دۇنيە ەسىگىن جاڭا اشقان ءسابي انا سۇتىنەن قۋات, انا تىلىنەن ءنار الىپ وسەدى. وسىنىڭ ارقاسى بولسا كەرەك, قازاق قانىنان, اتا تامىرىنان ەل دەگەندە ەگىلىپ, جەر دەگەندە جانىن قيۋعا ءازىر بولادى. ءبىز ءۇشىن وتان دەگەن ءسوزدىڭ قادىرى وتتان ىستىق بولاتىنى وسىدان بولسا كەرەك. وتانىڭ تىنىش, بەيبىت ەل بولىپ, بەرەكەسى تاسىپ, الەمگە ۇلگى بولۋ ءۇشىن جانىڭدى سارپ قىلىپ قىزمەت ەتۋگە نە جەتسىن! ەكونوميكاسى كۇشتى, حالقى بىرلىك پەن بەرەكەنى تۋ ەتكەن تاۋەلسىز ەلدىڭ عانا بولاشاعى باياندى بولماق.
دۇنيە ەسىگىن جاڭا اشقان ءسابي انا سۇتىنەن قۋات, انا تىلىنەن ءنار الىپ وسەدى. وسىنىڭ ارقاسى بولسا كەرەك, قازاق قانىنان, اتا تامىرىنان ەل دەگەندە ەگىلىپ, جەر دەگەندە جانىن قيۋعا ءازىر بولادى. ءبىز ءۇشىن وتان دەگەن ءسوزدىڭ قادىرى وتتان ىستىق بولاتىنى وسىدان بولسا كەرەك. وتانىڭ تىنىش, بەيبىت ەل بولىپ, بەرەكەسى تاسىپ, الەمگە ۇلگى بولۋ ءۇشىن جانىڭدى سارپ قىلىپ قىزمەت ەتۋگە نە جەتسىن! ەكونوميكاسى كۇشتى, حالقى بىرلىك پەن بەرەكەنى تۋ ەتكەن تاۋەلسىز ەلدىڭ عانا بولاشاعى باياندى بولماق.
«باق تاعاتتى ەرگە عانا تۇرماق» دەگەندەي, قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان تىنىش زامان, سونى تىلەپ, بىرلىك ءۇشىن ەرىنبەي ەڭبەك ەتكەن, ىرىس-ىنتىماقتى قادىرلەگەن ەلگە عانا كەلمەك, سوندا عانا تۇراقتاپ قالماق. ەل ءۇشىن دە, ەر ءۇشىن دە تاۋەلسىزدىكتەن اسقان باقىت جوق. سان عاسىردىڭ سىنىنا كونىپ, تەزىنەن وتكەن ەلىمىز 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىندا تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزدى. ازاتتىقتى اڭساعان ارلى حالقىمىزدىڭ بولاشاعىنا داڭعىل جول اشىلدى. سودان بەرى باس-اياعى جيىرما جىلدان استام ۋاقىت بويى ەلىمىز ادام تانىماستاي وزگەردى. دۇنيەجۇزى تانىعان, ءماندى دە ءساندى تاۋەلسىز ەلگە اينالدى. ءبىز بۇل كۇندە ەكونوميكادا, الەمدىك ساياساتتا, سپورتتا, مادەني ءىس-شارالاردا الەم مويىنداعان تاماشا جەتىستىكتەرگە جەتتىك, تالاي شىڭدارعا تۋ تىكتىك. جەتىستىككە جەتىپ قانا قويعان جوقپىز, ەلدىڭ كوشىن باستاعان ەلباسىنىڭ ارقاسىندا ءبىز الەم ەلدەرىنىڭ الدىندا تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىقتىڭ سيمۆولىنا اينالدىق. تاۋەلسىزدىك العان العاشقى كەزەڭدەگى قيىنشىلىقتار ارتتا قالدى. ال بۇگىنگى جاڭا قازاقستاننىڭ ءوز ۇستانىمى بار. الەمنىڭ ايبارلى ەلدەرىمەن تىزە قوسىپ, تەرەزەنى تەڭ ەتۋ – ەردىڭ باعىنا بىتكەن قاسيەتتى مىندەت. ەندىگى جەردە دۇنيەجۇزىنە ەكونوميكالىق دامۋىمەن, الەۋمەتتىك باعىتىمەن, ساياسي ۇستانىمدارىمەن تانىمال بولعان الدىڭعى قاتارلى 30 ەلمەن ۇزەڭگىلەسپەكپىز. شەجىرەلى ەلىمىزدىڭ داڭقىن اسقاقتاتپاقپىز. جولبارىستان جاسقانبايتىن, الاتاۋدىڭ ايبارلى بارىسىن جاھان تانىسىن! كوك بايراعى جەلبىرەگەن قازاق ەلىنىڭ ابىرويى اسقاقتاي بەرسىن!
تاريحتى حالىق جاسايدى دەسەك, حالىقتىڭ باعىنا تۋعان ەرلەر تاريحتى جاساعان! جاراتقاننىڭ قولداۋى بولار, ەلىمىزدىڭ ەرلەرى تاۋەلسىزدىكتىڭ اۋەل باسىنان-اق دۇرىس باعىت ۇستاندى. ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارا ءبىلدى. تاريح ەلدىڭ باعىنا وراي, تاريحقا تاعىلىم بولارلىق ەردى اكەلدى. تالاي عاسىر تاۋەلسىزدىككە جەتە الماي, اقىمىز كەتكەن كۇندەر ارتتا قالدى. ەل تىزگىنىن كۇش-قۋاتى مول, اقىل مەن پاراساتى تەرەڭنەن ءنار العان, جاڭانى جادىنا جيعان, بولاشاقتى بولجاي بىلەتىن, كورەگەن باسشى الدى. ول الدىڭعى بۋىن باتاسىن بەرگەن, ورتا بۋىننىڭ العىسىنا يە بولعان, جاس بۋىننىڭ شامشىراعىنا اينالعان, بارشا حالىقتان قولداۋ تاپقان, اتقارعان ىستەرى ماقسات-مۇراتتارىمىزبەن استاسقان ۇلت پەرزەنتى – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ. ءتاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ تۇعىرىن قالاۋ نۇرسۇلتان نازارباەۆقا جۇكتەلدى.
قازاقستان حالقى 1991 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆتى تۇڭعىش پرەزيدەنت ەتىپ سايلاپ, سەنىم ارتتى, ەل تاعدىرىن اماناتتادى. بۇل تاريحي ءسات ەش ۇمىتىلماي, ەلمەن بىرگە جاسارى انىق.
تاريحقا ءسال شەگىنىس جاساساق, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى كەڭەستىك يمپەريانىڭ قۇرساۋىنان ەندى بوساعان ەلىمىزدىڭ باسىندا قيىن مەزگىل ورناعان ەدى. الماعايىپ زامان دەپ سونى ايتسا كەرەك. «ەكى قولعا ءبىر كۇرەك» دەيتىندەي جۇمىس تا جوق, تۇرمىس تا وتە ناشار. دۇكەن بىتكەندەردە «داريا» كەزەك. سابان اقشانى ساپىرىپ ۇستاساڭ دا, ساۋداسى جوق, قۇنى جوق سول ءبىر ۋاقىتتى ەشكىم ۇمىتا قويماعان بولار. «كۇنىنە توقسان ءتۇرلى بالە جاۋسا, ءۇمىتىڭ ءبىر قۇدايدان ۇزىلمەسىن», دەگەن ناقىلدى بەرىك تۇتقان ەلىمىز سوندا دا ءۇمىت ۇزبەدى. ەڭ باستىسى: ەڭ ۇلكەن ولجامىز بار ەدى ول كەزدە. ول ءبارىمىزدىڭ جۇرەگىمىزدى ءجىبىتىپ, قايعىمىزدى تارقاتىپ, قۋانىشىمىزدى ەسەلەگەن اينالايىن تاۋەلسىزدىك! ءوز باسشىمىز, ءوز ەلىمىز بار دەگەن ءسوز ءار قازاقتىڭ قۋانىشىن قوينىنا سىيعىزبادى دەسەم, قاتەلەسپەسپىن.
