بۇل كىسى تۋرالى ءوز باسىمىز كوپ ەستىگەنبىز. اسىرەسە زەرگەردىڭ قىزىنىڭ ۇزاتىلۋ تويىنا ارناپ قىمبات باعالى ساۋكەلە جاساعانى, دومبىرانىڭ, ساماۋرىننىڭ, كىلەمنىڭ, باسقا دا زاتتاردىڭ جۇزدەن استام ءتۇرىن جيناعانى, انە ءبىر جىلدارى ونىڭ قولىنان شىققان بويتۇماردى يوردانيانىڭ سۇلۋ پاتشايىمى رانيانىڭ تاعىپ جۇرگەنى جايلى اقپاراتتار باسپاسوزدە ءبىراز «حيت» بولعان جايى بار ەدى. كەيىنىرەك ء«وز ءۇيىن جەكە مۋزەيگە اينالدىرىپتى» دەگەن حاباردى ەستىدىك. جۋىردا ۇلتتىق ونەردى ۇلىقتاپ جۇرگەن زەرگەرمەن سۇحباتتاسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەدى.
– بەرىك اعا, اڭگىمەنى جەكە مۋزەيىڭىز جايىنان باستاساق. جادىگەرلەردىڭ ءتۇر-ءتۇرىن جيناپسىز, ءوزىڭىز جاساعان بۇيىمدار دا از ەمەس. بۇعان دەيىن بۇل زاتتار قايدا تۇردى؟
– جيناعان زاتتارىم بۇدان دا كوپ بولاتىن. جاستىق شاقتا كوللەكتسيا جيناۋدىڭ قىزىعىنا ءتۇسىپ, قۇمارتىپ ءتۇرلى-ءتۇرلى دۇنيەلەردى جينادىم. وزىمە ۇناعان زاتتى ساتىپ العانشا كوڭىلىم كونشىمەي تۇراتىن. ونىڭ سىرىن كوللەكتسيا جيناۋمەن اينالىساتىن ادامدار جاقسى بىلەدى. ول دا ءبىر دەرت سياقتى. باسىندا قىزىعىپ جيناي بەرەسىڭ, كەيىننەن ءبىراز ماۋقىڭ باسىلعان سوڭ, ونى ساتىپ ورنىنا باسقا زات الۋدى كوزدەيسىڭ. سولايشا زاتتاردىڭ ورنى اۋىسادى. ال كەيبىر وتە قۇندى جادىگەرلەردى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتايسىڭ. بالا-شاعام ءوسىپ, ولاردىڭ جەكە-جەكە وتاۋ بولۋىنا سەپتىگى ءتيسىن دەگەن نيەتپەن ءبىراز زاتتارىمدى مۋزەيلەرگە ساتقان كەزىم دە بولدى. مۇندا ءوز قولىمنان شىققان نەگىزگى زاتتار – اشەكەي بۇيىمدار. زاتتارىم 2017 جىلعا دەيىن تاۋەلسىزدىك سارايىنىڭ ەتنوگرافيا زالىندا تۇردى. وعان دەيىن ءار جەرلەرگە ءبولىپ-ءبولىپ قويىپ ءجۇردىم. تاۋەلسىزدىك سارايىنا 2009 جىلى اقىن سەرىكباي وسپانوۆتىڭ ۇسىنىسىمەن اپارعان بولاتىنمىن. 2017 جىلى ەكسپو وتەتىن بولعان سوڭ, كوللەكتسيالارىمدى قولىما الايىن دەپ شەشتىم. سوسىن ەسكى ءۇيىمدى جەكە مۋزەيگە اينالدىرىپ, ءبارىن وسىندا اكەلىپ قويدىم.
