كورگىسى كەلمەس قاساقى بىرەۋ بولماسا, بۇگىنگى تۇركىستاننىڭ كىسى تانىماستاي زاۋلىمدەنىپ, تاريحي جادىگەر شاھاردىڭ ءبىر دەمدە اق شاڭقان جاڭا قالاعا اينالىپ, مۇلدە تىڭ ورىسكە شىققانىن كورەر ەدى. اق شاڭقان ۇيلەرگە قاراپ وتىرىپ, تۇركىستاننىڭ وسىنداي ساتكە قالاي جەتكەنىن ويلايسىڭ. وبلىس ورتالىعىن قولمەن قۇرىپ جاتقان باسشى, قوسشى ازاماتتارعا ريزاشىلىق ايتقىڭ كەلەدى. كەيبىر ساتىنە ءوزىڭ قاتىسقان, تاعى ءبىر ساتتەردى ارحيۆ ايعاقتايتىن قۋانىشتى كەزەڭدەر كارتيناعا اينالىپ, ەلەس بولىپ كوز الدىڭنان وتەدى.
وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنان باستاپ تۇركىستانعا قونىس اۋدارىپ, جازۋشىلىق ماقساتپەن تۇرتىنەكتەپ جۇرگەن ءبىزدىڭ جادىمىز الداماسا, ەلباسى 1992 جىلى وزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ, قىرعىز رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اسقار اقاەۆپەن وسى جادىگەر شاھاردا كەزدەسىپ, ول تاريحقا «تۇركىستان مەموراندۋمى» بولىپ ەندى. ۇلت ۇرانشىسى شەرحان مۇرتازا تۇركىستانعا بەتبۇرىس باستالدى دەپ باس باسىلىمنىڭ ايقارا بەتىندە الاقايلاپ جازدى.
راسىندا «تۇركىستان مەموراندۋمىنان» كۇتكەنىمىز كوپ-ءتى. ەلباسىنىڭ «بۇدان بىلاي تۇركى حالىقتارى باسشىلارىمەن كيەلى تۇركىستاندا كەزدەسىپ تۇراتىن بولامىز» دەگەن ءۇنى قۇلاقتا, قۇلاقتا ەمەس-اۋ ءالى جۇرەگىمىزدە!
ەلباسى تۇركىستانعا بىردە قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالانۋ بويىندا تانىعان باۋىرلاس تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى – تۇرعىت وزالمەن, كەلەسىدە سۇلەيمەن دەميرەلمەن جاراسىپ بىرگە كەلدى. تۇركىستاندا ق.ا.ياساۋي اتىن الىپ, حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى اشىلدى.
تۇركىستان ۇعىمى – اۋىل مەن قالا اراسىنداعى ءوزىمىز ايالاي قارايتىن اياداي شارقى شاھارمەن شەكتەلىپ قالماسى حاق. ول – قىتاي قورعانىنان دۋناي ەتەگىنە دەيىن كەرىلىپ جاتقان كەڭ القاپ, ءبورىلى بايراقتى, بايتاق ەل. تالاي كوشپەلى ءومىردى, تالاي كەنتتى تىرشىلىكتى باستان كەشكەن, سان مارتە سۇق كوز قادالعان, جاۋ سان مارتە جۇرەگىن جارالاعان, ەرلىكپەن قايتارىپ الىپ, ۇرپاعى سايالاعان ۇلى ولكە, تۇتاس ءوڭىر!
تۇركىستان – V-ءVىىى عاسىرلاردا قۇرىلىپ, داڭقى داۋىرلەپ جايناعان, سوڭىنان جامان كوزدىڭ سۇعى قادالىپ, ىشكى الاۋىز ارازدىقتان جايراعان, اقىرىندا بولىنگەندى ءبورى جەيدى بولىپ, جاۋدىڭ وعى جايپاعان اتاقتى تۇرىك قاعاناتىنان تالىپ جەتكەن تۇيمەدەي كوز!
ماعجان اقىن جىرلاعانداي تاريحتا تۇرلاۋلى اتى قالعان – الىپ تۇران ويپاتىنىڭ تەبەندەي تابارىگى!
