قىتاي ساياساتىندا ەكى كەسە شاي: سي تسزينپين ەشقايدا اسىقپايدى

5 ناۋرىزدا بۇكىلقىتايلىق حالىقتىق كونگرەسس سەسسياسىنىڭ اشىلۋ راسىمىندە قحر توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ الدىندا ءبىر ەمەس, ەكى كەسە شاي تۇرعانى كوزگە ءتۇستى.

قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسى ساياسي بيۋروسىنىڭ جەتى مۇشەسىنىڭ التاۋىنىڭ الدىندا ادەتتەگىدەي ءبىر كەسە شاي تۇرسا, تەك سي ءتسزينپيننىڭ الدىندا عانا وسى جولى ەكى كەسە شاي تۇردى. 

نەگە ءبىر كەسە ەمەس, نەگە ەكى كەسە؟ 

ساراپتاپ كورەيىك. 

سي تسزينپين 2012 جىلدىڭ كۇزىندە قىتاي كومپارتياسىنىڭ باس حاتشىسى بولىپ, 2013 جىلدىڭ كوكتەمىندە قحر توراعاسى بولىپ سايلاندى. 

سودان بەرى ەلدەگى ساياسي بيلىكتى ءوز قولىنا شوعىرلاندىرىپ, قىتايدىڭ عانا ەمەس, الەم ساياساتىنا ىقپالى تۇرعىسىنان دۇنيەدەگى ەڭ مىقتى ساياساتكەرگە اينالدى.

سي تسزينپين بيلىككە كەلگەننەن كەيىن قىتاي كومپارتياسى ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەلەرىن توعىز ادامنان, جەتى ادامعا قىسقارتتى. 

قاتاردان شىعىپ قالعان ەكى ادام كىم دەيسىز عوي؟ 

ول ەكەۋى قحر-دىڭ سي تسزينپينگە دەيىنگى ەكى توراعاسى تسزيان تسزەمين مەن حۋ تسزينتاونىڭ ادامدارى ەدى. ول ەكەۋى بيلىكتەن كەتسە دە, ءوز ادامدارى ارقىلى ۇلكەن ساياساتقا ىقپال ەتىپ وتىرعان ەدى, سي تسزينپين ولاردى ساياساتقا ارالاستىرماۋدىڭ جولىن وسىلاي تاپتى. حالىققا «باستىقتاردىڭ از بولعانى بىرىمىزگە جاقسى, ۇلى ەلدىڭ ۇلى كەلەشەگى ءۇشىن قابىلدانعان ۇلاعاتتى شەشىم» دەپ ءتۇسىندىردى. 

بۇرىنعى توراعالار مەن ولاردىڭ ادامدارى بولسا ۇلكەن ساياساتقا ارالاسۋدان وڭايلىقپەن باس تارتا قويسىن با, استە ولاي ەمەس.  

سوندىقتان سولاردى مەڭزەگەن  كومپارتيانىڭ «جەنمين جيباو» گازەتى 2015 جىلدىڭ ءبىر نومەرىندە «人走茶凉» دەگەندى بىلگەن دۇرىس قوي, ويلانايىق" دەگەن ماعىنادا ماقالا جاريالاپ, كەتكەن كىسىلەردىڭ شايى سۋىپ قالعانىن ەسكە سالدى. كىمنىڭ رۇقساتىمەن, كىمگە قارسى جازىلعان ماقالا ەكەنىن ايتىپ جاتۋ ارتىق بولار.  

ال ەندى قازىرگى توراعا سي تسزينپين بيلىكتە قاي جىلعا دەيىن وتىرادى دەيسىز عوي؟ 

نەگىزى, 2022 جىلعا دەيىن ەدى. «ەدى» دەيتىنىم, ول كىسى ەشقايدا اسىقپايتىن سياقتى. 

سي تسزينپين بيلىككە كەلگەننەن كەيىن  بارىن سالىپ قحر كومپارتياسى جارعىسىنا كەزىندە دەن سياوپين ەنگىزىپ كەتكەن ء«بىر ادامنىڭ بيلىك باسىندا ەكى مەرزىمنەن ارتىق وتىرۋىنا بولمايدى» دەگەن باپتى العىزىپ تاستاعانى ەسىمىزدە.

ونىڭ ۇستىنە, وتكەن جىلى ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ 2035 جىلعا دەيىنگى جوسپارىن جاريالاعان كەزدە-اق كوپ نارسەنى ۇعىپ ەدىك, ال ەندى بيىل قابىلدانعان كومپارتيانىڭ بەسجىلدىق جوسپارىندا العاش رەت ەل

ەكونوميكاسىنىڭ بەسجىلدىق جانە ارجىلدىق ورتاشا دامۋ كورسەتكىشى جاريالانباعانىنا نازار اۋداردىق.

ونىڭ ورنىنا الدىندا 142 بەتتەن تۇراتىن 2035 جىلعا دەيىنگى ۇلكەن جوسپار قابىلدانىپ قويعان. بۇل جوسپار بويىنشا 2035 جىلى قىتايدىڭ ادام باسىنا شاققانداعى جالپى ىشكى ءونىم كولەمى ەكى ەسەگە دەيىن ءوسۋ كەرەك.

ال ول ءۇشىن ول جىلعا دەيىن ەل ەكونوميكاسى جىل سايىن جوق دەگەندە 5% ءوسىپ وتىرۋى ءتيىس. ولاي بولسا, 2025 جىلعا دەيىنگى ءوسىم كولەمىن ناقتى كورسەتپەي-اق قويۋعا بولادى. ونىڭ ۇستىنە, 2025 جىلى ول كورسەتكىش ويلاعانداي بولماي قالسا, وندا ودان كەيىن ءالى ون جىل بيلىكتە وتىرعىسى كەلەتىن ادامعا ارتىق سۇراقتار قويىلىپ كەتۋى مۇمكىن.

ال سي تسزينپين ارتىق سۇراقتى, ارتىق ءسوزدى ۇناتپايدى. 

مىنە, كوپ ءسوزدىڭ ورنىنا الدىنا ءبىر ەمەس, ەكى كەسە شاي قۇيعىزىپ, بەتىن قاقپاقپەن جاۋىپ قويىپ, «مەنىڭ شايىم سۋىمايدى» دەگەندى مەڭزەپ وتىر. «ەكى شايىم دا سۋىمايدى» دەگەندى ىمداۋ ارقىلى بيلىكتەن كەتپەيتىنىن, جوق دەگەندە ءالى ەكى مەرزىم ورنىندا قالاتىنىن وسىلاي ءبىلدىردى. 

قىتاي ەلى باسشىسىنىڭ شىعىستىڭ فيلوسوفيالىق سالتىنا سالىپ شاي ارقىلى «سويلەگەنىن» ءسوزسىز ۇقتىق... 

باتىرحان قۇرمانسەيىت, شىعىستانۋشى,

حالىقارالىق سالا بويىنشا PhD دوكتورى, ارنايى Egemen Qazaqstan ءۇشىن