– مۇندا كەلۋشىلەر كوپ پە؟
– كارانتين باستالعالى ءبىراز سيرەدى. بىزگە كوبىندە ەلگە ىسساپارمەن كەلگەن شەتەلدىك قوناقتار ات باسىن بۇرادى. ودان بولەك ۇستازدار وقۋشىلارعا ەكسكۋرسيا ۇيىمداستىرىپ, بالالاردى حالقىمىزدىڭ قۇندىلىقتارىمەن تانىستىرۋ ءۇشىن وسىندا اكەلىپ تۇرادى. ءبىز تەك جادىگەرلەردى عانا كورسەتپەيمىز, كەلۋشىلەردىڭ ارقايسىسىنا ءارتۇرلى باعدارلاما دايىندايمىز. ەلوردالىق تۋراگەنتتىكتەرمەن جاقسى قارىم-قاتىناستامىز.
– مۋزەي عيماراتىنا قويىلاتىن تالاپتار, ەرەجەلەر باسقاشا عوي. كەلەشەكتە شىن مانىندە مۋزەي ءۇيىن اشقىڭىز كەلە مە؟
– كەلەشەكتە تولىققاندى مۋزەي ءۇيىن اشسام دەگەن ماقساتىم بار. ەلوردادان نەمەسە باسقا دا ۇلكەن قالالاردان ەمەس, كىندىك قانىم تامعان ءوز اۋىلىمنان اشقىم كەلەدى. ءبىزدىڭ اۋىل وتىزعا جۋىق زەرگەردى, ياعني زەرگەرلىكتى ونەر ءارى كاسىپ رەتىندە ورگە سۇيرەپ جۇرگەن مامانداردى شىعارعان اۋىل. مەن ونى ۇنەمى ماقتانىشپەن ايتىپ جۇرەمىن. ارينە ولاردىڭ ءبارى بىردەي تانىمال ەمەس. بىراق اياداي عانا ءبىر اۋىلدان مۇنشا زەرگەردىڭ شىعۋى بۇل ونەردى بولاشاقتا دا دامىتىپ, جەتىلدىرۋگە باسا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىنە مەڭزەيدى.
– ءسىز وسى قازىنالى, كوركەم الەمىڭىزدىڭ نەگىزىن قالاي قالادىڭىز؟ول ءۇشىن قانشالىقتى ەڭبەكتەندىڭىز؟
– اللانىڭ بەرگەن باعىنا شۇكىر دەيمىن. جاس كەزىمىزدە تاڭدى تاڭعا ۇرىپ ەڭبەكتەندىك. ءتىپتى ەكى-ءۇش ساعات قانا كوز شىرىمىن الىپ, جۇمىسقا قۇلشىنىپ تۇراتىنبىز. تەك مەن ەمەس, قاسىمداعى ارىپتەس جىگىتتەر دە سولاي ەڭبەكتەندى. ءبىزدىڭ جاستىق شاعىمىز كەڭەس وكىمەتىنىڭ قۇردىمعا كەتىپ بارا جاتقان كەزىنە تاپ كەلدى. مەن الماتىداعى كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىن 1989 جىلى ءبىتىردىم دە, سول جىلى قازاقستان ديزاينەرلەر وداعىنا جۇمىسقا قابىلداندىم. وداقتا ۇستالارعا, زەرگەرلەرگە ارنايى جالاقى تولەنبەيتىن. باستاپقىدا وداقتىڭ شەبەرحاناسى دا بولعان جوق. سول ءۇشىن العاشقى كەزدە ۋچيليششەدە ساباق بەرگەن دۇيسەن سەيدۋاليەۆ اعايىمىزدىڭ شەبەرحاناسىندا جۇمىس ىستەپ ءجۇردىم. ول كىسى تاپسىرىستار تاۋىپ بەرەتىن. توسەك, ساندىق, پىشاق جاسايمىز. جىل سوڭىنا قاراي ديزاينەرلەر وداعى ءوز شەبەرحاناسىن اشتى. ونى راحىم, سەيىتماحان سەكىلدى جىگىتتەرمەن بىرگە اشىپ, جۇمىس ىستەدىك. ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگ قالالارىنان ءبىزدىڭ ۇلتتىق اشەكەيلەرىمىزگە تاپسىرىس كوپ تۇسەتىن. جەكەلەگەن ادامدار ءبىر ديپلومات اقشامەن كەلىپ, بۇيىمدارىمىزدى الىپ كەتكەن جاعدايلار بولدى. كەڭەس وكىمەتى كەزىندە التىن, كۇمىسپەن جۇمىس ىستەۋگە رۇقسات بەرمەيتىن. ونىڭ ورنىنا مەلحيور دەيتىن بالقىتىلعان قوسپالاردان, مىستان زات جاسايتىنبىز. ەگەمەندىگىمىزدى العان سوڭ اسىل مەتالدارمەن شەبەرلىك شىڭداۋدى باستادىق. ودان زەرگەرلىك بۇيىمداردى ساتاتىن دۇكەن اشىلدى. الماتىداعى فۋرمانوۆ پەن شەۆچەنكو كوشەسىنىڭ قيىلىسىندا «ونەر» اتتى دۇكەن ءبىزدىڭ زاتتارىمىزدى ءوز قولىمىزدان قابىلداپ الىپ, ەكىنشى رەت زات الىپ كەلگەندە العاشقى وتكىزگەن بۇيىمدارىمىزدىڭ قۇنىن تولەيتىن. بۇل جەردە ءبىزدىڭ زاتتارىمىز تۇرىپ قالعان ەمەس.
1993 جىلى مەن ورتالىق مۋزەيگە جۇمىسقا تۇردىم. ديرەكتورىمىز سول مۋزەيدى جيىرما جىلدان استام باسقارعان رايحان قوسمامبەتوۆا دەگەن كىسى ەدى. ول كىسى سەيىتماحان ەكەۋمىزگە: «سەندەر ءالى مۋزەيدىڭ, ەكسپوناتتىڭ نە ەكەنىن بىلمەيسىڭدەر. سەندەرگە ءبىر جىل جۇمىس بەرمەيمىن. كورىڭدەر, ۇيرەنىڭدەر, وسى جەرگە سىڭىسىڭدەر, شەبەرحانالاردى جوندەڭدەر» دەدى. سول شاقتا مۋزەيدىڭ شەبەرحانالارىندا وزگە ۇلت وكىلدەرى جۇمىس ىستەيدى ەكەن. جۇمىس ىستەيدى دەگەن اتى عانا, اراق ءىشىپ, ماڭگىپ جۇرەتىن قىزمەتكەرلەردىڭ ديرەكتورعا ۇنامايتىنىن بىردەن بىلدىك. سوسىن بىلەكتى سىبانىپ, شەبەرحانالاردى رەتتەۋگە كۇش سالدىق. از ۋاقىتتان كەيىن رايحان ەسكەندىرقىزى بىزگە مۋزەي ىشىنەن دۇكەن اشىپ بەرىپ, قوسىمشا اقشا تابۋىمىزعا مۇمكىندىك جاسادى. مىنە, سىزدەرگە وتىرىك, ماعان شىن, سول دۇكەننىڭ ىشىنەن ادام ارىلعان ەمەس. دۇكەندى بوس قويماۋ ءۇشىن كۇنى-ءتۇنى تىربانىپ, ەڭبەكتەندىك. ورتالىق مۋزەيگە ءبىر «يكارۋس» ادام كەلسە, سولاردىڭ ءبارى دۇكەنىمىزگە دە باس سوعىپ, زاتتاردى پىشاق ۇستىنەن بولىسكەندەي عىپ, ساتىپ الىپ اكەتەتىن. ول تاۋەلسىزدىگىمىزدى ەندى الىپ جاتقان, ەلەڭ-الاڭ كەزەڭ بولعاندىقتان, حالىقتا اقشا جوق ەدى. ەسەسىنە, شەتەلدەن تۋريستەر اعىلىپ كەلىپ جاتاتىن. ءبىز جاساعان زاتتاردىڭ نەگىزگى ساتىپ الۋشىلارى دا سولار بولدى. ال سول كەزەڭدەردە ءوز حالقىمىز قولدارىندا بار كونەنىڭ كوزىندەي جادىگەرلەردى مۋزەيگە اكەلىپ ساتاتىن. ارينە جەتىسكەننەن ەمەس, قىسىلعاننان اكەلەتىنى بەلگىلى عوي. بىراق ول زاتتاردىڭ ءبارىن ساتىپ الىپ قالا بەرەتىندەي مۋزەيدە دە ارتىق-اۋىس اقشا جوق. سوندا جادىگەرلەردىڭ كوبىن ءوزىم ساتىپ الىپ ءجۇردىم. مىنە, كوللەكتسيالارىم وسىلاي جينالا باستادى. كەيىنىرەك ولاردى قايتا ساتىپ جىبەرىپ, ۇنايتىن زاتتار بولسا, ساتىپ الىپ, «زات اينالىمىن» جاساپ وتىردىم. وسىلايشا, جەكە مۋزەيىمنىڭ نەگىزى قالاندى دەۋگە بولادى.