بيىلعى سامميتكە وراي وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ ورتالىعىن شورناق ەتىپ ساۋران اۋدانىن ادەمى ورايلاستىرا قۇردى. سول ارقىلى ەكى بىردەي تاريحي ءتوپونيمدى ءتىرىلتىپ, قاتارعا قايتا قوسىپ وتىر. ساۋران جانە شورناق. ساۋران – ارىدە توقسان باۋلى دەشتى قىپشاقتىڭ (تۇركىنىڭ), بەرىدە قازاقتىڭ استاناسى. ال شورناق تۇركىنىڭ ءبىر بۇتاعى شور ۇلت- ۇلىسىنا بايلانىستى توپونيم. بۇگىندە رەسەيدە 14-اق مىڭ شور ۇلتى تۇرادى. قالعانى قايدا؟ قالعانى ورتا عاسىردا وسى شورناق ەلدى مەكەنىندە سۇتتەي ۇيىپ وتىرىپ, وسمانلى جەرىنە «ەنشى الىپ», اۋا كوشىپ كەتكەن. سوندا باستاپقى تۇركى اتاۋىمەن ءوسىپ-ءونىپ وتىر. وتىرار اۋدانىنىڭ ورتالىعى ءشاۋىلدىر دە تۇركى تايپاسى مەكەندەگەن كونە قونىس. سول تايپا اتىمەن ءشاۋىلدىر (شامالدار) اتالىپ كەلەدى. ول دا كۇللى تۇركى بالاسىن ىنتىماققا شاقىرىپ تۇرعان تاريحي توپونيم!
ال ءوزىمىز قادىرلەي قاراپ, ارداقتاي ءتاۋ ەتەتىن تۇركىستان – «تۇرىك قاعاناتى» اتالاتىن ۇلى يمپەريا, عاجايىپ وركەنيەتتەن قالعان, ۇرپاعىنان جاردەم كۇتىپ جاۋتەڭدەگەن تيتىمدەي جادىگەر! قازاقتىڭ عانا ەمەس, كۇللى تۇركىنىڭ تاريحي التىن بەسىگى.
«كوپ تۇرىك ەنشى الىپ تاراسقاندا, قازاقتا قالعان قارا شاڭىراق...» (م.جۇماباي ۇلى) تۇركىستان – قازاق مەملەكەتتىگىنىڭ استاناسى!
«التى الاشقا كەبە بولعان» (ماعجان) بابا قالانى ەلباسى دا: «تۇركىستان – قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق مەملەكەتتىگىن دۇنيەگە اكەلگەن التىن بەسىك ءارى ونى كەمەلدەندىرگەن ونەگەلى مەكتەپ», دەپ قاستەر تۇتادى ء(ا.كەكىلباي ۇلى). بۇلاردىڭ تۇرىك ەدى ارعى زاتى, جاھاندى تىتىرەتكەن سالتاناتى. بۇل كۇندە ازىپ-توزىپ كۇلكى بولعان, بۇلار دا سول تۇرىكتىڭ جۇراعاتى, – دەپ جىر سۇلتانى سۇلتانماحمۇت جىرلاعانداي, ويلاۋعا قورقاتىن وزبىرلىقتان حح عاسىرعا ارىپ-اشىپ, جاداپ-جۇدەپ «كيرگيز» اتالىپ جەتكەن قازاق حالقى – ۇلى تۇرىكتىڭ ءبىر بالاسى. تۇرىك اتىنا يە بولا الماعانىمەن, تۇرىكتىڭ كىندىك قالاسى – تۇركىستانعا يە بولىپ قالۋى – اللا-تاعالانىڭ قازاققا بۇيىرتقان تاعى ءبىر نەسىبى!
«تۇرىك كىندىگى (ورتالىعى) – تۇركىستان» (ۆ.بارتولد), «تۇرىك ءتىلىنىڭ مۇراگەرى – قازاق ءتىلى» (ۆ.رادلوۆ) اتالاتىن سەبەبى مىنە, وسىدان! انادولىلىق اعايىنداردان تارتىپ كۇللى تۇركىتەكتەس, تىلدەس ۇلت- ۇلىستاردىڭ تۇركىستاندى «اتاجۇرت» اتايتىن سەبەبى دە, مىنە وسىدان!
