توپجارعان «تورپەدو»

تۇراقتى چەمپيوناتتىڭ كەزەكتى تۋر ويىنىن وتكىزۋ ءۇشىن نۇر-سۇل­تانعا ساپار شەككەن ولەگ بوليا­كين شاكىرتتەرى جەرگىلىكتى «سنەج­نىە بارسى» كلۋبىمەن مۇ­زاي­دىندا ەكى مارتە جولىعىپ, ەكەۋىندە دە قارسىلاستارىن ءىرى ەسەپپەن جەڭدى. العاشقى ويىندا 6:1 ەسەبى تىركەلسە, كەيىنگى ماتچتا تور­پەدولىقتار «قار بارىستارىنىڭ» قاقپاسىنا سەگىز بىردەي شايبا سوقتى. قورىتىندى ەسەپ – 8:1. وسىن­­داي جارقىن جەڭىسىنەن سوڭ «تور­پەدو» شايبالى حوككەيدەن ەل چەمپيوناتىنداعى 42 كەزدەسۋدەن كەيىن 108 ۇپاي جيناپ, تۋرنير كەستەسىندە وزىنەن كەيىن تۇرعان «تە­مىرتاۋ» كلۋبىنان باقانداي 27 ۇپايعا وزىپ كەتتى. تەمىرتاۋلىقتار بىرىنشىلىك سوڭىنا دەيىن بارلىق ويىندا جەڭىسكە جەتىپ, ال «تورپەدو» كەرىسىنشە بۇكىل ماتچتا جەڭىلگەن كۇننىڭ وزىندە دە وسكەمەندىكتەرگە جەتە المايتىنى بەلگىلى بولدى. مەرزىمىنەن بۇرىن ەل چەمپيو­نى اتانعان «تورپەدو» ەندى پلەي-وفف كە­زەڭىنە دايىندىعىن پى­سىق­تاي­دى.

جالپى شايبالى حوككەيدەن قازاقستان قۇراماسىنىڭ الەم­د­ە الار ورنى قانداي بولسا, قۇ­رىلعانىنا 60 جىلدان اساتىن وسكەمەننىڭ «تورپەدوسى» دا قازاق­ستاننىڭ شاي­بالى حوككەيىندە ەرەكشە قۇر­مەتكە يە. الەمدىك دەڭ­گەيدەگى ءىرى جە­تىستىگىمىزگە دە ءدال وسى «تور­پە­دونىڭ» قوسقان ۇلەسى وراسان زور دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. تاريحى سوناۋ 1955 جىلدان باس­تاۋ الاتىن وسكەمەننىڭ كومانداسى بۇگىنگە دەيىن قازاقستاندىق حوك­كەيشىلەردىڭ ءبىر شوعى­رىن تاربيەلەپ شىعارعانىن كو­زى قا­راقتى وقىرمان­دا­رىمىز جاقسى بى­لەدى. ماسەلەن, 1998 جىلى جاپو­نيا­­­نىڭ ناگانو قا­لا­سىندا وتكەن قىس­قى وليمپيا وي­­ىن­دارىندا جا­­­نە سول جىلى شۆەي­­­­تسا­ريا­دا جا­لا­ۋى جەل­­بىرە­گەن الەم چەم­پيو­ناتىندا ەل نامىسىن ءدال وسى «تور­پە­دونىڭ» تۇ­لەك­­­­تەرى قورعادى. قاق­پا­شىلار الەك­ساندر شي­­مين, ۆيتالي ەرە­­­مەەۆ, قورعاۋشىلار الەك­سەي تروششينسكي, ۆيتالي ترەگۋ­بوۆ, ۆلاديمير انتيپين, ان­درەي سوكولوۆ, شابۋىلشىلار كون­­س­تانتين شافرانوۆ, ميحايل بو­رو­­دۋلين جانە تاعى باسقا حوك­كەي­شىلەر جاپونيا تورىندە اتوي سالدى.

قازاقستاندىق حوككەيشىلەر تورتجىلدىقتىڭ باستى دوداسىنا تۇڭعىش رەت قاتىسىپ تۇرسا دا, نامىستى قولدان بەرمەي شيرەك فينالعا جەتىپ جىعىلدى. جار­تىلاي فينال جولداماسى ءۇشىن وتكەن ماتچتا ءبىر قالادان جاساق­تالعان قۇرامامىز, «جىعىلساڭ ناردان جىعىل» دەگەندەي, شايبالى حوككەيدى ۇلتتىق سپورتى سانايتىن ۇيەڭكى جاپىراقتار ەلىنىڭ سپورتشىلارىمەن شەبەرلىك بايقاسىپ, 4:1 ەسەبىمەن ەسە جىبەردى.

