سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار قازاقستان مەن سولتۇستىك ماكەدونيا اراسىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىن شارتتاردى راتيفيكاتسيالادى. بۇعان قوسا, سەناتورلار ۇكىمەت پەن مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولداپ, بىرقاتار كوكەيكەستى ماسەلەنى كوتەردى. سونىڭ ىشىندە, قازىرگى كەزدە وزەكتىلىگى ارتىپ وتىرعان ۆەتەريناريا ماماندارىنىڭ تاپشىلىعى دا بار.
قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق
سەناتورلار الدىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن سولتۇستىك ماكەدونيا رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ادامداردى ۇستاپ بەرۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن تالقىلاپ, قابىلدادى. قۇجاتتا ەكى مەملەكەت ءبىر-بىرىنە ىزدەۋدە جۇرگەن ازاماتتارىن ۇستاپ بەرۋگە كەلىستى. سونداي-اق بۇل شارتتا ۇستاپ بەرۋگە, باس تارتۋعا, ۇستاپ بەرۋدى كەيىنگە قالدىرۋعا جانە ءراسىمدى وڭايلاتۋعا نەگىز بولاتىن ەرەجەلەر دە قامتىلعان.
«بۇل شارتتىڭ نەگىزگى ماقساتى – ىزدەۋدە جۇرگەن ادامداردى قىلمىستىق جاۋاپقا تارتۋ ءۇشىن ەكستراديتسيالاۋ ماسەلەسىن رەتتەۋ. شارتتا ۇستاپ بەرۋدىڭ كەلەسى نەگىزدەرى كوزدەلگەن. بىرىنشىدەن, ەكى ەلدىڭ دە زاڭىنا سايكەس ارەكەت قىلمىس سانالۋى ءتيىس.
ەكىنشىدەن, قىلمىستىق جاۋاپقا تارتىلاتىن ادام كەمىندە 1 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا جازالانۋى قاجەت. ۇشىنشىدەن, سوت ۇكىمىن ورىنداۋ ءۇشىن ىزدەۋدەگى ادامنىڭ وتەلمەگەن جازا مەرزىمى كەمىندە 6 اي بولۋى كەرەك», دەدى باس پروكۋروردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بەرىك اسىلوۆ.
بايانداماشىنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا سولتۇستىك ماكەدونيا مەن قازاقستاندا جاسىرىنىپ جۇرگەن قىلمىسكەرلەر جوق. جالپى, قازاقستان بۇگىنگە دەيىن 20 مەملەكەتپەن ۇستاپ بەرۋ تۋرالى شارتتار جاساسقان.
«بولاشاقتا مالايزيا, دومينيكان, پەرۋ, ارگەنتينامەن وسىنداي شارتتارعا قول قويۋ جوسپارلانىپ وتىر. وتكەن جىلى باسقا مەملەكەتتەرگە ەلىمىزدە جاسىرىنىپ جۇرگەن 64 شەتەل ازاماتىن ۇستاپ بەردىك. ال بىزگە باسقا ەلدەر 56 قىلمىسكەردى قايتاردى», دەدى ب.اسىلوۆ.
وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن سولتۇستىك ماكەدونيا رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا قابىلداندى. اتالعان شارت قازاقستان مەن سولتۇستىك ماكەدونيانىڭ قۇزىرەتتى ورگاندارىنىڭ ءوزارا ءىس-ارەكەتىنە جانە سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى كەلىسىم جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قۇجاتتا ەكستراديتسيالاۋ, اقپارات الماسۋ, سوتتالعان ادامداردى جەتكىزۋ شارتتارى جازىلعان. ودان بولەك, سوتتالعان ادامداردى بەرۋ كەزىندەگى شىعىندارعا بايلانىستى نورمالار دا قاراستىرىلعان.