– جاڭا ءبىر سوزىڭىزدە كەڭەس زامانىندا التىن, كۇمىس پايدالانۋعا رۇقسات بەرمەدى دەگەندى ايتىپ قالدىڭىز. بۇدان اتادان بالاعا جالعاسقان ميراس ونەر كوپ زيان شەككەن شىعار؟
– ارينە «اتتەگەن-اي» دەپ, كوڭىل قوڭىلتاقسيتىن تۇستار جوق ەمەس. بۇل تۋرالى, مەنىڭشە, ارنايى زەرتتەپ جۇرگەن ماماندار كوبىرەك بىلەدى. «بارلىق ەلدەردىڭ پرولەتارلارى, بىرىگىڭدەر» دەپ ۇران تاستاعان ەلدە جەكەلەگەن زەرگەرلەردىڭ اشەكەي بۇيىمدارىنا ۇكىمەت تاراپىنان سۇرانىس بولماعانى تاريحي شىندىق. زەرگەرلەر وزدەرىن زەرگەرمىن دەپ جاريالاپ, جاساعان باعالى اشەكەيلەرىن اشىقتان اشىق ساتا الماعانىن ۇلكەن بۋىننىڭ كوپشىلىگى بىلەدى. بىراق زەرگەرلىك ونەر كوبىنە اتادان بالاعا ميراسقا بەرىلەتىندىكتەن, كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتالدى. زەرگەر اۋلەتتەرىنىڭ تامىرى ۇزىلمەدى. ءبىر مىسال ايتىپ بەرەيىن. اكەمنىڭ ءبىر اپكەسىنىڭ كۇيەۋى كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا زەرگەرلىكپەن جاسىرىن اينالىسقان ەكەن. كۇندىز جۇمىسقا بارىپ كەلەدى. كەشكە كەلگەن سوڭ ۇيىندەگى جەرتولەگە ءتۇسىپ الىپ, تىعىلىپ التىن, كۇمىستەن اشەكەي جاساپ, ونى قازاقستان مەن قىرعىزستان شەكاراسى تۇبىندەگى بازارعا اپارىپ ساتىپ ءجۇرىپتى. وندا دا اشىق ەمەس, جاسىرىن ساۋدالاعان, سەبەبى سوتتالىپ كەتەمىن دەپ قورقادى ەكەن. ونى كەيىننەن سول جەزدەمىزدىڭ قىزدارى ايتتى. وسى سياقتى مىسالدار ەل ىشىندە بار. بىراق كەڭەس وكىمەتى كەزىندە ولارعا ۇنەمى قىسىم جاسالدى دەپ تە ايتۋعا بولمايدى. ءار باسشى ءارتۇرلى ساياسات ۇستانعانى انىق. ءبىزدىڭ جاستىق شاعىمىز, ستۋدەنتتىك كەزەڭىمىز كەڭەستىك رەجىمنىڭ قۇلاۋعا اينالعان تۇسىنا تاپ كەلدى. قىز-كەلىنشەكتەر, اپالارىمىز كوبىنە زاۋىتتاردا, فابريكالاردا جاسالعان زەرگەرلىك اشەكەي بۇيىمداردى تاعاتىن. ستۋدەنتتىك كەزدە تالدىقورعانداعى «كازكۆارتسساموتسۆەتى» دەگەن زاۋىتتا وندىرىستىك تاجىريبەدەن وتتىك. بۇكىل وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ اراسىندا سول زاۋىت ەكى قالادا عانا بولدى. ءبىرى – سۆەردلوۆسكىدە. ەكىنشىسى – تالدىقورعاندا. ءتۇرلى زەرگەرلىك بۇيىمداردى جاسايتىن, باعالى تاستاردى وڭدەيتىن الىپ زاۋىت كونۆەيەر سىندى توقتاماي جۇمىس ىستەپ تۇراتىنى ءالى كۇنگە ەسىمدە.
