سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن پالاتا وتىرىسى ءوتتى. جيىن بارىسىندا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسىن قاراپ, قابىلدادى.
زاڭ جوباسى جاۋاپتى حاتشىلار ينستيتۋتىن جويۋدى جانە ولاردىڭ مىندەتتەرىن مينيسترلىكتەر اپپاراتتارىنىڭ باسشىلارىنا جۇكتەۋدى كوزدەيدى. بۇل مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە, ءبىرىنشى باسشىلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا جانە مەملەكەتتىك ورگاندار جۇمىسىنداعى كادرلار ساباقتاستىعىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«قابىلدانعان زاڭ مەملەكەتتىك قىزمەت جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرەدى. بۇل مينيسترلىكتەردىڭ جۇمىسىن وڭتايلاندىرىپ, مينيسترلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى», دەپ اتاپ ءوتتى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سەناتورلار وتىرىس بارىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2020 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەسى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن دا قارادى.
«زاڭ جوباسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاۋاپتى حاتشىلار ينستيتۋتىن تاراتۋ جونىندە تاپسىرماسى قاراستىرىلعان. جولداۋدا مەملەكەت باسشىسى مينيسترلىكتەر اپپاراتتارىنىڭ باسشىلارىنا مىندەتتەرىن جۇكتەي وتىرىپ, جاۋاپتى حاتشىلار ينستيتۋتىن جويۋعا ناقتى تاپسىرما بەردى.
وسى تاپسىرمانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا اپپارات باسشىسى مەن مينيستر اراسىنداعى لاۋازىمدىق وكىلەتتىكتەر مەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ اراجىگىن اجىراتۋ بويىنشا ءتيىستى زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەدى.
سونىمەن قاتار اپپارات باسشىسىنىڭ مارتەبەسى مەن وكىلەتتىكتەرىن رەتتەيتىن نورمالاردى قايتا قاراۋ, سونداي-اق ونىڭ تىكەلەي مەملەكەتتىك ورگان باسشىسىنا باعىنۋىن بەلگىلەۋ ۇسىنىلادى», دەدى اتالعان قۇجاتتى سەناتورلارعا تانىستىرعان مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى انار جايىلعانوۆا.
بۇدان بولەك, زاڭ جوباسىندا سۇيىتىلعان مۇناي گازى ساۋداسىنىڭ كولەمىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۇلعايتۋ قاراستىرىلعان. سوعان سايكەس, 2022 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىن جانە گاز جەلىسى ۇيىمدارىنىڭ اككرەديتتەۋ كۋالىگىن كورسەتىلگەن كەزەڭىنە دەيىن ساقتاي وتىرىپ, ەلەكتروندى ساۋدا الاڭدارىنا كوشۋ تۋرالى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى.
قۇجاتتا كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى سەكسۋالدىق سيپاتتاعى قىلمىستار ءۇشىن جازانى قاتاڭداتۋ قاراستىرىلعان. وسى تارماق بويىنشا قىلمىستىق جانە قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكستەرىنە جانە اكىمشىلىك قاداعالاۋ تۋرالى زاڭىنا زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر كەشەنى ازىرلەندى.
«تۇزەتۋلەر مىناداي تاپسىرمالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان. ءبىرىنشى, كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى سەكسۋالدىق سيپاتتاعى قىلمىسقا جازانى قاتاڭداتۋ. ەكىنشى, پەدوفيلدەردى قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسىنىڭ قاۋىپسىزدىگى بارىنشا جوعارى مەكەمەلەرىندە ۇستاۋدى بەلگىلەۋ. ءۇشىنشى, ولاردى مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋعا تىيىم سالۋ قاراستىرىلعان», دەدى ا.جايىلعانوۆا.
سونداي-اق زاڭ جوباسىندا سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارىنا جول بەرگەن ادامدارعا قاتىستى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردا جۇمىس ىستەۋىنە ءومىر بويى تىيىم سالۋدى ەنگىزۋ جانە قوس ازاماتتىعى بار مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى نەمەسە كۆازيمەملەكەتتىك ۇيىمداردىڭ باسشىلارىن جۇمىستان شىعارۋ قاراستىرىلعان.
