ورىندالعان ارمان
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قاسيەتتى تاۋەلسىزدىك ۇعىمىمەن پرەزيدەنت قاتار اتالادى. بۇل زاڭدىلىق سياقتى. 1991 جىلعى 1 جەلتوقساندا, العاش رەت جالپىحالىقتىق سايلاۋ ءوتىپ, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ نەگىزىن قالاۋشى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇڭعىش رەت پرەزيدەنت بولىپ سايلاندى. ول مەملەكەتىمىز وتپەلى كەزەڭنىڭ قيىندىعىنا توتەپ بەرىپ تۇرعان ءولارا كەزەڭ ەدى.
ورىندالعان ارمان
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قاسيەتتى تاۋەلسىزدىك ۇعىمىمەن پرەزيدەنت قاتار اتالادى. بۇل زاڭدىلىق سياقتى. 1991 جىلعى 1 جەلتوقساندا, العاش رەت جالپىحالىقتىق سايلاۋ ءوتىپ, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ نەگىزىن قالاۋشى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇڭعىش رەت پرەزيدەنت بولىپ سايلاندى. ول مەملەكەتىمىز وتپەلى كەزەڭنىڭ قيىندىعىنا توتەپ بەرىپ تۇرعان ءولارا كەزەڭ ەدى.
سول جىلى سول ايدا حالقىمىز عاسىرلار بويى ارمانداعان تاۋەلسىزدىككە دە قول جەتتى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارقاسىندا تاۋەلسىز قازاق ەلى بۇگىندە بۇكىل الەمگە تانىمال بولدى.
ەلباسىمىزبەن بىرگە كەلە جاتقان 20 جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە ەلىمىز ءوزىنىڭ قارقىندى ەكونوميكاسى, ساليقالى ساياساتى, ۇلت قاۋىپسىزدىگىن قورعايتىن اسكەرى, قالا بەردى قاتىقتاي ۇيىعان كوپۇلتتى حالقى بار تولىققاندى مەملەكەتكە اينالدى. اقوردامىز استانانى الەمدىك دەڭگەيدەگى ساياسي-قوعامدىق پىكىر الماسۋ, الەم ەلدەرى ءۇشىن ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلداناتىن ورتالىق دەپ بىلەدى. استانادا ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ وتەتىندىگى دە ەلباسىمىزدىڭ الەمدىك بەدەلىنىڭ ايعاعى. ار جاعىنان كۇن كورىنەتىن تىلدەي وقۋلىققا «سىيىپ كەتكەن» تاريحىمىز تەرەڭدەپ, توم-توم كىتاپ بولدى, تابالدىرىقتان قاراپ قالعان ءتىلىمىز, ءدىنىمىز, ءداستۇر-سالتىمىز قايتا ورالىپ, جاڭعىرىپ, رۋحانياتى باي قازاق دەگەن حالىقتى دۇنيەجۇزى تانىپ, مويىندادى.
حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ – حالىقتىڭ مۇددەسىن ءبىرىنشى كەزەككە قوياتىن قايراتكەر. سونىمەن قاتار, ول – جاھاندىق دەڭگەيدە ويلايتىن تۇلعا. وعان وتكەن جىلدىڭ اياعىندا قازاقستان حالقىنا جولداعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋى تولىق دالەل. وندا پرەزيدەنت قازاقستاندى دامىتۋدى, ونىڭ بولاشاعىن جاھاندىق نەگىزدە الىپ قاراستىرادى.