– زەرگەرلىكتىڭ وقۋىن ارنايى وقىدىڭىز عوي سوندا؟ ءسىزدىڭ دە اتا-بابالارىڭىز زەرگەر بولدى ما؟
– ءيا, الماتى كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىندە ارنايى ۇستالىق ءبىلىم الىپ شىقتىم. ۇستالىق پەن زەرگەرلىك ءبىزدىڭ اۋلەتكە دە قۇت بولىپ قونعان ونەر دەسەم قاتەلەسپەيتىن شىعارمىن. اتامنىڭ ءىنىسى ءالىمباي اۋىل-ايماققا تانىمال ۇستا ءارى زەرگەر ەدى. ءوز اكەم ساتىنبەكتىڭ دە ات ابزەلدەرىن جاسايتىن ۇستالىعى بولدى. مەن بەس-التى جاسىمنان باستاپ اتامنىڭ جانىندا ءجۇرىپ, سول كىسىنىڭ قۇرال-سايماندارىنا جارماسىپ ءوستىم. قازىر جەكە مۋزەيىمنىڭ ىشىندە ءالىمباي اتامنىڭ قۇرال-سايماندارى بار. ارنايى بۇرىش جاساپ قويدىم. ويتكەنى ول كىسىنىڭ ءوز كىندىگىنەن تاراعان بالالارى زەرگەرلىكپەن اينالىسقان جوق. ويىن بالاسى بولسام دا, باسقا بالالارمەن بىرگە ويناپ كەتپەي, اتامنىڭ ساۋساعىنىڭ ءاربىر قيمىلىن باقىلاپ, ول سوققان بىلەزىكتەرگە تامسانىپ, كۇنى بويى جانىنان شىقپايتىنمىن. ول كىسىگە قاراپ مەنىڭ دە بىلەزىك سوققانىم ەسىمدە. بىراق مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەندە الدىما «سۋرەتشى بولامىن» دەگەن ماقسات قويدىم. سۋرەتشىلەرگە ەلىكتەي باستادىم. سۋرەتشىلەردىڭ شىعارمالارىن ىزدەپ تاۋىپ, سولارعا ۇقساتىپ سۋرەتتەر سالدىم. وقۋ جىلىنىڭ باسىندا كىتاپتار تاراتىپ بەرگەندە ەڭ الدىمەن ىشىندەگى سۋرەتتەردى كورىپ شىعاتىنمىن. ۇيگە «جۇلدىز», «جالىن» اتتى جۋرنالدار كەلەدى. جۋرنالدارعا اقىن-جازۋشىلارمەن بىرگە سول زامانداعى اتاقتى سۋرەتشىلەردىڭ جۇمىستارى دا جاريالانادى. مىنە, سول شىعارمالار ماعان ۇلكەن شابىت بەرەتىن ەدى. مەن دە ءوز دۇنيەلەرىمدى «پيونەر», «بالدىرعان» سياقتى بالالار باسىلىمدارىنا جولداپ جىبەرەتىنمىن. «بەرىك, تالماي, ىزدەنە بەر» دەگەن مازمۇنداعى حاتتار سوناۋ الماتىدان جامبىل وبلىسىنا قاراستى, مەركى اۋدانىنىڭ قىزىلساي اۋىلىنداعى ۇيىمىزگە تالاي رەت كەلدى. سول ارماننىڭ, قابىلەتتىڭ جەتەگىمەن سەگىزىنشى كلاستى بىتىرگەن سوڭ الماتىداعى كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىنە قۇجات تاپسىرۋعا باردىم. سويتسەك شىعارماشىلىق ەمتيحاندار ءوتىپ كەتىپتى. ايتەۋىر نە كەرەك, قابىلداۋ كوميسسياسىنداعى كىسىلەردىڭ اقىلىمەن ءبىر جىلدان سوڭ بەينەلەۋ ونەرىنە تاپسىرامىن دەگەن ۇمىتپەن دايىندىق كۋرسىنا قابىلداندىم. بىراق ءبىر جىلدان سوڭ مەن بالا كەزدەن بەرى ارمانداپ جۇرگەن بەينەلەۋ ونەرىنە ەمەس, سول كەزدەگى ديرەكتور اقراپ جۇبانوۆ, اتاقتى شەبەر داركەمباي شوقپار ۇلى سىندى ۇلتتىق ونەر جاناشىرلارىنىڭ باستاماسىمەن اشىلعان مەتالمەن جۇمىس ىستەۋ بولىمىنە وقۋعا ءتۇستىم. وعان دۇيسەن سەيدۋاليەۆ ۇستازىمىزدىڭ ىقپالى بولدى. ول كىسى دايىندىق بولىمىندە وقىپ جۇرگەن بىزدەرگە مەتالمەن جۇمىس ىستەۋ ءبولىمى تۋرالى جاقسى ۇگىت-ناسيحات جۇرگىزدى. سۋرەتشى بولماسام دا, ونەردەن الىستاعانىم جوق. ونىڭ ۇستىنە زەرگەرلىك ونەر اۋلەتىمىزگە جات ەمەس, كىشكەنتاي كەزىندە اتاسىنىڭ جانىندا بىلەزىك سوعىپ وتىرعان بالانىڭ ءتۇپتىڭ تۇبىندە زەرگەر اتانۋى زاڭدىلىق سياقتى.
– وقىپ جۇرگەندە ەڭ العاش نە جاسادىڭىز؟
– ءبىز وقىعان ءبولىم ۇستالار مەن زەرگەرلەردى دايارلايتىن. مەن ۇستالاردى باۋليتىن توپتا وقىدىم. مەيىرحان ءابدىراحمانوۆ دەگەن ۇستازىمىز بولدى. سول كىسى ماعان ساۋساق ۇشىنداي تەمىر كەسىپ بەردى دە, وسىدان كەزدىك جاساپ شىق دەدى. دەرەۋ ۇستاحاناعا بارىپ, وت جاعىپ, وعان تەمىردى بالقىتىپ, كۇيىپ تۇرعان تەمىردى ءارى-بەرى سوزعىلاپ كەزدىك جاسادىم. سوسىن وعان سۇيەكتەن ساپ جاسادىم. كەزدىك اعايعا قاتتى ۇنادى. تۇڭعىش جاساعان دۇنيە بولعان سوڭ وزىمە دە سونداي ىستىق ەدى. كەيىنىرەك ۇرلاتىپ الدىم. اعايدىڭ ىرزاشىلىعى ماعان ەرەكشە شابىت سىيلادى. جالپى, ۇستانىڭ نە زەرگەردىڭ جاساعان دۇنيەسى ماتەريالدىڭ قىمبات نەمەسە ارزاندىعىمەن ەمەس, قانشالىقتى شەبەر جاسالعاندىعىمەن باعالانادى. مىسالى, قۇمنان دا شەدەۆر جاساپ شىعۋعا بولادى.