اتالعان زاڭ جوباسى جونىندە دە بايانداما جاساعان ب.اسىلوۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, شارتتىڭ باستى ماقساتى – باسقا ەلدەردە سوتتالعان ازاماتتارىمىزعا جازاسىن ەلىمىزدە وتەۋگە مۇمكىندىك جاساۋ. «شارتقا سايكەس سوتتالعان ادامداردى بەرۋ ءۇشىن ەكى ەلدىڭ ءبىرىنىڭ ازاماتى بولۋى ءتيىس. ەكى ەلدە دە قىلمىس بولىپ سانالاتىن ارەكەت ءۇشىن سوتتالعان بولۋى قاجەت. سۇراۋ الىنعان كەزدە ۇكىم زاڭدى كۇشىنە ەنۋى جانە كەمىندە 6 اي وتەيتىن ۋاقىتى قالۋى ءتيىس. جانە سوتتالعان ادامنىڭ جازباشا كەلىسىمى كەرەك. سونداي-اق ەكى ەل دە ادامدى بەرۋگە كەلىسۋى قاجەت», دەدى باس پروكۋروردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا 970 شەتەل ازاماتى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۇرىندەگى جازاسىن وتەپ جاتىر. شەتەلدەردە 922 قازاقستان ازاماتى جاۋاپقا تارتىلعان.
سونىمەن قاتار قازاقستان مەن سولتۇستىك ماكەدونيا اراسىندا قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەكتىڭ بارلىق ۇيىمداستىرۋشىلىق-قۇقىقتىق تەتىكتەرىن رەتتەۋ جانە ىسكە اسىرۋ ءۇشىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن سولتۇستىك ماكەدونيا رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا قابىلداندى. ونىڭ كەيبىر نورمالارى بانك شوتتارى مەن قارجىلىق اقپاراتتاردى انىقتاۋ, قىلمىستىق ىستەر تۋرالى قۇجاتتاردى, ماتەريالداردى نەمەسە زاتتاردى جانە اقپاراتتاردى الماسۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان.
«شارتتىڭ باستى ماقساتى – كۇدىكتى مەن ايىپتىنىڭ كىناسىن دالەلدەۋگە ارنالعان پروتسەس- سۋالدىق ارەكەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدى رەتتەۋ. ول ەكى ەلدىڭ وكىلەتتى ورگاندارىنا كەلەسى تەرگەۋ امالدارىن جۇرگىزۋگە قۇقىق بەرەدى. قاماۋدا وتىرعان ادامداردى ۋاقىتشا بەرۋ, ءتىنتۋ, زاتتاردى تاركىلەۋ, ساراپتاما جۇرگىزۋ, جاۋاپ الۋ, اقپارات الماسۋ جانە دە باسقا امالداردى قامتيدى. شارتتا كوزدەلگەن بارلىق تەرگەۋ ارەكەتى ءبىزدىڭ قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكستە بار», دەدى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان ب.اسىلوۆ.
ءۇش زاڭ بويىنشا پىكىر بىلدىرگەن سەنات توراعاسى ولاردىڭ ەل ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدا ماڭىزى زور ەكەنىن ايتتى. «بۇگىن قابىلدانعان زاڭدار قازاقستان مەن سولتۇستىك ماكەدونيا اراسىنداعى قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا باعىتتالعان. ولار قىلمىسكەرلەردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدىڭ ءارتۇرلى كەزەڭدەرىن قامتيدى جانە قىلمىسپەن كۇرەستى كۇشەيتۋ ءۇشىن مەملەكەتارالىق قاتىناستاردىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرىن قالىپتاستىرادى. سوعان سايكەس قىلمىستاردى تەرگەۋ پروتسەسىندە جان-جاقتى كومەك كورسەتۋ, قىلمىسكەرلەردى ۇستاۋ جانە ولاردى ەكستراديتسيالاۋ, سوتتالعان ادامداردى بەرۋ سياقتى ءوزارا ءىس-ارەكەتتەر قاراستىرىلعان. بۇل زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتەدى. سونداي-اق ازاماتتارىمىزدىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى م.اشىمباەۆ.