ەلباسىمىز قازاقستاننىڭ سوت جۇيەسىن, سۋديالاردىڭ مارتەبەسىن ءۇش بيلىكتىڭ ءبىرى رەتىندە كونستيتۋتسيالىق تۇرعىدا بەكىتىپ بەردى. ەلىمىزدى قۇقىقتىق مەملەكەتتەردىڭ الدىڭعى قاتارىنا قوسىپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن زاڭدى تۇردە قورعاۋ ماقساتىندا سۋديالار قاۋىمداستىعىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەدى. جاقىندا پرەزيدەنتتىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان سۋديالارىنىڭ VI سەزى ءوتتى. وندا ەلباسى سوت جۇيەسىن, سۋديالار مارتەبەسىن كۇشەيتۋ باعىتتارىن تاعى دا ايقىنداپ بەردى. حالىق قۇقىعىن قورعاۋ ءۇشىن سۋديالار ساپالى جۇمىس اتقارۋى قاجەت دەپ تۇسىنەتىن ەلباسى سۋديالاردىڭ جۇكتەمەلەرىن ازايتۋ ءۇشىن 900-دەي شتاتتىق ساندى كوبەيتۋگە تاپسىرما بەردى. ارينە, بۇل – ءبىز ءۇشىن قۋانىشتى جاعداي. مەدياتسيا زاڭىن پىسىقتاپ, داۋلاردى سوتقا دەيىن رەتتەۋگە قاتىستى ماسەلەلەردى تاپسىردى.
سەزدە ەلباسى: «كەز كەلگەن ازامات سوت جۇيەسى ارقىلى ءوزىنىڭ ماسەلەلەرىن ءادىل شەشە الۋى كەرەك. سوندىقتان مەملەكەت تە, مەن دە سوت جۇيەسىنە باسا كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز», دەگەن ەدى. سوندىقتان الدىمەن سوت تورەلىگىن ءادىل دە زاڭدى اتقارۋ – حالىق سەنىمىن, پرەزيدەنت سەنىمىن اقتاۋداعى ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز.
الاش بالاسى اڭساعان تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى – ورىندالعان ارمان سالتاناتى.
ۋبايدۋللا قوشانوۆ,
قوستاناي وبلىستىق سوتى
اپەللياتسيالىق سوت القاسىنىڭ توراعاسى.
باق قۇسى قالىقتايدى بايتاعىمدا
تاۋەلسىزدىك – انىقتاما تىلەمەيتىن قاسيەتتى قۇندىلىق. بۇكىل ادامزات جاراتۋشى الدىندا عانا تاۋەلدى. ءوزى ءومىر سۇرگەن قوعامنىڭ جالپىعا ورتاق زاڭدىلىعىنا مويىنسىنۋ تىپتەن دە باعىنىشتىلىق ەمەس. ءناسىلىڭنىڭ, ءتىلىڭنىڭ بولەكتىگى باسقالارمەن كەلىسپەۋشىلىك نىشانى سانالمايدى. ال, تاعدىر-تالايىنىڭ, باق-بەرەكەنىڭ بۇيىرۋى – جازمىشتان.
ءسابيدىڭ تالپىنۋمەن وسەتىنى سەكىلدى, العا باسۋ ەلدىڭ دە, ەردىڭ دە باعىن اشاتىنىن تاۋەلسىز قازاقستانىمىزدىڭ ارايلاپ اتقان ءار تاڭى ايعاقتايدى. باعزى زامان ەرتەگىسى بۇگىنگى بەتبۇرىسىمىزدىڭ شاڭىنا دا ىلەسە الماي قالدى. ناعىز ەرتەگى بەيمالىم بولاشاعىمىزعا عانا جاراساتىن ءتارىزدى. اسانقايعى بابامىز ىزدەگەن جەرۇيىق كىندىگى – استانامىز دەسەك, استە, ءاسىرەلەگەندىككە جاتپاس. انەۋگى وتارشىلدىق الاساپىرانى كەزىندە تىڭ دالاعا انداعايلاعانداردىڭ ىشتەرى ءبىر ارتىقشىلىقتى سەزگەن شىعار-اۋ, تەگىندە...
ون بەس تاراۋدان تۇراتىن بوداندىق تومىنىڭ مۇقاباسى سوگىلىپ, وڭدەلگەن تاريح پاراقتارىن ساياساتتىڭ سويقان جەلى شاشىراتقاندا, قازاقستان انادان جاڭا تۋعانداي كۇي كەشكەنىن قالايشا ۇمىتارمىز؟! وزگەگە دە, ءوزدى-وزىمىزگە دە كوز الارتپادىق. راس, الدەقالاي زاماندا اداسپايىق دەپ از-كەم اينالاعا قارايلادىق. ىشتەن تىنعان بەيبىت حالقىمىز ءبىر پالەگە ۇشىراماسىن دەپ الاڭدادىق. ب ۇلىنگەننەن بەلگى الماۋعا بەكىنىپ, جاعا جىرتىسۋدان اۋلاق بولدىق. جەلتوقسان ءتالىمىن جۇرەك تۇكپىرىندە ايالاپ, وتقا ماي قۇيۋدىڭ اسىرەقىزىل ارانداتۋىنا جول بەرمەدىك.
