جولدا اپات ازايماي تۇر

ءىىم-دە وتكەن بريفينگتە اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرىك ءتۇسىپوۆ جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا قولعا الىنعان ءىس-شارالارمەن تانىستىرىپ, اپات سانىنىڭ ازايماۋىنىڭ باستى سەبەپتەرىنە توقتالدى. جول قاۋىپسىزدىگىنە اسەر ەتەتىن ەڭ باستى ءۇش فاكتور – جۇرگىزۋشىلەردىڭ مادەنيەتى, جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ ساپاسى مەن جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى. قازىرگى تاڭدا وسى ءۇش ماسەلە وتكىرلىگىن دە, وزەكتىلىگىن دە جويماي كەلەدى.

«تەمىر تۇلپار» تىزگىندەگەندەردىڭ ءتارتىبى جول قاۋىپسىزدىگىنە قانشالىقتى اسەر ەتەدى؟ بۇل سۇراققا ناقتى جاۋاپ الۋ ءۇشىن اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتى كەلتىرگەن مىنا دەرەككە كوز سالساڭىز جەتكىلىكتى. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى جول ەرەجەسىن بۇزۋعا قاتىستى جىل سايىن 6 ميلليونعا جۋىق حاتتاما تولتىرادى ەكەن. بيىلعى كورسەتكىش 1,3 ميلليوننان اسىپ جىعىلعان. ونىڭ 437 مىڭى جىلدامدىقتى ارتتىرۋ بولسا, 300 مىڭعا جۋىق جۇرگىزۋشى جول بەلگىلەرىن كوزگە ىلمەگەن. ال ىشىمدىك ءىشىپ الىپ, ماس كۇيىندە كولىك ايداعان جۇگەنسىزدەر سانى 5,2 مىڭعا جەتكەن. ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, بۇل – سوڭعى ءۇش ايدا عانا انىقتالعان تارتىپسىزدىك ءتىزىمى.

«ەلىمىزدە ەڭ كوپ تىركەلەتىن جول-كولىك اپاتى – جاياۋ جۇرگىنشىنى قاعىپ كەتۋ, جىلدامدىقتىڭ كەسىرىنەن كولىكتىڭ اۋدارىلۋى جانە جولدىڭ قارسى بەتىنە شىعىپ كەتىپ, قاراما-قارسى كەلە جاتقان كولىكپەن سوقتىعىسۋ», دەگەن س.ءتۇسىپوۆ جول اپاتىنىڭ وسى ءۇش تۇرىنەن قازا بولعان جولاۋشىلار سانىنىڭ دا ازايماي وتىرعانىن جەتكىزدى. تالداۋ جۇمىستارى جولداعى ءولىم-ءجىتىمنىڭ 56 پايىزى جول-كولىك اپاتىنىڭ وسى تۇرلەرىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن كورسەتكەن. سونداي-اق ەلىمىزدەگى ءاربىر بەسىنشى جول اپاتى ەلدى مەكەندەردە جىلدامدىقتى ارتتىرۋعا قاتىستى بولىپ وتىر. كولىگى كوپ, جاياۋ جۇرگىنشىلەرىنىڭ قاراسى قالىڭ قالا, اۋىل-ايماقتاردىڭ ىشىندە ماشيناسىن جىن سوققانداي ايدايتىن جاۋاپسىز جۇرگىزۋشىلەردىڭ كەسىرىنەن سوڭعى ءۇش ايدا 500-دەن استام كولىك اپاتى تىركەلسە, سونىڭ سالدارىنان 44 ادام قازا تاۋىپ, 681-ءى اۋرۋحاناعا جەتكىزىلگەن.

ءار التىنشى جول اپاتى مانەۆر جاساۋ ەرەجەلەرىن ورەسكەل بۇزۋ, ءاربىر سەگى­زىنشى قارالى وقيعا اۆتوبانداردا جىلدام­دىقتى ارتتىرۋمەن بايلانىستى ەكەنىن حابارلاعان ۆەدومستۆو وكىلى وسى ۋاقىت ارالىعىندا جول ەرەجەسىن بۇزعانى ءۇشىن 6 مىڭ جۇرگىزۋشىنىڭ كولىك جۇرگىزۋ قۇقىنان ايىرىلعانىن دا ايتىپ ءوتتى. ال اكىمشىلىك قاماۋعا الىنعاندار سانى – 5,3 مىڭ.

«جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ ماسەلەسى دە وزەكتىلىگىن جويماي كەلەدى. سەبەبى ەلىمىزدە تىركەلەتىن ءاربىر ءۇشىنشى جول-كولىك اپاتى دا, قازا بولاتىندار دا, جاراقات الاتىندار دا جاياۋ جۇرگىنشىلەرمەن تىكەلەي بايلانىستى. جىل باسىنان بەرى مىڭعا جۋىق جول اپاتى وسى جۇرگىنشىلەردىڭ قاتىسۋىمەن بولسا, 111-ءى كوز جۇمعان. اۋرۋحانا توسەگىنە تاڭىلعاندار مىڭعا جۋىق», دەگەن ءىىم وكىلى جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ ءتارتىبى تۇزەلمەي, بۇل پروبلەمانى تۇپكىلىكتى شەشۋ مۇمكىن ەمەستىگىن  جەتكىزدى.