– ءسىزدىڭ شىعارماشىلىعىڭىزدىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟
– مەن ۇلتتىق ءداستۇردى ساقتاۋعا بارىنشا كۇش سالامىن. قازىرگى كەزدە ينتەرنەت الەمىنەن اشەكەيدىڭ ءتۇر-ءتۇرىن تابۋعا بولادى. ءتۇرلى مانەرمەن جاسالعان اشەكەيلەرگە قاراپ وتىرىپ, وعان ءوز قيالىڭدى قوسىپ, زاماناۋي ستيلمەن جاساساڭ دا ەشكىم كەدەرگى كەلتىرمەيدى. بىراق ۇلتىمىز ءۇشىن باعالى, ونىڭ قورشاعان ورتاعا, ومىرگە, ونەرگە دەگەن كوزقاراسىن كورسەتەتىن قولدانبالى ونەرىن, باسقا حالىقتاردا قايتالانبايتىن بىرەگەي ۇلگىسىن, ەرەكشەلىگىن ساقتاۋ – ۇلى مۇراتىم. ونى ساقتاساڭ ۇلتقا ءتان بەت-بەينەڭدى دە ساقتاعانىڭ. بۇل جەردە قازاقتىڭ ۇلتتىق زەرگەرلىك بۇيىمدارىنا ءتان ەرەكشەلىك نەدە دەگەن زاڭدى ساۋال تۋادى. ول – اشەكەيلەردىڭ وتە جىڭىشكە تاسىلدەرمەن جاسالۋى. شەبەردىڭ كوز مايىن تاۋىساتىن بۇرشىكتەۋ, دانەكەرلەۋ ءادىسىنىڭ مولىنان قولدانىلۋى اسىل بۇيىمداردىڭ باعاسىن ودان سايىن ارتتىرادى. سوسىن ءبىزدىڭ زاتتارىمىز, كولەمدى, جالپاق بوپ كەلەدى. وسىنداي جالپاق زاتتاردى جىڭىشكە تاسىلمەن جاسايتىنىمىز اسىرەسە وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ, ونىڭ ىشىندە زەرگەرلەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرادى. ءبىز ءوزىمىزدىڭ زەرگەرلىك دۇنيەلەردى شەتەلدەرگە الىپ شىعامىز, نەشە ءتۇرلى كورمەلەر وتكىزەمىز. سوندا شەتەلدىكتەر «مىنانى قالاي جاسايسىڭدار, قانداي تەحنولوگيا قولداندىڭدار؟» دەپ قاتتى قىزىعادى. راسىندا جالپاق بىلەزىكتەردى, بەلدىكتەردى, وڭىرجيەكتەردى دانەكەرلەۋ, بۇرشىكتەۋ وڭاي ەمەس. ونىڭ ماشاقاتىن اينالىسقاندار بىلەدى. ەكىنشىدەن, مەن زەرگەرلىك بۇيىمداردى شابىتپەن جاسايمىن. شابىتىم كەلگەن كەزدە ءبىر توپتامانى ءۇش كۇندە جاساپ تاستاۋىم مۇمكىن. ال شابىتىم كەلمەسە, قانشا جەردەن تاپسىرىس بولسا دا, ءبىر جىلعا دەيىن قولىم جۇرمەي قويادى. ياعني ونەرگە وتە قاتاڭ تالاپپەن قارايمىن. ونەر مەن ءۇشىن بارىنەن بيىك. اسىرەسە اتا-بابادان ميراس بولىپ كەلە جاتقان قولدانبالى ونەردىڭ ءباسى جوعارى. ونەردى بويداعى دارىنمەن, ەڭبەكسۇيگىشتىكپەن, تىنىمسىز ىزدەنىسپەن عانا دامىتۋعا بولادى دەپ ويلايمىن.