ەندى, مىنە, تاريح كۋا, ەل ريزا – تاۋەلسىز قازاقستانىمىز كەڭەستىك كەزەڭدەگى قاتارلاس مەملەكەتتەردىڭ كوشى ءتۇزۋ, كوڭىلى توق, بولاشاعى نۇرلى تالاسسىز دارابوزى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءار باستاماسى جاڭالىقتىڭ جارشىسىنداي. ونىڭ جان دۇنيەسىنەن ادامزاتتىق رومانتيكا ۇشقىنى اتىپ, وپتيميستىك وليمپ رۋحى الاۋلايدى. نە كۇلتەلەيتىنى بار, حان باسقارعان, باتىر قورعاعان, بي بىتىمىنە توقتاعان قازاعىمنىڭ وسىناۋ ءۇش تۇلعاسىنىڭ ەلباسى بولمىسىنان مەنمۇندالايتىنى امبەگە ايان.
ءبىز – تىپتەن دە جايباسار ەمەسپىز, كەرىسىنشە, جاسامپاز حالىقپىز. بولجامى بايلامدى, تالداۋى تەرەڭ, تاپسىرماسى ناقتى پرەزيدەنتىمىزدىڭ وركەنيەت بايگەسىنە ءۇمىت تۇلپارىن قوسۋى ءبارىمىزدى دە قامشىلاۋى ءتيىس. اسىرەسە, وسكەلەڭ بۋىن, جاس ۇرپاق جەتى جۇرتتىڭ ءتىلىن دە, ءىسىن دە مەڭگەرۋدى مۇرات تۇتسا, نۇر ۇستىنە نۇر!
باتاسى قابىل بابالارىمىز اڭساعان تاۋەلسىزدىك ءداۋىرىنىڭ ءبارىمىز دە ۇلەسكەرىمىز. قازاقتىڭ دارقاندىعى مەن قاھارماندىعىن ساياسي سالتاناتتار مەن ساراپتاۋلاردا دانالىق بيىگىنەن پاش ەتكەن نازارباەۆتىڭ ناركەسكەن ۇستانىمىنا الەم جۇرتشىلىعى الدەقاشان نازار اۋدارعان. جاڭالىقتىڭ ۇستاسى, تىنىشتىقتىڭ تۇتقاسى ەلباسىمىز دا, ەلىمىز دە لايىم ءدىن امان بولعاي!
شارىقتاي بەرسىن شات ءۇنىم, قالىقتاي بەرسىن باق قۇسىم! ەلەڭدەسىن ەلىمە شىرەنگەندەر شالقالاپ, جالىندى جاستار تورگە وزسىن بولاشاق جۇگىن ارقالاپ. جۇلقىنا جۇرەك سوعاتىن, كۇن سايىن جەڭىس توساتىن, قۇرلىقتار كەلىپ تىلدەسىپ, مۇحيتتار شالقىپ تاسيتىن, عاجايىپ وردا ورناتقان العىسى شەكسىز حالقىنىڭ نۇرسۇلتانداي داراعا! قازاقتى قازاق جاقىن تۇت, جاۋتاڭداما ەشقاشان سىرتى دوس, ءىشى باسقاعا!
جاڭاباي كەمال,
حالىقارالىق
«دارابوز» ادەبي
بايگەسىنىڭ جۇلدەگەرى.
ارال.