تۇركىستاندى ۇمىتتىرماق بولىپ يمانسىز ساياساتكەرلەر تالاي-تالاي ءتاۋباسىز ارەكەتكە بارىپ باقتى. تۇركىستان ۇمىتىلعان جوق بىراق. كۇلتەگىننەن بەرىدە تۇركىستاننىڭ كەزەڭ-كەزەڭدە قايتا تۇلەۋى اتاقتى ەسىم حان, ابىلاي حان ەسىمدەرىمەن تىعىز بايلانىستى. تاۋەلسىزدىككە باعزى كۇللى تۇركتىڭ استاناسى بولىپ نايقالعان تۇركىستان جاۋگەرشىلىك كەسىر-كەپيەتىنەن شايقالىپ بارىپ, جەر بەتىنەن جويىلىپ كەتە جازداپ, شارشاپ-شالدىعىپ جەتكەن ەدى.
ورايىندا ەلباسى تاپسىرماسىمەن جۇزەگە اسقان ءبىر تاريحي ءىستى اتاپ ءوتۋ – پارىز. ول – حالىقارالىق ورەدە تويلانعان تۇركىستاننىڭ 1500 جىلدىق مەرەيتويى.
بۇل مەرەيتوي دا ەلباسىنىڭ ۇلت تاريحىنا ادالدىعىنان تۋىنداپ جاتادى. ارينە, ەلباسى تۇركىستاندى اۋەلى قازاق حالقىنىڭ بىرىڭعاي كوشپەلى تىرشىلىك كەشپەي, وتىرىقشى بولىپ, كەنتتى تۇرمىس جاساعان, عىلىم, ءبىلىمدى ورىستەتكەن وركەنيەت كەپىلى, ءتول رۋحاني ورتالىعى رەتىندە قارايدى. سونىمەن بىرگە ەلباسى تۇركىستاندى تۇركى حالىقتارىمەن تاريحي تامىرى ءبىر ەكەنىن ايعاقتايتىن «تۇرىك دۇنيەسى رۋحاني ورتالىعى» رەتىندە كەڭ قاراپ, كەمەل باعالاۋدان تانعان ەمەس. ەلباسى تۇركىستان تويىن – تۇركىستاننىڭ تاريحي تەڭدىگىن اپەرۋ, تۇرىك دۇنيەسىندە الار ورنىن ايقىنداۋ اكتىسى رەتىندە قارادى. ەلباسى سويلەگەن سوزدەرىنە زەيىن قويار كىسى تۇركىستان تويىن اۋەل باستا دارا تويلاماي, تۇرىك قاعاناتىنىڭ 1450 جىلدىعىمەن قوس قاتار اتاپ ءوتۋدى ويلاعانىنا كوز جەتكىزەر ەدى. ونى 1996 جىلى قازاقستان, ازەربايجان, تۇركيا, قىرعىزستان, تۇرىكمەنستان, وزبەكستان پرەزيدەنتتەرىنىڭ تاشكەنت كەزدەسۋىندە سويلەگەن سوزىنەن دە اڭعارامىز.
و, سول تۇستاعى ويانعان وتانشىلدىق رۋحتى كورسەڭىز. بۇرىن كوشەدەن بۇراۋ تاپسا ۇيىنە تارتاتىن تۇرعىندار ەندى ۇيىنەن تاپقانىن الىپ شىعىپ, بارىن اياماي ورتاعا تاستايتىن ادەت تاپتى. تۇركىستان تويى اسا ءبىر جوعارى نوتاداعى وتانشىلدىق سالتانات بولدى. ارينە, قالانى كوركەيتۋ قارجىعا تىرەلەدى. ول كەزدە وبلىستىڭ جىلدىق بيۋدجەتى 2 ملرد تەڭگە شاماسىندا بولۋى كەرەك. اۋدان قارجىسىنا اۋىز تۇشىمايدى. تۇركىستان تويىنا قارجى ءتۇسىرۋ ماقساتىندا وبلىس اكىمى «پارىز» حالىقارالىق قورىن ۇيىمداستىردى.
ماعان سول كەزدەگى وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ ناقتى تاپسىرما بەردى. وڭتۇستىكتەن شىققان زيالىلار ءتىزىمىن تۇگەندەۋ, ولاردىڭ ءومىر-دەرەگىن قىسقا قايىرىپ, ءبىر مۇقابادا جيناقتاپ كىتاپ شىعارۋ. «وڭتۇستىك زيالىلارى» اتالاتىن عۇمىر-دەرەكتىك تولىمدى كىتاپ ومىرگە وسىلاي از ۋاقىتتىڭ ىشىندە كەلدى. سول دايىندىق كەزىندە وبلىس اكىمدەرىنە حات تا جازدىق.