– جەكە شىعارماشىلىقپەن ەندى عانا الاڭسىز اينالىسىپ جاتىرسىز. ءومىربايانىڭىزدى قاراسام بۇعان دەيىن كوبىنەسە مۋزەيلەردە جۇمىس ىستەگەن ەكەنسىز. مۋزەي سالاسىنداعى جۇمىس ءسىزدىڭ شىعارماشىلىعىڭىزعا قانشالىقتى اسەر ەتتى؟
– راسىندا مەن كوپ جىل بويى مۋزەيدە قىزمەت اتقاردىم. العاش ورتالىق مۋزەيگە جۇمىسقا تۇرعاننان باستاپ ەسەپتەسەم 27 جىل بويى مۋزەيدە ىستەپپىن. 2000 جىلى نۇر-سۇلتانعا قونىس اۋداردىم. سول جىلى نۇرسان ءالىمباي ەلوردادا ءوزى قۇرعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك مۋزەيىنە جۇمىسقا شاقىردى. كەيىن ول مەكەمە پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعى بولىپ قايتا قۇرىلدى. مەن سول جەردە ون بەس جىل بويى جۇمىس ىستەدىم. 2015 جىلدان باستاپ بىلتىرعا دەيىن ۇلتتىق مۋزەيدە ەڭبەك ەتتىم. سوندىقتان مۋزەي سالاسىندا كوپ نارسەلەردى جەتە مەڭگەردىم دەپ ايتۋعا بولادى. مۋزەيلەردىڭ شەبەرحانالارىندا تاپسىرىس بويىنشا ءتۇرلى بۇيىمدار دا جاسادىم. ەكسپوناتتاردىڭ رەستاۆراتسياسىمەن, كونسەرۆاتسياسىمەن دە اينالىستىم. ياعني مۋزەي زالدارىندا شىنىلاردىڭ ار جاعىندا جالتىراپ تۇرعان زاتتار ەڭ الدىمەن رەستاۆراتوردىڭ قولىنان وتەدى. جۇرت مۋزەيدە تۇرعان ەسكى زاماننىڭ زاتتارىنىڭ ءبارىن ارحەولوگتەر سول كۇيىندە تاپتى دەپ ويلاۋى مۇمكىن. بىراق شىن مانىندە تات باسقان, كورروزياعا ۇشىراعان زاتتار الدىمەن مامانداردىڭ قولىنان وتەدى, تازارتىلادى, جالتىراتىلادى. ولار بۇزىلعان, سىنعاندارىن جوندەيدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, مۋزەيلەردە جۇمىس قايناپ جاتادى. ال مەنىڭ شىعارماشىلىعىما اسەرى تۋرالى ايتاتىن بولساق, مۋزەيدەگى تاماشا اشەكەيلەر, قولىمنان وتكەن جۇزدەگەن, مىڭداعان جادىگەرلەر زەرگەرلىك ونەرىمدى شىڭداۋعا شابىت بەردى. ۇلتتىق ونەردىڭ بىرەگەيلىگىن تاني ءتۇستىم. جالپى, مەن ەلىمىزدە مۋزەيلەردىڭ كوپ بولۋىن جاقتايتىن اداممىن. شەتەلدەرگە ىسساپارمەن ءجيى شىققاندا بايقاعانىم, وزگە دامىعان ەلدەردە مۋزەيلەردىڭ ءتۇر-ءتۇرى بار. مەملەكەت قامقورلىعىنا العان مۋزەيلەر دە, جەكە مۋزەيلەر دە كوپ. قايسىسىنا باراتىنىڭدى ءوزىڭ تاڭدايسىڭ. بىزدە دە وسى جاعىنا ءمان بەرۋ كەرەك دەپ ويلايمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ايگۇل سەيىل,
«Egemen Qazaqstan»