتتان تۇرادى. سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ۇلكەن اۋماق اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەرگە تيەسىلى. سول سەبەپتى شەتەلدىكتەرگە جالعا دا بەرۋگە بولمايدى, ساتۋعا دا بولمايدى دەگەن تالاپ دۇرىس كوتەرىلگەن.
جەر كودەكسىنىڭ 2-بابىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنە جەر ساناتتارىن اۋىستىرۋ قۇقىعى بەرىلگەن. كۇنى ەرتەڭ وسى زاڭ جوباسىنداعى «ساڭىلاۋدى» پايدالانىپ, كەز كەلگەن ساتتە اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ ساناتىن ورمان شارۋاشىلىعىنا دەپ وزگەرتىپ, شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرۋى مۇمكىن. وسىلايشا, ءبارى «زاڭدى جۇزەگە اسادى». بۇل قوعامنىڭ قاتىسۋىنسىز, دەپۋتاتتاردىڭ ارالاسۋىنسىز وتەتىن پروتسەدۋرا», دەيدى زاڭگەر.
ابزال قۇسپاننىڭ ءسوزىنىڭ جانى بار. ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ 2017 جىلعى دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, قازاقستاندا 262 ملن گەكتارعا جۋىق جەر قورى بار. سونىڭ 39,7 پايىزى, ياعني 104 ملن گەكتارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەر. ورمان قورىنداعى جەرلەر دە از ەمەس, شامامەن 22,8 ملن گەكتار (8,7 پايىز).
زاڭ جوباسى بويىنشا جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى بەرىك وسپانوۆ قوعامدا تۋىنداعان داۋعا قاتىستى فەيسبۋكتەگى پاراقشاسىندا پىكىر ءبىلدىرىپ: «جەر كودەكسىنە سايكەس ورمان ءوسىرۋ ءۇشىن بوسالقى, ونەركاسىپتىك (سانيتارلىق ايماقتار), سونداي-اق كولىك (ورماندى قورعاۋ جولاقتارى) جەرلەرىنەن جەر بەرىلەدى.
اتاپ ايتقاندا, ارال تەڭىزىنىڭ ءتۇبى جاتاتىن بوسالقى جەرلەردە تەرىس پروتسەستەردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ورمان مەليوراتسيالىق جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلادى. بۇدان باسقا, ەلدىڭ جەكەلەگەن وڭىرلەرىندە (قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ جانە ت.ب.). سونداي-اق شولەيتتەنۋدى جانە قۇمنىڭ جىلجۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ جەرلەرىندە ورمان ەكپەلەرىن (يزەن جانە ت.ب.) وتىرعىزۋ بويىنشا جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلادى.
وسىلايشا, مۇنداي ماقساتتار ءۇشىن نەگىزىنەن بوس جەرلەر, ياعني قانداي دا ءبىر شارۋاشىلىق قىزمەتتى جۇرگىزۋگە جارامسىز جەرلەر, مىسالى, توزعان, ب ۇلىنگەن, ءشولدى جەرلەر, وندا توپىراقتىڭ پايدالى قاسيەتتەرى تومەن دەڭگەيدە جانە قولدانىستاعى ورماندى پايدالانباۋ (ورماندى پايدالانۋ) ەمەس, ورمان ءوسىرۋ شارالارى جۇرگىزىلەتىن بولادى», دەيدى (جازبانىڭ ورفوگرافياسى ساقتالدى – ا.ا.).
ايتپاقشى, ماجىلىسمەن ءسوز ەتكەن بوسالقى جەرلەردىڭ ۇلەسى از ەمەس. ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, قازاقستانداعى جەر قورىنىڭ 37 پايىزى نەمەسە 97 ملن گەكتارى بوسالقى جەر ساناتىنا كىرگەن. بۇل – بىرىنشىدەن. ەكىنشىدەن, جەر كودەكسىنىڭ 137 بابىندا بوسالقى جەرگە مىنانداي تۇسىنىكتەمە بەرىلگەن: «مەنشiككە نەمەسە جەر پايدالانۋعا بەرiلمەگەن, اۋداندىق اتقارۋشى ورگانداردىڭ قاراماعىنداعى بارلىق جەر بوسالقى جەر بولىپ تابىلادى». وسى ورايدا, ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, بوسالقى جەردىڭ 75,7 ملن گەكتارى – جايىلىم, 2,2 ملن گەكتارى – شابىندىق, 2,1 ملن گەكتارى تىڭايعان جەر.