ەلباسى سوندا: «كۇشىمىز – جاۋاپكەرشىلىكتە. بىرلىگىمىز – ءارالۋاندىقتا. ەركىندىگىمىز – كەلىسىمدە. ابىرويىمىز – يگىلىكتە. قاۋىپسىزدىگىمىز – اشىقتىقتا. تاۋەلسىزدىگىمىز – سەرىكتەستىكتە. بولاشاعىمىز – ءبۇگىندە», دەگەن جەتى ءتىرەككە سۇيەندى. سول تاريحي ءساتتە مەملەكەت باسشىسى حالقىمىزدىڭ دۇنيەتانىمىنىڭ تۇپكى ءمانىن تاپ باسىپ, ونىڭ ەڭ اسىل قاسيەتتەرىنە جۇگىندى. ەلباسى ەڭبەگى تۋرالى قوعام قايراتكەرى, اكادەميك مىرزاتاي جولداسبەكوۆ كەلەسىدەي وي توپشىلاعان ەكەن. ول: «ءبىز وسى ءبىر ۇلى تاريحي ۇدەرىستە بۇرىن-سوڭدى قازاق باسىنان كەشپەگەن باقىتتى كەشىپ, سولار اتقارا الماعان جاۋاپكەرشىلىكتى – تاۋەلسىز مەملەكەت ورناتۋدى قولعا الدىق. وسى جاۋاپكەرشىلىكتى قالىڭ ەلدىڭ تاعدىرىمەن جالعاعان, ءسويتىپ, ولاردىڭ ىلعي ۇزىلە بەرگەن ءۇمىتىن اقتاعان حالقىنىڭ ناعىز ەرجۇرەك پەرزەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بولاتىن. جاۋاپكەرشىلىگى دە, قيىندىعى دا مول وسى جولدا پرەزيدەنت حالقىنا سەندى», دەپ جازدى.
قيىن-قىستاۋدا جولداس بولعان جەتى تىرەك بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ەلباسىن ەل جولىنان اداستىرعان ەمەس.
قازاقستاننىڭ كۇننەن-كۇنگە قارىشتاپ, وركەندەپ كەلە جاتۋى ەلباسى قولعا العان ىنتىماق پەن ءبىرلىكتىڭ, تاتۋلىقتىڭ ارقاسى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن بۇل كۇندە قازاقستان حالىقارالىق ساياسي ءۇنقاتىسۋدىڭ بەيبىت وتانىنا, التىن كوپىرىنە اينالدى. حالقىمىزدىڭ قانىنداعى كوپ اسىل قاسيەتتىڭ ءبىرى اق كوڭىلىمەن دوس قۇشاعىن ايقارا اشا ءبىلۋى. سونىڭ ارقاسىندا قانشاما ۇلت وكىلدەرى تاتۋ-ءتاتتى تۇرىپ جاتىر. ەلباسى سوزىمەن ايتساق, ءار رەسپۋبليكانىڭ ۇلتتار دوستىعىنىڭ ۇياسىنا اينالۋى – ىقپالداسقان ىنتىماق پەن ءتۇسىنۋشىلىكتىڭ جەمىسى, بەيبىت ءومىرىمىز بەن مەملەكەتىمىزدىڭ باستى تىرەگى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ دالامىزدىڭ دانا بيلەرىندەي ەلدەردى تاتۋلاستىرا ءبىلۋى, قيىننان قيىستىرىپ, قيۋى كەتتى دەگەن ەسكى داۋدى ەكى اۋىز سوزبەن شەشۋى, نە بولماسا اسىقپاي كەلىسىم جۇرگىزىپ بەرەكە كەلتىرۋى سياقتى قادىر-قاسيەتتەرىنەن ءتالىم الۋىمىز قاجەت. دۇنيەجۇزىلىك قىرعىن اپاتتىڭ ىقتيمال