راديو حابارىنان تۋىنداعان ويلار
بيىل «دەلوۆوي مير استانا» باسپاسى» «نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ءومىربايان» اتتى كىتاپ باسىپ شىعاردى. ونىڭ اۆتورى – بەلگىلى قالامگەر, پۋبليتسيست ماحمۇت قاسىمبەكوۆ.
راديو حابارىنان تۋىنداعان ويلار
بيىل «دەلوۆوي مير استانا» باسپاسى» «نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ءومىربايان» اتتى كىتاپ باسىپ شىعاردى. ونىڭ اۆتورى – بەلگىلى قالامگەر, پۋبليتسيست ماحمۇت قاسىمبەكوۆ.
كىتاپتا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ بالالىق شاعىنان باستاپ ەلباسى بولعانعا دەيىنگى ءومىرى مەن ەڭبەك جولى باياندالادى. ونى سونداي-اق ەلباسىمىزدىڭ وسى كەزەڭگە دەيىنگى ءومىرى مەن قىزمەتىنىڭ كەزەڭدەرى رەسمي ءارى جۇيەلى تۇردە تولىق باياندالعان تۋىندى دەپ اتاۋعا بولادى. ەڭبەك جولىن قاراپايىم جۇمىسشىدان باستاپ, ۇدايى وقىپ, تىنباي ىزدەنىپ, ءوزىن-ءوزى جەتىلدىرۋدىڭ ارقاسىندا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى جوعارى مارتەبەلى قىزمەت لاۋازىمىنا يە بولىپ, بۇگىندە اتى الەمگە تانىمال ساياسي قايراتكەر دەڭگەيىنە كوتەرىلگەنى ارقاۋ ەتىلگەن. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ عيبراتتى ءومىر جولى كىم-كىمدى دە قىزىقتىرماي دا, ءارى تاڭداندىرماي دا قويمايدى. مۇنىڭ ءوزى بولاشاق ءومىر جولىن, ەڭبەك جولىن ايقىنداۋدى ويلاپ جۇرگەن جاسوسپىرىمدەر مەن جاستارىمىز ءۇشىن جاقسى ونەگە ەكەنى انىق.
سوندىقتان دا قازاق راديوسى بيىل «نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ءومىربايان» كىتابىنان «ورەلى ءومىر ونەگەسى» اتتى حابارلار تسيكلىن ۇيىمداستىرىپ, تىڭدارمانداردىڭ نازارىنا ۇسىنعان ەدى. جەتەكشىسى – ماحمۇت قاسىمبەكوۆ. ءوز باسىم وسى حاباردى ءسۇيسىنىپ تىڭدادىم. ءارى زور عيبرات الدىم. تاۋەلسىزدىك تاريحىنا ساياحات جاساپ قايتقانداي بولدىم. باسقا زامانداستارىمنىڭ دا ونى تىڭداپ, راديوداعى جۋرناليستەرگە مىڭ سان العىس ايتقانىن دا وسى ماقالا ارقىلى جەتكىزگىم كەلدى.
بۇل كىتاپتى مەن ۇشتوبە قالاسىنداعى ورتالىق كىتاپحانادان الىپ وقىعان ەدىم. ونىڭ قولدان قولعا ءوتىپ, وقىرماندار تاڭداۋىنا اينالعانىنا كۋا بولعانمىن. ءارى پرەزيدەنت كۇنى قارساڭىندا وسى كىتاپ بويىنشا مەكتەپتەردە قوسىمشا ساباق وقىتىلسا عوي دەپ تە كوكسەگەن ەدىم. سويتسە دە راديودان وقىلعانداعى اسەرى تىم ەرەكشە بولادى ەكەن. ديكتور شولپان بايعابىلوۆانىڭ ەرەكشە ءۇنى, حاباردىڭ عاجايىپ مۋزىكاسى دالا داۋىسىنا اينالعانداي ومىرمەن ۇندەسىپ, ەلباسىمىزدىڭ ءومىر دەرەكتەرىمەن ساباقتاسىپ, جۇرەگىمە ماقتانىش سەزىمىن ۇيالاتتى.
ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ دا جاڭا مەملەكەت ورناتۋداعى كەمەڭگەرلىگى ونىڭ بويىندا دانالىقتىڭ رۋحى بار ەكەنىن ايعاقتايدى. ول رۋحتىڭ ەل قۋاتىنا اينالعانىن بىرەۋ بىلەر, بىرەۋ بىلمەس. بۇل دا اڭىزعا بەرگىسىز اقيقات. ەندى قاراپايىم حالىقتىڭ ومىرىنەن وسى پىكىرىمە ناقتىلى مىسالدار كەلتىرەيىن:
قاراپايىم ەل-جۇرتتىڭ ىشىندە تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزگە قاتىستى تاڭعالارلىقتاي وقيعالار دا كەزىگەدى. تىرشىلىكتىڭ شىرماۋى كوپ قوي. سونداي ءبىر كەزەڭدە قاراتال اۋدانى جاڭاتالاپ اۋىلىنداعى امبۋلاتوريانىڭ دارىگەرى مەيىز نۇرقاسىموۆا قاراتال اۋداندىق گازەتىنىڭ رەداكتسياسىنا كەلدى. باس رەداكتور رەتىندە ماعان ەشكىمگە ءتىس جارماعان قۇپيا سىرىن اقتاردى. وقيعا 2006 جىلى بولعان ەدى.