«پارىز» قورىنا تۇسكەن قارجىنىڭ ۇزىن-سانى 2 ملرد 300 ملن تەڭگەگە جەتتى. وبلىس-وبلىستىڭ قوماقتى جاردەمى بولماسا, ءبىر «پارىز» تۇتاس توي شىعىنىن قايدان تارتىپ شىقسىن؟! ارنايى «پارىز» قورىنا قارجى اۋدارعانى ءوز الدىنا, وبلىس-وبلىس تۇركىستانعا دەلەگاتسيا بولىپ كەلىپ, الاڭدار, اياقجولدار سالىپ, شاھاردى اباتتاندىرۋعا كىرىسىپ كەتىپ ەدى.
تاريح تالقىسىندا كوپ قيىندىق كورە كەلە كەڭەستىك كەزەڭدە قالىپتاسقان قالانىڭ جەر ءۇستى تاريحىنان جەراستى تاريحى قىمبات. تۇركىستان جەراستى – ارحەولوگيالىق الىپ لاندشافت.
مادەنيەت قايراتكەرى وزبەكالى جانىبەكتىڭ جان سالۋىمەن جالپى ادامزاتتىق قۇندىلىق تىزىمىنە كىرگەن, يۋنەسكو بويىنشا قورعالاتىن ق.ا.ياساۋي كەسەنەسى توزىپ تۇردى. تۇركيالىق «ۆاكيف ينشاات» فيرماسى ورتاعاسىرلىق الىپ ەسكەرتكىشتى قايتا جاڭعىرتۋعا ەلباسىنىڭ پارمەنىمەن كىرىسىپ كەتكەن. الايدا اۋا, جەر (توپىراق), سۋ جاعدايى ەسكەرىلمەي جاسالعان جاڭعىرتۋعا كوڭىلى تولماعان وزەكەڭ الماتىدان حابار جولداپ, قوڭىراۋلاتادى دا جاتادى. پرەزيدەنتكە دە حات جازدى. م.جولداسبەكوۆكە دە حابارلاستى. ءوزىنىڭ ءحالى اۋىر. ەكى دۇنيە اراسىندا ارپالىسىپ ءجۇرىپ تە وزەكەڭ ماۆزولەي جايلى ءبىر ساتتىك قاتە شەشىم ماڭگىلىك قاسىرەتكە ۇشىراتۋى بەك مۇمكىن دەپ شىرىلدادى. مادەنيەت كوميتەتىنىڭ توراعاسى دۇيسەن قاسەيىنوۆ, «قازقايتاجاڭعىرتۋ» نەگىزىن سالۋشى قانات تۇياقباەۆ ەكى كۇننىڭ بىرىندە تۇركىستانعا كەلەدى. تۋىس تۇرىكتەردىڭ فيرماسى ۇستانعان مەتوديكاعا كوڭىلى تولماعان تۇستا وبلىس اكىمى تاشكەنتتىڭ مادەنيەت ينستيتۋتىنان مامان پروفەسسورلار شاقىرتىپ قويادى...
يۋنەسكو ساراپشىسى شلوميت كارەن ستاين, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ يۋنەسكو بويىنشا وكىلى رۋستام مۇزافاروۆ 1999 جىلى ق.ا.ياساۋي ماۆزولەيىنىڭ قابىرعاسى قاقىراي باستاعانىن ايتادى. مادەنيەت كوميتەتىنىڭ توراعاسى د.قاسەيىنوۆپەن ءوزارا اقىلداسا كەلە وبلىس اكىمى قالانى قاق جارىپ وتەتىن سامارا-شىمكەنت ماگيسترالدى تاس جولىن قالانى اينالىپ وتەتىندەي جولعا اينالدىرۋعا پارمەن بەردى. 14,5 شاقىرىمدىق اينالما جول جۇرتتان «جىلۋ» جيناي ءجۇرىپ, سولاي تار كەزەڭدە سالىنىپ ەدى.