ەل سەنىمى اقتالدى
قازاق ەلى – قاسيەتتى مەكەن. وسى مەكەندە ءبىز قازىر تاۋەلسىز ەلدىڭ تاڭىمەن ويانىپ, ەمىن-ەركىن ءومىر سۇرۋدەمىز. ءيا, تاۋەلسىز ەلدىڭ تاڭى. ال وسى كۇنگە جەتكەنگە دەيىن ەلىمىز قانشا ازاپتى كۇندى باسىنان وتكەردى دەسەڭىزشى! ازاتتىق, تەڭدىك ءۇشىن كىمدەر باسىن جاۋعا تىكپەدى, كىمدەر قۇربان بولمادى؟ تاريحقا كوز جۇگىرتسەك, ۇلان-عايىر دالامىز الىپ يمپەريانىڭ مەنشىگىنە اينالدى. توتاليتارلىق جۇيەنىڭ قارماعىنا ءىلىنىپ, اشارشىلىقتى, رەپرەسسيانى باستان كەشتى. ۇلى وتان سوعىسى دا تالاي بوزداقتى جالمادى. مىنە, حالقىمىز وسىنىڭ بارىنە كونىپ, شىداماسقا شىداي ءبىلدى. قاتەر تونگەن ساتتەردە بىرىگىپ, نايزانىڭ ۇشىمەن جەرىن قورعادى. سونداعى ماقسات –تاۋەلسىزدىك ەدى. كوپتەن كۇتكەن ماقسات تا ورىندالدى. 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىندا بوداندىقتىڭ بۇعاۋى بۇزىلىپ, اتا-بابا اڭساعان ارمانعا قول جەتكىزدىك. قازاق ەلى – ازاتتىققا جەتىپ, تاۋەلسىز مەملەكەت اتاندى. ەلىمىز ءۇشىن جاڭا تاريحتىڭ پاراعى اشىلدى.
قازاقستان حالقى مەملەكەتتىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتتىگىنە ن.ءا.نازارباەۆتى سايلادى. جانە وعان سەنىم ارتتى. ەلباسى ەل سەنىمىن اقتاي ءبىلدى. بىرلىككە, ەلدىككە شاقىرا وتىرىپ, بولاشاقتى دۇرىس باعدارلايتىن كورەگەندى ساياسات جۇرگىزىپ, ەلدى ەكونوميكالىق داعدارىستان امان ساقتاپ قالدى. تاۋەلسىزدىگىمىز ودان ءارى نىعايدى, شەكارامىز بەكىدى. الەۋمەتتىك-ەكونوميكامىز دامۋدىڭ بيىك ساتىسىنا ورلەدى. قازاقستان الپاۋىت مەملەكەتتەرمەن دوستاستىق قارىم-قاتىناس ورناتىپ, الەمگە تانىلدى. مىنە, وسى جەتىستىكتىڭ ءبارى, ەڭ الدىمەن, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ جەمىسى ەكەنى داۋسىز.
تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا قازاقستان حالىققا قىزمەت ەتەتىن ءوزىنىڭ ءتۇرلى ساياسي ينستيتۋتتارى مەن ۇيىمدارىن جاڭارتتى. سولاردىڭ ءبىرى – ادىلەت ورگانى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ازاماتتاردىڭ جانە ۇيىمداردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن اتقارۋشى ادىلەت ورگانى تالاي ءىستى تىندىردى. ناقتىراق ايتساق, ادىلەت ورگاندارى جۇمىس جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە, جاڭا زامان تالابىنا ساي مەملەكەتتىك قۇقىقتىق رەفورمانى قالىپتاستىرىپ, سول باعىتتا جۇيەلى قىزمەت ەتۋدە. ەلباسى قولداۋىمەن «ەلەكتروندى ۇكىمەت» جاندانۋدا. سونىڭ ىشىندە, جىلجىمايتىن م ۇلىكتى تىركەۋ ءتارتىبى, ازاماتتىق حال اكتىلەرىن جانە زاڭدى تۇلعالاردى تىركەۋ سالاسى ەلەكتروندى جۇيە بويىنشا حالىققا قىزمەت ەتۋدە. ناقتىراق ايتساق, جىلجىمايتىن م ۇلىككە قۇقىقتاردى تىركەۋدىڭ ەلەكتروندى ءتۇرى راسىمدەۋ شارالارىن تۇبەگەيلى جەڭىلدەتىپ, كەدەرگىلەردى جويىپ, ازاماتتارعا قولايلى جاعدايلار تۋعىزۋدا. بۇل ءوز كەزەگىندە قۇقىق نورمالارى اراسىنداعى قايشىلىقتاردى, سىبايلاس جەمقورلىقتى بولدىرماۋعا كوپ سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر.