– ءسىز ماعان سەنىڭىزشى. جاسىم زەينەتتىككە جەتكەن سوڭ اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى رىسحان امانجولوۆقا جۇمىستان بوساتۋ جونىندە ارىز جازدىم. سول كۇنى ورنىمدى قيماي قاتتى قينالدىم. تۇندە ءتۇس كورىپپىن. اۋەلى بولمەمە شۇعىلا شاشىلدى. سونان سوڭ ەسىكتى اشىپ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كىرىپ كەلدى دە, مەنىمەن امانداسىپ:
– مەيىز, سەن ۋايىمداما. ءالى بەس جىلداي قىزمەت جاسايسىڭ, – دەپ شىعىپ كەتتى. – بۇل نەنىڭ نىشانى؟ – دەدى.
– بولاشاقتىڭ بولجامى عوي. مىقتى دارىگەرسىز عوي. تاجىريبەڭىز دە مول. حالىققا قاجەتسىز. ءبىر جاقسىلىققا بەرىلگەن ايان بولار, – دەپ كوڭىلىن اۋلاپ شىعارىپ سالعانمىن.
بىرەر كۇننەن سوڭ مادەنيەت ۇيىندە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كۇنى سالتاناتتى تۇردە اتاپ ءوتىلدى. مەيىز نۇرقاسىموۆا «شاپاعات» وردەنىمەن ناگرادتالدى.
– ءبىز ءسىزدى دەمالىسقا ءازىر جىبەرمەيمىز. قىزمەتىڭىزدى بۇدان بىلاي دا جەمىستى اتقارا بەرىڭىز, – دەدى اۋدان اكىمى قىدىركەلدى مەدەۋوۆ.
ء سويتىپ دارىگەر تاعدىرى وڭدى شەشىمىن تاپتى.
بۇل ءتۇس دەلىك. ەندى ومىردە بولعان جاعدايدى ايتايىق.
– نەمەرەم جۇمىسقا تۇرا الماي قاتتى قينالدىم, – دەيدى بۇرىنعى پەداگوگ ءاسيا سىدىقوۆا. – ءبىر كۇنى نۇرەكەڭ تۇسىمە ەنىپ, مەنى ءبىر قۋانىشپەن قۇتتىقتاپ جاتىر. ويانا كەلىپ, ونى جاقسى ىرىمعا جورىدىم. كوپ كەشىكپەي ۇلكەن ۇل جاقسى جۇمىسقا ورنالاستى. نەمەرە دە ءوز ماماندىعى بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەتكە تۇردى. ومىرىمىزدە قۋانىشتى ساتتەر كوبەيدى, – دەيدى.
ول دا سول ءتۇستى باقىتتىڭ باستاۋى سانايدى ەكەن. مەن بولسام ادامنىڭ رۋحى ءوز بەتىنشە ارەكەت جاساي الاتىنىنا سەنبەيتىن ەدىم. بىراق ءوز باسىمنان وتكەن ءبىر وقيعا شىنىندا دا تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ رۋحى قالاعان ادامىنىڭ بولاشاعىن بولجاپ, ءتىپتى رۋحاني تىرەككە اينالىپ, قول ۇشىن بەرە الاتىنىنا كوزىمدى تاعى جەتكىزدى.
2003 جىلى ءبىز جولداسىم يماش بالابەكوۆ ەكەۋمىز زەينەتكە شىقتىق. زەينەتاقىمىز ماردىمسىز. بىردەن ماتەريالدىق قيىندىققا دۋشار بولدىق. كۇش تە, قۋات تا بار. الايدا ەكى قولعا جۇمىس جوق. مەن قىرىق جىلعى ارقيلى باسپاسوزدە جاريالانعان اڭگىمەلەردى ساندىققا سالىپ جاۋىپ تاستادىم دا وتىرا قالىپ جىلادىم-اي. قارجىسى جوق ادام كىتاپتى قايدان شىعارسىن. ورىندالماعان ارمانعا ارنالعان دۇنيەنى قايتەيىن دەپ كوز جاسىمدى اعىزىپ جۇرگەندە ءبىر قىزىق ءتۇس كورەيىن.