اراعا ساناۋلى ايلار سالىپ ءبىزدىڭ جىگىتتەر 62 مارتە جالاۋى جەلبىرەگەن شۆەيتسارياداعى الەم چەمپيوناتىندا باق سىنا­دى. ىرىكتەۋ كەزەڭىندە رەسەي, فين­ليان­ديا جانە لاتۆيا قۇراما­لارىمەن ءبىر توپتا ويناپ, وكى­نىش­كە قاراي, بارلىق ماتچتا قار­سىلاستارىنا جول بەردى.

سول جىلى ۇلتتىق قۇرامانىڭ تىزگىنىن «تورپەدونىڭ» تۇلەگى, كسرو مەن قازاقستاننىڭ اتاقتى حوككەيشىسى, بىلىكتى باپكەر بوريس الەكساندروۆ ۇستاعان بولاتىن. 1955 جىلى وسكەمەندە دۇنيەگە كەلگەن ول 1970 جىلداردان باس­تاپ جەرگىلىكتى «تورپەدو» كلۋبىندا تەر توكتى. كەيىننەن تسسكا كلۋبىنا اۋىستى. جەرلەسىمىز 1976 جىلى ينسبرۋكتە وتكەن قىس­­قى وليمپيا ويىندارىندا كسرو قۇراماسىنىڭ التىن مەدال يەلەنۋىنە زور ۇلەس قوسقانىن زور ماقتانىشپەن ايتا الامىز. قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان سوڭ ب.الەكساندروۆ ەل بىرىنشىلىگىندە ونەر كورسەتتى. وكىنىشكە قاراي, ب.الەكساندروۆ 2002 جىلى 46 جاسىندا كولىك اپاتىنان قازا تاپتى. 2016 جىلى بوريس الەكساندروۆتىڭ ەسىمى وسكەمەندەگى سپورت كەشەنىنە بەرىلسە, 2019 جىلى اتاقتى حوك­كەيشىنىڭ اتى حالىقارالىق شايبالى حوككەي فەدەراتسياسىنىڭ (IIHF) داڭق زالىنا ەنگىزىلدى. بۇ­گىندە IIHF «داڭق زالىندا» 220-دان اسا مۇشە بار. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, بوريس الەكساندروۆ – «داڭق زالىنا» ەنگەن تۇڭعىش قازاقستاندىق حوككەيشى.

ناگانوداعى ءدۇبىرلى دوداعا قا­تىسقان داڭقتى حوككەيشىلەر –  اعايىندى ەۆگەني مەن الەكساندر كورەشكوۆتار اراعا 8 جىل سالىپ, 2006 جىلى تۋريندەگى (يتاليا) قىسقى وليمپيا ويىندارىندا شايبالى حوككەيدەن قازاقستان قۇراماسىن باستاپ باردى. ال الەكساندر كورەشكوۆ تۋريندەگى دودانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ەلىمىزدىڭ كوك بايراعىن ۇستاپ شىقتى. سول جىلى جەرلەستەرمىز 1988 جىلعى جەتىستىكتى قايتالاي الماسا دا, ءتاۋىر ويىن كورسەتىپ, قارسىلاستارىنا وڭايلىقپەن ۇپاي بەرمەيتىندەرىن اڭعارتتى. اعايىندى حوككەيشىلەر ويىنشى رەتىندە كارەراسىن اياقتاعان سوڭ, باپكەرلىك ونەرگە بەت بۇردى. ەكى رەت وليمپيا ويىندارىنا, ءۇش مارتە الەم چەمپيوناتىنا قا­تىسقان الەكساندر كورەشكوۆ 2010 جىلى قازاقستان شايبالى حوككەي فەدەراتسياسىنىڭ بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر حوككەيىن دامىتۋ جونىندەگى ءبولىمىن باسقارىپ, 2015 جىلى ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس جاتتىقتىرۋشىسى اتاندى.