تۇركىستاننىڭ شىن جاسى 1500 جىلدان ارمەن, شامامەن 3 مىڭ جىل دەيدى راحمانقۇل بەردىباي. ءبىر راحمانقۇل ەمەس, ەل-ەلدەن, جەر-جەردەن عالىمدار تاراپىنان وسىنداي پىكىر جاڭعىرىعىپ جاتتى. ءارى تارت تا بەرى تارت اڭگىمەلەر شىعا باستاعاندا وبلىس باسشىسى رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ ءسىبىر بولىمشەسىنىڭ باسشىسى, ايتۋلى ارحەولوگيا تۇلعاسى ا.پ.دەرەۆيانكومەن جالعاسىپ قوشقورعان, شوقتاس ارحەولوگيالىق لاندشافتىن قازۋدى ۇيىمداستىردى. ارحەولوگيالىق حالىقارالىق ەكسپەديتسيا ا.پ.دەرەۆيانكو, مارسەل وتت (بەلگيا), ۆ.ت.پەترين, ا.گ.رىبالكو, ج.تايماعامبەتوۆ, ز.يسابەكوۆ قۇرامىندا ىسكە كىرىستى. تۇركىستان تاريحى جايىندا عىلىمداعى ءارتۇرلى كوزقاراستى بىرىزدەندىرۋ ماقساتى قولعا الىندى. الەمنىڭ الدەنەشە ارحەولوگى تىزە قوسا قيمىلداپ, جەمىستى جۇمىس جۇرگىزدى. «راننەپالەوليتيچەسكيە ميكرويندۋستريالنىە كومپلەكسى ۆ تراۆەرتيناح يۋجنوگو كازاحستانا» (نوۆوسيبيرسك 2000) اتالاتىن اسا قۇندى ەڭبەك ومىرگە كەلدى. ول ەڭبەكتە تۇركىستاننىڭ تابيعي جاسى – 2500 جىل دەپ دالەلدەيدى الەمدىك ورەدەگى عالىمدار.
جاتاعان ۇيلەر جىپىرلاعان تۇركىستان ينفراقۇرىلىمنان «امان». اتىمەن جوق دەسە دە بولادى. قالانىڭ اجار-كوركىن اشىپ, ساۋلەتتىك سالتاناتىنا جاڭاشا سيپات بەرۋ كەرەك. قۋاندىق اقىن جىرلاعانداي, اق شاڭعا بوگىپ قالعان كونە شاھاردىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاساۋ, ءسويتىپ اقشاڭقان قالاعا اينالدىرا جاڭعىرتۋ ول كەزدە قيىننىڭ قيىنى بولدى. «اركىم ءوز ءۇيىن اقتاسىن, قوراسىن جوندەسىن...» دەۆيزىمەن باستالعان قالانى كوركەيتۋ جۇمىسى ەرەكشە قارقىن الدى.
بىراق تۇركىستان سەكىلدى قالاعا باردى ۇسىنىقتى ۇستاۋ, جاماپ-جاسقاپ جوندەۋ ازدىق ەتەتىن ەدى. قالاعا ۇلكەن قۇرىلىستار, كۇردەلى جوندەۋلەر قاجەت. باسقاسىن بىلاي قويىپ, ەرتەڭ تويعا كەلەتىن قوناقتاردى قابىلداپ, تۇركىستاندا تۇسىرەتىن قوناق ءۇي دە جوق. توي جاقىنداعان سايىن قوناق ءۇي سالۋ باسەكەگە اينالدى. قالادا جەكەمەنشىك قوناقۇي سالۋشىلار كوبەيدى. تۇركىستاندا ونشاقتى قوناقۇي شاڭىراق كوتەردى. ءالى دە از.
قوناقۇي – تۇركىستان قۇرىلىسىنىڭ ءبىر پاراسى عانا. مادەنيەت سارايى, تەاتر, اكتەرلەر ءۇيى, مۋزەي, كىتاپحانا, دوستىق كانالى, ستاديون, ساۋىقتىرۋ كەشەنى سەكىلدى قۇرىلىستار ءجۇرىپ بەردى. بۇرىن بار قۇرىلىستار قايتا جاڭعىرتا, جوندەلدى. اۋىز سۋ ماسەلەسى دە كۇن تارتىبىندە بولدى. وي, ماسەلە كوپ ەدى.
تۇركىستاندى تەمىر جول قاق جارىپ وتەدى. ءومىر وزەگىندەي كۇرەتامىر جولدىڭ ەكى بەتى دە حالىق. وسى ەكى جاعالاۋ اسپا كوپىردىڭ جوقتىعىنان ءبىر-بىرىنە قيىن قاتىسار ەدى. تۇركىستاندىقتار كوپتەن ارمانداپ كەلگەن اسپا كوپىر دە تويعا تارتۋعا اينالىپ ءومىرىن باستادى.