ساۋلەتتى دە سالتاناتتى اق سارايدا اي ماڭدايلى, كۇن سيپاتتى قازاقتار سۇپ-سۇلۋ حانىمدارىمەن ادەمى اۋەنمەن بيلەپ ءجۇر. بيلەپ جۇرگەن جۇرتقا قاراپ ءبىر باعاننىڭ قاسىندا مەن تۇرمىن. ۇستىمدە – اپپاق كويلەك, اياعىمدا – قارا تۋفلي. جالعىزبىن. كەنەت قاسىما سارا الپىسقىزى كەلىپ:
– مىنا بولمەگە ءجۇرىڭىزشى, – دەدى. كەڭ بولمەدە جايۋلى داستارقان تولى تاعامدار. سارا حانىم مەنىڭ اياعىما كي دەپ اق ەتىك بەردى. كيىپ الدىم. سونان سوڭ زالداعى جۇرتتىڭ اراسىمەن ورنىما كەلە جاتقانىمدا الدىمنان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جولىقتى دا:
– بىلەمىن, – دەدى. – كىتاپتارىم جارىق كورمەيدى-اۋ دەپ جىلاپ ءجۇرسىز. جىلاماڭىز. ءسىزدىڭ كىتاپتارىڭىزدى شىعارۋعا 32500 دوللار بولىنەدى, – دەپ مەنى اق باعاننىڭ قاسىنا اكەلدى. ك ۇلىپ وياندىم دا, «سىزگە راحمەت, مەنىڭ پرەزيدەنتىم» دەپ ايقاي سالدىم.
– قانداي ءتۇس كوردىڭ؟ – دەدى جولداسىم تاڭعالىپ.
– مەن باقىتتىمىن, – دەيىن كادىمگىدەي مارقايىپ. – مەنىڭ پرەزيدەنتىم ماعان كىتاپ شىعارۋعا 32500 دوللار ءبولدى, – دەگەنىمدە ول ىشەك-سىلەسى قاتىپ ك ۇلىپ جىبەردى دە:
– «تاۋىقتىڭ تۇسىنە تارى كىرەدى» دەگەن راس ەكەن-اۋ. قازىرگى دوللاردىڭ قۇنىمەن ساناعاندا 3 ميلليون تەڭگە ەكەن. وسىنشاما قارجى بولىنەتىندەي سەن كىم ەدىڭ؟ ءتۇس تۇلكىنىڭ بوعى ەمەس پە؟ – دەگەندە كادىمگىدەي جاسىپ قالعان ەدىم. بىراق ادەت بويىنشا بۇل ءتۇسىمدى كىتاپشاما جازىپ قويدىم.
ارادا ەكى جىل ءوتتى. 2005 جىلى مەنى اۋداندىق گازەتتىڭ باس رەداكتورلىق قىزمەتىنە قايتا شاقىردى. 2007 جىلدان باستاپ كىتاپتارىم جارىق كورە باستادى. الماتى وبلىسىنىڭ بۇرىنعى اكىمى, قازىرگى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى سەرىك ۇمبەتوۆتىڭ قولداۋىمەن «داريعا-داۋرەن», سودان كەيىن بۇرىن قاراتالدا, قازىرگى ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ اكىمى قىدىركەلدى مەدەۋوۆ ءوز قارجىسىنا «دۇنيە – كەرۋەن» اتتى كىتاپتى, ودان كەيىن تەكەلى قالاسىنىڭ بۇرىنعى اكىمى, قازىرگى الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىك يسلامجانوۆ ءوز قالتاسىنان قارجى ءبولىپ, «داريا عۇمىر» كىتابىمدى شىعارىپ بەردى. مىنا عاجايىپتى قاراڭىزشى. ولاردىڭ ءبارى دە – ەلباسىمىزدىڭ سەنىمدى وكىلدەرى. اكىمدەر. ادام سەنگىسىز جاعداي. بىراق شىندىق. مۇنداي مىسالدار وتە كوپ. وكىنىشكە قاراي, ونىڭ ءبارى شاعىن ماقالانىڭ اياسىنا سىيمايدى.
وسىنىڭ ءبارى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا دەگەن ريزالىق سەزىمنەن, سەنىمنەن تۋىنداعان شىعار. ويتكەنى, 20 جىلدا ەلباسىنىڭ دانالىق ساياساتىنىڭ ارقاسىندا جاڭا قازاقستان وركەنيەتكە قارىشتى قادام جاساپ جاتىر. ونى ناقتىلى بىلگىڭىز كەلسە «ماحمۇت قاسىمبەكوۆتىڭ «نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ءومىربايان» كىتابىن وقىڭىزدار. قازاق راديوسىنان بەرىلىپ جاتقان «ورەلى ءومىر ونەگەسى» حابارىن تىڭداڭىزدار. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىق مەرزىمىندە 20 عاسىرعا بەرگىسىز تاريحي ەرلىك ەڭبەك جاسالعان. ودان شىعاتىن تۇجىرىم – قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ەسىمى تاريحقا التىن ارىپپەن جازىلدى. ۇلى رۋح دەگەنىمىز وسى شىعار. ەندەشە سول ۇلى رۋحتىڭ ەل قۋاتىنا اينالعانىنا مەن تاڭعالمايمىن. قازاق بولىپ تۋعانىما ماقتانامىن.
ماكەن وسەرباەۆا,
قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى.
تالدىقورعان.