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋدان كەيىن سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ قۇجاتقا قاتىستى ءوز پىكىرىمەن ءبولىستى. «بۇل زاڭ جوباسىندا بىرقاتار ماڭىزدى وزگەرىستەر قاراستىرىلعان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ەلىمىزدە بالالاردى قورعاۋ سالاسىندا ناقتى جانە جۇيەلى ساياسات جۇرگىزىلىپ كەلەدى. وسى شارا اياسىندا پەدوفيلدەردى قىلمىستىق جازالاۋ كەشەندى تۇردە كۇشەيتىلدى», دەدى سەنات توراعاسى.
زاڭ جوباسى قارالعاننان كەيىن وعان سەناتورلار ەنگىزگەن تولىقتىرۋلار ماجىلىسكە جىبەرىلدى.
وتىرىستا دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ باستاماسى بويىنشا ازىرلەنگەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بيۋدجەت كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. قۇجات تۋرالى سەنات دەپۋتاتى ەدىل مامىتبەكوۆ بايانداما جاسادى.
«بيۋدجەت پروتسەسىن ليميتتەن ەمەس, ستراتەگيالىق جوسپارلاۋدى قالىپتاستىرۋدان باستاۋ ۇسىنىلادى. ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ ايقىنداعان ماقساتتارعا, ينديكاتورلار مەن باسىمدىقتارعا بايلانىستى قارجىلاندىرۋ قاراجاتى جوسپارلانادى.
مەملەكەتتىك تاپسىرىس تەتىگىن جەتىلدىرۋ كوزدەلەدى. ناقتىراق ايتقاندا, مەملەكەتتىك تاپسىرىس نىسانىندا ورىندالاتىن قىزمەتتەر قۇنىنىڭ باعا بەلگىلەۋ ادىستەمەسىن بەكىتۋ جانە قوسالقى مەردىگەرلىك ۇيىمدارعا بەرىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ءبىر بولىگىن جالپى تاپسىرىس قۇنىنىڭ ەلۋ پايىزىنان اسپايتىن مولشەردە بەلگىلەۋ. بۇل نورما باستى مەردىگەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى.
ەرەكشە ەنگىزىلىپ وتىرعان نورما رەتىندە, بيۋدجەتارالىق قاتىناستاردى جەتىلدىرۋ اياسىندا, بەلگىلەنگەن نورماتيۆكە ساي اۋداندىق بيۋدجەتتەرگە ءوڭىردى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامىتۋ ماقساتىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ تولەمىنەن ارنايى قارجى ءبولۋدى اتاپ وتۋگە بولادى», دەدى ە.مامىتبەكوۆ.
زاڭ جوباسىندا بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمشىلەرىنىڭ ليميتتەرىن ايقىنداۋ جونىندەگى تاسىلدەردى وزگەرتۋ, بيۋدجەتتىك وتىنىمدەردى جاساۋدى وڭايلاتۋ جانە وعان جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق بيۋدجەت كودەكسىندەگى كەيبىر ارتىق نورمالاردى الىپ تاستاۋدى كوزدەپ وتىر.
«بۇل زاڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىنا سايكەس بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋدىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى. ول سونداي-اق بيۋدجەت قارجىسىن بارىنشا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قايتارىممەن پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا شارالار مەن تەتىكتەردى كوزدەيدى. جاڭا ءتاسىل بيۋدجەت پروتسەسىندەگى ستراتەگيالىق جوسپارلاۋدىڭ ءرولىن كۇشەيتەدى», دەپ اتاپ ءوتتى سەنات توراعاسى.
وتىرىستا سەناتورلار پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ باستاماسى بويىنشا ازىرلەنگەن «استىق تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قاراپ, قابىلدادى.
«وسى قۇجات استىقتىڭ رەزەرۆتىك قورىن قالىپتاستىرۋ ارقىلى ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. سونداي-اق ىشكى استىق نارىعىن تۇراقتاندىرادى جانە استىق سالاسىنداعى ەكسپورتتىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتادى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سەناتورلاردىڭ پىكىرىنشە, بۇگىنگى جاڭا قاۋىپ-قاتەر داۋىرىندە ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى استىقپەن تولىق قامتاماسىز ەتىلگەن مەملەكەتتەر ءۇشىن دە اسا ماڭىزدى پروبلەماعا اينالىپ وتىر.