دەپۋتات سامات مۇساباەۆ تا: «ارالدىڭ قۇرعاپ كەتكەن تابانى جاتىر ەرنى كەزەرىپ. ماڭعىستاۋدىڭ ۇلان-عايىر اۋماعى جاتىر قىلتاناق وسپەيتىن. جەر استى سۋلارى ازايعان سوڭ كوشپەلى قۇمدار تۇتاس اۋىلداردى باسىپ تاستاپ جاتقانىن دا كوزىمىز كورىپ وتىر... ەندەشە, ءبىزدىڭ ەلگە كەلىپ پايداعا كەنەلۋگە نيەتتى ينۆەستور نەگە ورمان ءوسىرىپ, جەرگە پايداسىن تيگىزبەۋى كەرەك؟», دەيدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى اسقاربەك ۇيسىمباەۆ تا فەيسبۋكتەگى پاراقشاسىندا: «ورمان وسىرۋگە ارنالعان جەرلەر كەز كەلگەن شارۋاشىلىق قىزمەتتى جۇرگىزۋگە جارامسىز جەرلەردەن عانا ۇسىنىلادى, مىسالى, توزعان جانە تۇزدالعان جەرلەردەن. مۇنداي جەرلەرگە ارال تەڭىزىنىڭ ءتۇبى, شولەيتتەنۋگە جانە قۇمنىڭ ودان ءارى جىلجۋىنا نەعۇرلىم بەيىم قىزىلوردا جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارى جەرلەرىنىڭ ءبىر بولىگى جاتادى», دەپ جازدى.
ارينە, تارتىلعان ارالدىڭ ءتۇبى نۋ ورمانعا اينالىپ, ءۇستىرتتىڭ ەتەگى جاسىل جەلەككە بولەنسە, نۇر ۇستىنە نۇر. الايدا جوعارىدا ارال تەڭىزىنىڭ ءتۇبى كىرەدى دەگەن بوسالقى جەرلەردىڭ باسىم بولىگى جايىلىم, شابىندىق جانە تىڭايعان جەرلەر ەكەنىن ايتتىق. ەندەشە, زاڭ جوباسىنىڭ وسى ءالسىز تۇسىن كەي «پىسىقتار» ءوز ماقساتىنا پايدالانىپ, جەر قورىنداعى ميلليونداعان گەكتار جەردى ورمان وسىرۋگە دەگەن جەلەۋمەن شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرىپ جىبەرۋى ابدەن مۇمكىن.
ونىڭ ۇستىنە, ورمان وسىرۋگە سالىناتىن ينۆەستيتسياعا ءسال شولۋ جاساساڭىز, «ماجىلىسمەندەردىڭ ءسوزى پوپۋليزم ەمەس پە؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى. بىرىنشىدەن, ورمان وسىرۋگە ينۆەستيتسيا سالۋ – ۇزاق مەرزىمدە تابىستى بولعانىمەن, تاۋەكەلى كوپ سالا. كەز كەلگەن ينۆەستور قاراجات قۇيعان سوڭ پايدا تابۋدى كوزدەيتىنى تۇسىنىكتى. سوندىقتان قالتاسى قالىڭدار سۋى تارتىلعان ارالدىڭ تابانىنا شىبىق قاداعاننان گورى جاۋىنى تولاستامايتىن ۆەتنام مەن لاوستىڭ توپىراعىنا اعاش ەككەندى دۇرىس كورەتىن شىعار. وسى سالاداعى ينۆەستيتسيالارعا جاسالعان عىلىمي زەرتتەۋلەر دە بۇل بيزنەستىڭ تروپيكتىك ايماقتاردا عانا ءتيىمدى بولاتىنىن اڭعارتادى.
ەكىنشىدەن, ورمان شارۋاشىلىعىنا قارجى قۇياتىندار, نەگىزىنەن, قۇرىلىسقا قاجەتتى قايىڭ, تەرەك, شىرشا, قاراعاي ءوسىرۋدى ءجون سانايدى. مۇنداي اعاشتارعا مول سۋ كەرەك. ال اۋىلدارى اۋىز سۋسىز وتىرعان وڭىرلەردە قايىڭ مەن قاراعاي قاۋلاپ وسەدى دەگەنگە كىم سەنەدى؟ ونىڭ ۇستىنە, ارالدىڭ تابانى سەكىلدى قۇمدى, شولەيت ايماقتا سەكسەۋىل مەن جىڭعىل, توراڭعى مەن توبىلعى عانا وسەدى. ال مۇنداي اعاشتاردان قۇرىلىسقا قاجەتتى ماتەريال شىعۋى ەكىتالاي. ياعني ينۆەستوردىڭ قۇيعان قارجىسى ءوزىن اقتاۋ بىلاي تۇرسىن, ول بانكروتقا ۇشىراۋى ىقتيمال.
قىسقاسى, شەتەلدىكتەر قازاقتار ءۇشىن ورمان وسىرەيىن دەپ ۇلى دالاعا اعىلاتىنىنا سەنۋ قيىن. دەمەك, ءبىزدىڭ كەيبىر جەمقور شەنەۋنىكتەر ورمان وسىرۋگە جالعا بەرەمىز دەگەندى سىلتاۋراتىپ, ەڭ شۇرايلى جەرلەردى شەتەلدىكتەردىڭ مەنشىگىنە وتكىزىپ جىبەرمەيتىنىنە ەشكىم كەپىلدىك بەرە المايدى. ەندەشە, پرەزيدەنت ۇسىنعان زاڭ جوباسىنا مۇنداي «تۇزەتۋ» ەنگىزۋدىڭ رەتى جوق.
...ماجىلىسمەندەردىڭ مۇنىسى نەسى؟..