ال ونىڭ باۋىرى ەۆگەني كورەشكوۆ 2007 جىلى شۆەي­تساريانىڭ «مارتيني» كومانداسىندا ويناپ ءجۇرىپ, كارەراسىن اياقتاعان سوڭ 2008-2015 جىلدار ارا­لىعىندا رەسەيدىڭ «مەتال­لۋرگ-2» (2008-2009), «ستال­نىە لي­سى» (2009-2013) كلۋبتارىن جات­تىق­تىردى. ءتىپتى 2010 جىلى رەسەي جاس­تار قۇراماسىنىڭ دا تىزگىنىن ۇستادى. تىڭ تاجىريبە, وزگەشە كوزقاراسپەن قازاقستانعا ورالعان ول ەكى جىل كولەمىندە ەلوردانىڭ «بارىسىن» باپتادى. ايگىلى «تور­پەدونىڭ» تۇلەگى «بارىستى» تۇ­راقتى بىرىنشىلىكتىڭ پلەي-وفف كە­زەڭىندەگى جارىس جولىندا ¼ في­نالعا دەيىن جەتكىزە الدى.

سونىمەن قاتار «تورپەدونىڭ» داڭقتى حوككەيشىلەرىنىڭ قاتارىندا قازاقستان جاستار قۇراماسى ساپىندا كسرو-نىڭ ەكى دۇركىن جە­ڭىمپازى, 1995/1996 جىلعى ماۋ­سىمدا رەسەيدىڭ «اۆانگارد» كلۋ­بىمەن حالىقارالىق حوككەي ليگاسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, قازاقستاننىڭ ەرەسەكتەر قۇرا­ماسىمەن ەكى مارتە ازيا چەمپيو­ناتىنىڭ (1996 جانە 1999 جىلدارى) باس جۇلدەسىن يەلەنگەن, نا­گانو وليمپياداسىنا قازاقستان قۇراماسىن كاپيتان رەتىندە باستاپ بارعان ەرلان ساعىمباەۆ, تۇڭعىش رەت قازاقستاندىق حوككەيشىلەر اراسىندا مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندەگى ۇلتتىق حوككەي ليگاسىندا ويناپ, اقش-تىڭ ايگىلى «نيۋ-يورك رەيندجەرس», «اتلانتا ترەشەرز» جانە كانادانىڭ «ۆيننيپەگ دجەتس» كلۋبتارىندا جاسىنداي جارقىلداعان نيكولاي انتروپوۆ, سونداي-اق ۇحل-دىڭ «كالگاري حيتمەن», «لوس-اندجەلەس كينگز», «مانچەستەر موناركس» جانە «ايوۆا ستارز» كلۋبتارىندا وي­ناعان كونستانتين پۋشكاريوۆ, 2007 جىلى قازاقستانىڭ ەڭ ۇزدىك حوككەيشىسى دەپ تانىلىپ, 2014 جىلى قحل-دىڭ «جۇلدىزدار ماتچ­ىندا» ونەر كورسەتكەن, قازاقستان قۇراماسى ساپىندا قىسقى ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى (2011 جىلى) جانە كۇمىس جۇلدەگەرى (2007 جىلى) جانە جوعارىدا اتالعان ەكى جارىستىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا قازاق ەلىنىڭ كوك بايراعىن ۇستاپ شىعۋ قۇرمەتىنە بولەنگەن تالعات جايلاۋوۆ جانە تاعى باسقا بىرقاتار حوككەيشىلەردىڭ ەسىمىن اتاي الامىز.

سونىمەن قاتار قازىرگى تاڭدا ۇلتتىق قۇراما مەن ەلىمىزدىڭ باس كومانداسى – «بارىس» ساپىن­دا جۇرگەن حوككەيشىلەردىڭ بىر­قا­تارى دا وسكەمەن حوككەي مەك­تەبىنىڭ تۇلەگى سانالادى. اتاپ ايتار بولساق, قاقپاشىلار سەرگەي كۋدرياۆتسەۆ, دەنيس كاراتاەۆ, شابۋىلشىلار رومان ستارچەنكو, ءاليحان اسەتوۆ جانە تاعى باسقا دا سپورتشىلار حوككەيدىڭ قىر-سىرىنا «تورپەدودا» ءجۇرىپ قا­نىققان.

مىنە, قازاقستاندىق حوك­كەي­شىلەردىڭ ءبىر شوعىرىن تار­بيەلەپ شىعارعان وسكەمەندىك «تور­پە­دونىڭ» قازاقستاننىڭ شايبالى حوككەيدەن الاتىن ورنى قاي دارەجەدە ەكەنىن ءوزىڭىز باعامداي بەرىڭىز. تالانتتاردى تاربيەلەپ شىعارعان وسكەمەن كلۋبى ءالى دە تالاي جاستىڭ باعىن اشارى انىق.