زۋلميرا زۋلياروۆا,
اتىراۋ وبلىستىق ادىلەت دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى.
اتىراۋ.
ەگەمەن ەلدىڭ بالاسىمىن
ۇلتتىق نامىستان باسقا ەشتەڭە ويلاماعان جاستار, ستۋدەنتتەر, جۇمىسشىلار «ەل مەن جەر بىزدىكى, نەگە ءبىزدى باسقا جاقتان كەلگەن بىرەۋ باسقارادى؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەپ جەلتوقساندا الاڭعا شىقتى. كەۋدەلەرىن نامىس كەرنەگەن ولاردىڭ جۇزدەپ, ءتىپتى مىڭداپ كوبەيە بەرگەنىنەن قورىققان بيلىك الاڭداعى جاستاردى «ناشاقورلار», «ماسكۇنەمدەر» دەپ اتاپ, ەلگە جالعان اقپارات تاراتتى. جاستاردىڭ ۇرانى جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆتىڭ سوزىنە جازىلعان ءشامشى قالداياقوۆتىڭ «مەنىڭ قازاقستانىم» ءانى ەدى. ءسويتىپ, قازاقتىڭ ەر رۋحىن كوتەردى...
تاريحتىڭ بەتى بەرى اينالىپ, 1991 جىلى كوپ اڭساپ, ارمان ەتكەن تاۋەلسىزدىگىمىزدى الدىق. 16 جەلتوقسان – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىك كۇنى. وسى ايتۋلى وقيعاعا وراي اۋداندىق ورتالىق بالالار كىتاپحاناسىنىڭ «تاۋەلسىز ەلدىڭ بالاسىمىن» اتتى اڭگىمە-شولۋ «جۇپار», «قالامقاس», «بالدىرعان» بالاباقشالارى مەن ەسىر اۋىلىنىڭ «بالاپان» مەكتەپكە دەيىنگى شاعىن ورتالىعىندا وتكىزىلدى.
كىتاپحانامىزدا «قىلقالام» جاس سۋرەتشىلەر ۇيىرمەسى جۇمىس جاساپ كەلەدى. بۇلدىرشىندەرگە ۇيىرمە مۇشەلەرىنىڭ «تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ استاناسى» تاقىرىبىندا سالىنعان سۋرەتتەرى تانىستىرىلىپ, ۆيكتورينالىق سۇراق-جاۋاپ ويىن تۇرىندە وتكىزىلسە, «جەلتوقسان جەلى ىزعارلى» اتتى سلايد-شوۋ كورەرمەندەرگە ۇلكەن اسەر بەردى.
وسى ءىس-شارا كەيىننەن كىتاپحانانىڭ وقۋ زالىندا ۇيىمداستىرىلىپ, مەكتەپ وقۋشىلارى, اتا-انالار قاتىسىپ, «تاۋەلسىز ەلدىڭ تىرەگى – جاستار» اتتى ۇلكەن كەڭ كولەمدە كىتاپ كورمەسى, شولۋ ۇيىمداستىرىلدى.
ءبىز كوك بايراعىمىزدى جوعارى كوتەرىپ, ەلتاڭبامىز بەن ءانۇرانىمىزدى قاستەرلەي بەرەيىك. كوك تۋداعى كۇن تاۋەلسىزدىك پەن ەرلىكتىڭ بەلگىسى دەسەك, ونىڭ استىنداعى دالا قىرانىنىڭ قاناتى تالماي, ماڭگىگە شارىقتاي بەرسىن!
زارينا مۇساباەۆا,
كىتاپحاناشى.
قوستاناي وبلىسى,
امانگەلدى اۋدانى.