قۇرالى – يادرولىق قارۋعا تىيىم سالۋ, سەمەي پوليگونىن جابۋ جانە وسى باعىتتاعى باسقا دا ءىس-قيمىلدار دۇنيەجۇزىلىك يادرولىق قارۋلارعا توسقاۋىل قويۋ ءجونىندەگى كەلىسىمدەردىڭ تىرەگىنە اينالدى. پاكستان مەن ءۇندىستان ءبىر-بىرىنە يادرولىق قارۋ كەزەنگەن قاۋىپتى تۇستا بۇل ماسەلە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كەلەلى كەڭەسكە شاقىرۋىمەن كەلىسىم تاپقانى ەلباسىمىزدىڭ ءوزىمىزدىڭ ەلدە عانا ەمەس, سىرت ەلدەردە دە ابىرويى مەن بەدەلىنىڭ قانشالىقتى جوعارى ەكەنىن بىلدىرەدى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن بۇكىل تۇركى ەلىنىڭ جارىق جۇلدىزى دەپ ساناعان تۇركيا ءوز ەلىندە ەسكەرتكىش ورناتتى. يندونەزيا, چەشەنستان ەلدەرىندە ءبىزدىڭ ەلباسىنىڭ اتىنا كوشەلەر بەرىلگەن. ال قازاقستان باسشىسىنىڭ ەرەكشە قاسيەتتەرىن جىر ەتىپ جۇرگەن دۇنيەجۇزىنىڭ ايتۋلى تۇلعالارىنىڭ جىلى ءىلتيپات سوزدەرىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنان ەستىپ, ءبىلىپ ءجۇرمىز.
ەلدى بىرىكتىرگەن, دۇشپاندى بىتىستىرگەن, ەل ىشىندەگى داۋ-دامايدى ءبىراۋىز اتالى سوزبەن اۋىزدىقتاپ, ادامگەرشىلىك, پاراساتتىلىقتىڭ ۇلگىسى بولعان, جەتىمىن جىلاتپاي, جەسىرىن جەرگە قاراتپاي ەلگە پانا بولعان داناگوي بي-سۇلتانداردىڭ ونەگەلى ءداستۇرىن جەتە بىلەتىن پرەزيدەنتىمىزدىڭ ورامدى ويلارى مەن كەسىمدى تۇجىرىمدارى قازاق ۇلتىنىڭ توڭىرەگىنە جۇزدەن اسا ۇلتتار مەن ۇلىستاردى توپتاستىرىپ, تاتۋلىق ءتورىن كورسەتۋگە نەگىز قالاپ وتىر.
ەلىن سۇيگەن ەلباسى: «مەن – ءوز حالقىمنىڭ جولىندا باسىمدى بايگەگە تىككەن اداممىن. ماعان ارى ءۇشىن جانىن ساداعا ەتەتىن وسىنداي تەكتى حالىققا, پەرزەنتىم دەپ توبەسىنە كوتەرگەن حالىققا, ارعى-بەرگىدەگى قازاق بالاسىنىڭ بىردە-ءبىرىنىڭ پەشەنەسىنە بۇيىرماعان باقىتتى – تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋدىڭ باسىندا بولۋ باقىتىن بۇيىرتقان حالىققا قىزمەت ەتۋدەن ارتىق ەشتەڭە جوق, وسى جولدا مەن بويىمداعى بار قايرات-قابىلەتىمدى, ءبىلىم-بىلىگىمدى اياماي جۇمسايمىن, قانداي دا ءبىر تاۋەكەلگە بارامىن», دەگەن بولاتىن. بۇدان اسىرىپ ءسوز ايتۋ اسا قيىن شىعار, ءسىرا!
دوسجان ءامىروۆ,
ماڭعىستاۋ وبلىستىق
سوتىنىڭ توراعاسى.
اقتاۋ.