ناسيحات – وركەنيەتتى قوعام ءۇشىن باستى بايلىق. تۇركىستان تويى تۇسىندا الەم ءباسپاسوزى قوزعالىسقا ءتۇستى. الەم ءباسپاسوزى ارقىلى تۇركىستان داڭقى تورتكۇل دۇنيەگە تۇگەل تارادى. تويعا دۇنيە جۇزىنەن ءباسپاسوز وكىلدەرى كەلىپ قاتىستى. حالىقارالىق ءباسپاسوزدىڭ دەمەۋىمەن «تۇركىستان», «تۇركىستان سالتاناتى» سەكىلدى فوتوالبوم كىتاپتار ەلىمىزدىڭ ىشىندە, تىسىندا (تۇركيادا) جارىق كوردى. ەسىمحان الاڭى, ەتنوسكۆەر, ساۋدا قالاشىعى بوي كوتەرە باستادى.
وبلىستاعى سىرداريا كوپىرى, مادەنيەت جىلىنا وراي ونەر ادامدارىنا 224 پاتەر بەرۋ, «تاۋ سامالى» اتاپ قازاق بالالار ارتەگىن سالۋ سياقتى وبلىس بويىنشا ىلكىمدى جۇمىستار قوس قابات ءجۇرىپ جاتادى.
تويعا دايىندىقتى باقىلاۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ينسپەكتورلار كەلىپ كەتىپ جۇرەدى. تويعا دايىندىقتى باقىلاۋ, پرەمەر-مينيستر, مەملەكەتتىك حاتشى, پارلامەنت سپيكەرلەرى دە ات شالدىرىپ جاتتى, جانقيارلىقپەن جاسالعان جۇمىستى كورىپ, باعاسىن بەرىپ وتىردى. اعىمداعى ءباسپاسوز ءبارى-ءبارىن شەجىرەلەپ جازىپ ءجۇردى. ەرجۇمان سمايىل باستاپ, «ەگەمەن قازاقستان» جۋرناليستەرى تۇركىستاندا اپتالىق وتكىزدى.
ايتا كەتەرلىك ءبىر جاعداي, پرەزيدەنت اپپاراتىنىڭ وبلىستى باقىلايتىن سول كەزدەگى ينسپەكتورى بىردە ن.ءا.نازارباەۆقا «تۇركىستان تويعا دايىن ەمەس» دەپ اقپار بەرىپتى. كوڭىلىنە كۇدىك ۇيالاعان ەلباسى پرەمەر-مينيستر ق.ك.توقاەۆتىڭ ءوزىن اتتاندىردى.
ۇكىمەت باسشىسى تۇركىستانعا ارنايى كەلدى. جاسالعان جۇمىستى كوزبەن كوردى. تۇركىستاننىڭ 1500 جىلدىعىنا باعىتتاپ جان الىپ, جان بەرىپ جاساپ جاتقان جۇمىس الاپات ەدى. ءبارىن كوزىمەن كوردى.
ارينە, پرەمەر-مينيستر تۇركىستان ماسەلەسىمەن بىرنەشە رەت ارنايى كەلدى. ارالادى. جاسالىپ جاتقان ءىستىڭ بارىسىن ءوز كوزىمەن باقىلادى. اسىرەسە, ورتا عاسىردىڭ تاماشا تاريحي ەسكەرتكىشى – ق.ا.ياساۋي ماۆزولەيى جايىندا كەلەلى اڭگىمە ايتقانى ەسىمدە. تۇركىستاننىڭ كەلەشەكتە حالىقارالىق ورەدە ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن مىندەت اتقاراتىن قالا ەكەنى قاداپ ايتىلعانى ەستە. مادەنيەت كوميتەتىنىڭ توراعاسى, تابيعاتىنان زيالى دۇيسەن قوراباي ۇلىنا, «قازقايتاجاڭعىرتۋ» باسشىسى قانات تۇياقباەۆقا بىلىمدارلىقپەن سۇراق قويىپ, بەرىلگەن جاۋاپتى تەرەڭدەتە مىندەت جۇكتەگەنى جادىمدا قالىپتى. ودان كەيىن تويعا جاقىنداعان 2000 جىلدىڭ كوكتەمىندە سول كەزگى ۇكىمەت باسشىسى ق.ك.توقاەۆ تاعى دا كەلدى. كەيىنگى كەلىسىندە تۇركىستان جايىندا الىپ-قاشپا سوزدەردىڭ بولىپ جاتاتىنىن, ونىڭ دۇرىس ەمەستىگىن ايتا كەلىپ: «تۇرىك قاعاناتىنان بەرى تۇرىكتەردى سىرت جاۋ ەمەس, اۋىز بىرلىگىنىڭ جوقتىعى ىدىراتۋمەن كەلدى. تاۋەلسىزدىك – سوڭعى مۇمكىندىك. تۋعان مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, تۇرىك حالىقتارى, ۇلت- ۇلىستارى ەكونوميكالىق, رۋحاني ينتەگراتسياعا بۇگىن كەلمەسەك, ءبىرجولاتا ايىرىلىپ قالۋىمىز عاجاپ ەمەس... تۇركىستان تويعا دايىن. پرەزيدەنتكە سونى جەتكىزەمىن» دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن ق.ك.توقاەۆ.