«زاڭ جوباسىندا «استىقتىڭ رەزەرۆتىك قورى», «استىق نارىعى جونىندەگى وپەراتور», «استىقتىڭ رەزەرۆتىك قورىن باسقارۋ» ۇعىمدارىن ەنگىزۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق ۋاكىلەتتى ورگانعا استىق نارىعىن رەتتەۋدە ءتيىستى قۇزىرەتتىلىك بەرۋ ۇسىنىلادى. زاڭ جوباسىنىڭ نورمالارى ىشكى استىق نارىعىن تۇراقتاندىرۋعا, تۇقىم جانە جەمشوپ قورلارىن قالىپتاستىرۋ ارقىلى بىرقاتار سالانىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا اسەر ەتەرىن اتاپ وتكىم كەلەدى.
زاڭ جوباسىنداعى تولىقتىرۋلار ىشكى استىق نارىعىنا رەتتەۋشىلىك اسەر ەتىپ, وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورلارىن قالىپتاستىرۋعا جاردەمدەسۋ ارقىلى حالىقتى قولجەتىمدى استىق ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان», دەدى وسى ماسەلە تۋرالى بايانداما جاساعان دەپۋتات دۇيسەنعازى مۋسين.
سونداي-اق سەنات دەپۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ادامداردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەگىنەن تىس جەرگە شىعارىپ جىبەرۋ كەزىندە ۇستاۋ مەرزىمدەرىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى قابىلدادى. زاڭ ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ, قوعام مەن مەملەكەت مۇددەلەرىنىڭ قوعامعا قاۋىپتى قول سۇعۋشىلىقتان قورعالۋىنىڭ جاڭا ساپالى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق تەرىس سالدارعا اكەپ سوقتىرمايدى. سەناتور ساۋلە ايتپاەۆا وسى وزگەرىستەردى ەنگىزۋ جونىندە تەڭ باستاماشى بولدى.
سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قىلمىستىق پروتسەستە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەكى وقىلىمدا قاراپ, قابىلدادى. بۇل زاڭ پرەزيدەنتتىڭ ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى تاپسىرماسىن ورىنداۋعا باعىتتالعان. زاڭ پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ باستاماسىمەن قابىلداندى, ولاردىڭ اراسىندا سەناتور اندرەي لۋكين دە بولدى.
پارلامەنتشىلەر سونداي-اق «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ازيا دامۋ بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى (COVID-19-عا قارسى كۇرەس جونىندەگى بەلسەندى شارالار مەن شىعىستاردى قولداۋ باعدارلاماسى) راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ازيا ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالار بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى (COVID-19-عا قارسى كۇرەس جونىندەگى بەلسەندى شارالار مەن شىعىستاردى قولداۋ باعدارلاماسى) راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭداردى قابىلدادى.
كەلىسىمدەر COVID-19 پاندەمياسىنىڭ سالدارىنا قازاقستاننىڭ قارسى كۇرەسىن, الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە جۇمىسپەن قامتۋدى قالپىنا كەلتىرۋ, سونداي-اق ەكونوميكانى ىنتالاندىرۋ جونىندەگى شارالاردى قارجىلاندىرۋعا قارىز الۋدى كوزدەيدى.
سەنات دەپۋتاتتارى سونىمەن قاتار «1999 جىلعى 8 قازانداعى ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا تاسىمالداناتىن تاۋارلاردى كەدەندىك رەسىمدەۋدىڭ جانە كەدەندىك باقىلاۋدىڭ ءتارتىبى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى قابىلدادى. ول كەدەندىك رەسىمدەۋ مەن كەدەندىك باقىلاۋ ءتارتىبىن وڭايلاتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, تاۋارلاردى وتكىزۋدى جەدەلدەتەدى جانە تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ كەدەن ورگاندارى اراسىندا وتكىزىلەتىن تاۋارلاردى باقىلاۋعا كەتەتىن ۋاقىتتى قىسقارتادى.