دامىعان ەلدەردە ەڭ الدىمەن جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە باستى نازار اۋدارىلادى. جۇرگىنشىلەرگە ارنالعان جول بولىگىن سالۋ, قاجەتتى قاۋىپسىزدىك بەلگىلەرىن ورناتۋ – جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ جوسپارىندا تۇرعان ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىر پاراسى. «وسىنداي ءتيىستى ءىس-شارالاردى تولىعىمەن جۇزەگە اسىرمايىنشا, جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ءتيىستى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن ەمەس», دەيدى س.ءتۇسىپوۆ.

ول سونداي-اق جول قاۋىپسىزدىگىنىڭ جاي-كۇيىنە اسەر ەتەتىن ماڭىزدى جايتتاردىڭ ءبىرى – جولداردىڭ ساپاسى, كوشەلەردى كەڭەيتۋ, اسفالتىن جاڭالاۋ ماسەلەلەرىنە دە كەڭىنەن توقتالدى. «جىل باستالعالى جول ينسپەكتسياسىنىڭ ماماندارى شامامەن 168 مىڭ شاقىرىمدى قامتيتىن 8 مىڭعا جۋىق اۆتوجولدى تەكسەردى. بۇل تەكسەرۋلەردىڭ جارتىسىنان كوبى ەلدى مەكەندەردەگى كوشە مەن جولداردا جۇرگىزىلدى. تەكسەرۋ بارىسىندا جول قاۋىپسىزدىگىنە تەرىس اسەر ەتەتىن اۆتوجولداردى كۇتىپ ۇستاۋعا قاتىستى 8 جارىم مىڭنان استام كەمشىلىك انىقتالىپ وتىر», دەيدى س.ءتۇسىپوۆ. ەل جولدارىنا ءالى دە 23 مىڭنان استام جول بەلگىسى مەن مىڭنان استام باعدارشام كەرەك ەكەنىن انىقتاعان جول ينسپەكتورلارى قوسىمشا 767 جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتكەلىن سالۋ كەرەكتىگىن دە العا تارتتى. سەگىز شاقىرىمعا سوزىلىپ جاتقان كوشەلەرگە جارىق ورناتۋ ماسەلەسى دە تولىق شەشىمىن تاپپاعان.

«جولداعى قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن انىق­تاي­تىن تاعى ءبىر فاكتور – اۆتوكولىكتەردىڭ تەحنيكالىق جاعدايى, – دەيدى س.ءتۇسىپوۆ. – سەبەبى ەلىمىزدە سوڭعى ءۇش جىلدا ەسكى كولىك­تەردىڭ سانى وسكەنى بايقالادى. سالىستىرمالى تۇردە الاتىن بولساق, 2019 جىلى تەحنيكالىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرمەيتىن 100 مىڭنان استام «تەمىر تۇل­پار» يەسىنە كولىكتەرىن پايدالانۋعا تىيىم سالىنسا, 2020 جىلى بۇل سان 120 مىڭنان اسىپ, وسىنشاما جۇرگىزۋشى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. اسىرەسە كولىگىنىڭ تەجەگىشى دۇرىس ىستەمەيتىن, رۋلدىك باسقارۋىندا اقاۋى بار, تارتۋ-تىركەۋ قۇرىلعىلارى بۇزىلسا دا جولعا شىعا بەرەتىن جۇرگىزۋشىلەر بار. سول سەبەپتى دە تەحنيكالىق اقاۋى بار نەمەسە قايتا جابدىقتالعان كولىكتەردى انىقتاۋ جۇمىستارىن الداعى ۋاقىتتا دا جالعاستىرامىز».

جول قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. وسىلاي دەگەن اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتىنىڭ قىزمەتكەرى جول اپاتىنىڭ الدىن الۋدا زاماناۋي تەح­نيكالىق قۇرالداردىڭ دا كومەگى كوپ ەكەنىن مالىمدەدى. ماسەلەن, وتكەن جىلى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قولداۋىمەن 3,5 مىڭعا جۋىق قوسىمشا بەينەباقىلاۋ كامەراسى ورناتىلسا, بيىل بۇل قۇرىلعىنىڭ سانى 13 مىڭعا ارتقان. جول ساقشىلارىنىڭ سەنىمدى «ارىپتەسىنە» اينالىپ قانا قويماي, جولاۋشىلار مەن جۇرگىزۋشىلەردىڭ ءتارتىبىن تۇزەتۋگە دە وڭ ىقپال ەتكەن كامەرالاردىڭ كومەگىمەن جىل سايىن 5,6 ميلليونداي جول قوزعالىسى ەرەجەسىن بۇزۋ دەرەگى تىركەلەدى ەكەن. بۇل دەگەنىڭىز جولداعى ءاربىر ەكىنشى جول ەرەجەسىن بۇزۋ فاكتىسى ەسكەرۋسىز قالمايدى دەگەن ءسوز.