نە كەرەك, ءسويتىپ ەلباسى باسشىلىعىمەن تۇركىستاننىڭ 1500 جىلدىق تويى ءوتتى.
تۇركىستان تويى, ەگەر, ق.ك.توقاەۆ سىندى ادىلەتتەن اتتامايتىن ازامات ادال پىكىرىن ايتپاسا, سول ساپارىندا جەتىستىكتى ەمەس, كەمشىلىكتى تەرگىشتەپ بارسا, الدە قالاي بولار ەدى؟! تۇركىستاننىڭ تويى كەشىگىپ تويلانار ما ەدى؟ ءتىپتى تويلانباي قالار ما ەدى؟ ويتكەنى بۇل توي – تار كەزەڭدە تويلانباق توي ەدى. قازاقتى ىنتىماققا شاقىراتىن, تۇركىستانداي تاريحى تەرەڭ جادىگەر شاھارىمەن ماقتانا بىلۋگە, تاريحي قۇندىلىقتاردى قادىرلەۋگە شاقىراتىن مەملەكەتتىك شارا ەدى. وتكەنسىز بۇگىن جوق. ەرتەڭنىڭ ىرگەسىن بۇگىن قالاماساڭ – ءبارى بەكەر. ەندى مىنە, بۇگىن بۇتىندەي جاڭارعان, جاسارعان تۇركىستان تۇرىكتىك بيىگىنە كوتەرىلىپ وتىر. بۇدان 21 جىل بۇرىنعى تۇركىستانداعى قايناعان ەڭبەك جانە وتانشىل ۇلى رۋحپەن قول جەتكەن قاراپايىم توي – تۇرىك حالىقتارى ينتەگراتسياسىنا سالىنعان العاشقى جول. بۇگىنگى تولاسسىز دامۋ ۇستىندەگى تۇركىستاندى تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني استاناسى دەپ جاريالاعان تۇركىتىلدەس مەملەكەت باسشىلارىنىڭ باس قوسۋى – تۇركى حالىقتارى ىنتىماق بىرلىگىنىڭ جاڭا بەلەڭى! ساباقتاستىق!
ىنتىماقتى ساباقتاستىق – دامۋ, ءوسۋ-وركەندەۋ كەپىلى! تاريح تولقىنى سالدارىنان سان رەت تۇرىپ, سان رەت قۇلاعان جادىگەر شاھار – تۇركىستان ساباقتاستىقتىڭ ارقاسىندا كەشەدەن بۇگىنگە تۇلەپ جەتتى, ساباقتاستىق ارقاسىندا ەرتەڭگە تۇرلەنىپ عاجايىپتانىپ بارادى. ساباقتاستىق سالتىمىز تۇركى حالىقتارى ىنتىماق-بىرلىگىنە باستايدى ءبىزدى. ساباقتاستىق سالتىمىز امان تۇرسا, تۇركىستانعا ەندى توقتاۋ جوق. تۇركى حالىقتارى ينتەگراتسياسىنان (سامميتتەن سوڭ) سوڭ, تۇركىستان – تۇركى حالىقتارىنىڭ رۋحاني استاناسىنا اينالىپ تۇلەيدى!
قۇلبەك ەرگوبەك