ۆەتەريناريا سالاسىندا مامان تاپشى
سەنات وتىرىسىندا دەپۋتاتتار ءوز ساۋالدارىن دا جولدادى. دەپۋتات مۇحتار جۇماعازيەۆ ۇكىمەت باسشىسىنا جولداعان ساۋالىندا ۆەتەريناريا سالاسىنداعى مامان تاپشىلىعىن ءسوز ەتتى.
ونىڭ ايتۋىنشا, جۇمىس پروتسەسىنىڭ تومەن دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلۋى, ەڭبەك ەتۋگە قاراپايىم جاعدايدىڭ جاسالماۋى, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, جالاقىنىڭ تومەندىگى ۆەتەرينار مامانداردىڭ قىزمەت ەتۋگە ىنتاسىنىڭ ازايۋىنا اسەر ەتەدى. دەپۋتات كەلتىرگەن اقپاراتقا ساي ۆەتەرينارلىق ستانسالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى مامانداردىڭ جەكە ۇيىندە جانە جالعا الىنعان عيماراتتاردا ورنالاسقان.
«ۆەتەرينارلىق قىزمەتتىڭ نەگىزگى مىندەتى – تۇراقتى ەپيزووتيالىق احۋالدى قامتاماسىز ەتۋ. وسى ورايدا ۆەتەرينار مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ەڭ باستى وزەكتى ماسەلە بولىپ تۇر. جوعارى جانە ورتا-ارناۋلى وقۋ ورىندارى جاس ماماندارعا دەگەن سۇرانىستى تولىق قاناعاتتاندىرا الماي كەلەدى. ال وسى سالاعا جۇمىسقا كەلگەندەر ەڭبەك جانە تۇرمىس جاعدايى بولماۋى سالدارىنان جۇمىس ورىندارىندا اسا كوپ ايالدامايدى.
نازار اۋداراتىن بولساق, ەلىمىزدە ۆەتەريناريا باعىتى بويىنشا ماماندار دايارلايتىن 10 جوعارى وقۋ ورنىندا سوڭعى ءۇش جىلدا 3602 ادام ءبىلىم العان, ونىڭ ىشىندە ءۇش بەيىندى جوعارى وقۋ ورنىندا 2018 جىلى – 712, ال 2020 جىلى 826 ادام وقۋ بىتىرگەن», دەدى سەناتور. وسى سالاداعى مامانداردىڭ ورتا جاسى 50-55, كەي وڭىرلەردە ءتىپتى 59 جاسقا جەتىپ قالعانىن ەسكەرە وتىرىپ, دەپۋتات پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارىنىڭ جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانىن 25 پايىزعا قىسقارتۋ تاپسىرماسىنا سايكەس ۆەتەرينارلار دا قىسقارتىلىپ جاتقاندىعىن سىنعا الدى.
«جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ اقپاراتى بويىنشا وڭىرلەردەگى 203 ۆەتەرينارلىق ستانسانىڭ 104-ءى عانا مەنشىكتى عيماراتىندا ورنالاسقان, ال 99-ى جالعا الىنعان.
اۋىلدىق وكرۋگتەردەگى 2327 ۆەتەرينارلىق پۋنكتتىڭ 696-سى ءوز مەنشىكتەرىندە بولسا, 1631-ءى جالعا الىنىپ, 91-ءى مامانداردىڭ جەكە ۇيلەرىندە ورنالاسقان, نەمەسە 30 پايىزعا قامتىلعان. سونىمەن بىرگە مامانداردىڭ ارنايى اۆتوكولىكتەرى مەن قۇرال جابدىقتارىنىڭ پايدالانۋ مەرزىمدەرى ءوتىپ كەتكەن», دەدى م.جۇماعازيەۆ.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماماندىقتىڭ بولاشاعى تۋرالى اقپارات تا كوڭىل قۋانتپايدى. «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن وسى سالادا 12 ادام عانا شەتەلدەردە وقىعان. ولاردىڭ باسىم بولىگى ماماندىق بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسپاعان. ەلدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنا ۆەتەريناريا بويىنشا تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋى 2018 جىلى 79 پايىز بولسا, 2020 جىلى 50,3 پايىزدى قۇراعان.
«ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىندا قويىلعان ماقساتتاردى ىسكە اسىرۋ شارالارى ەشقانداي سىن كوتەرمەيدى. سوڭعى 5 جىلدا وسى باعدارلاما اياسىندا نەبارى 1875 جاس مامان جۇمىسقا ورنالاسقان», دەدى مۇحتار جۇماعازيەۆ.
سەناتور ءوز ساۋالىندا اگروونەركاسىپتىك كەشەن ءۇشىن كادر دايارلاۋعا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا قۇزىرەتتى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنەن الىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە بەرۋدى ۇسىندى. وسى ماماندىق بويىنشا اۋىل جاستارى ءۇشىن گرانتتار سانىن ارتتىرىپ, ۆەتەرينارلاردىڭ جالاقىسىن ءوسىرۋ, ولاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتارىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىنىڭ وزەكتىلىگىن دە اتاپ ءوتتى.
«اۋىل جاستارىنا ۆەتەرينار ماماندىقتارى بويىنشا كۆوتا كولەمىن 50 پايىزعا دەيىن كوبەيتۋ, ونىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قوسىمشا گرانتتار جانە اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى ەسەبىنەن وقىتۋ تەتىكتەرىن قاراستىرۋدى ۇسىنامىز.
ۆەتەريناريا ماماندارىنىڭ جالاقىسىن قايتا قاراۋ جانە زياندى ەڭبەك جاعدايلارى ءۇشىن ۇستەمەاقى تولەۋدى جانە جاس مامانداردى الەۋمەتتىك قولداۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋدى سۇرايمىز.
ۆەتەريناريالىق ستانسالار مەن ۆەتەرينارلىق پۋنكتتەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتىپ, ءتيىستى عيماراتتارمەن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىقتارىنا قىزىعۋشىلىق تۋعىزۋ, ىنتاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا مەكتەپتەردەگى جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ اراسىندا كاسىبي باعدار جۇمىستارىن جۇيەلى تۇردە جۇرگىزگەن ءجون.
وقۋ پروتسەسىن دۋالدى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن ينتەگراتسيالاۋ ارقىلى تەوريالىق ءبىلىمدى وندىرىستىك پراكتيكامەن ۇشتاستىرۋ جولىمەن وقىتۋ باعدارلامالارىنىڭ پراكتيكاعا باعدارلانۋ دەڭگەيىن كوتەرۋ, بولاشاق جاس مامانداردىڭ بەيىندى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىندا وندىرىستىك تاجىريبەدەن ءوتۋ كەزەڭىنە جالاقى تولەۋدى قاراستىرۋ كەرەك.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ «كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور» قىزمەتكەرلەرىن 25 پايىزعا قىسقارتۋ شارالارىن ۆەتەريناريا سالاسىنىڭ جەرگىلىكتى كاسىپورىندارىنا قولدانباۋدى جانە ەلدى مەكەندەردەگى ۆەتەريناريالىق ستانسالار مەن پۋنكتتەردىڭ قىزمەتكەرلەرىن ساقتاپ قالۋدى سۇرايمىز», دەدى سەناتور.
بۇدان بولەك, عۇمار دۇيسەمباەۆ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا اشىق اسپان استىنداعى مۋزەي – كونە سارايشىق قالاشىعىنا قاتىستى قوردالانعان ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارىن ۇسىندى. ناريمان تورەعاليەۆ قىزىلوردا وبلىسىنداعى تالاپ جانە سىرداريا سۋمەن قامتۋ جۇيەلەرىن تەزدەتىپ ىسكە قوسۋ قاجەت ەكەنىنە نازار اۋداردى. التىنبەك نۇح ۇلى ىشكى ءتۋريزمدى دامىتۋعا قاتىستى ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى. تالعات مۇساباەۆ اۆياتسيالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن قوزعادى. ال اندرەي لۋكين اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ جونىندە جاڭا ۇلتتىق جوبا ازىرلەۋ قاجەتتىگىن دەپۋتاتتىق ساۋالىنا ارقاۋ ەتتى.