سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتا وتىرىسى ءوتتى. وندا سەنات دەپۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە پەرسونال بەرۋ جونىندەگى قىزمەتتەردى كورسەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەكى وقىلىمدا قابىلدادى. اتالعان زاڭ جوباسىنا پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاماشى بولدى.
قالا مارتەبەسى قايتا قارالادى
«زاڭ جوباسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى دەپۋتاتتارىنىڭ باستاماشىلىعىمەن جاسالىپ, قارىزدىق ەڭبەك سالاسىن قۇقىقتىق رەتتەۋدىڭ بولماۋىنا بايلانىستى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى شەشۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن. قازاقستاندا قارىزدىق ەڭبەك جەرگىلىكتى نارىققا شەتەلدىك كاپيتالى بار ءىرى ينۆەستور كومپانيالاردىڭ كەلۋىمەن بىرگە پايدا بولدى. سونىمەن قاتار قارىزدىق ەڭبەكتىڭ نەگىزگى اۋتسورسينگ, اۋتستاففينگ جانە ىسساپارمەن بارۋ – ءۇش فورماسىنىڭ ىشىندە تەك سوڭعى ءتۇرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك كودەكسىندە رەتتەلگەن», دەدى اتالعان قۇجات جونىندە بايانداما جاساعان دەپۋتات سەرگەي ەرشوۆ.
بۇل زاڭ اۋتسورسينگتىك كومپانيا جۇمىسكەرلەرىنىڭ ەڭبەك قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋگە, ولارعا ءوندىرىس كەزىندە العان جاراقاتتارى مەن سوعان بايلانىستى قايتىس بولعان جاعدايدا وتەماقى تولەۋگە جانە الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سەناتورلاردىڭ ايتۋىنشا, پەرسونالداردى بەرۋ قىزمەتىنە قاتىستى قۇقىقتىق رەتتەۋدىڭ بولماۋىنا بايلانىستى قارىزدىق ەڭبەك جۇمىسكەرلەرىنىڭ قۇقىقتارىن ورەسكەل بۇزۋعا جول بەرىلگەن. بىردەي لاۋازىمدا جۇمىس ىستەيتىن, اتقاراتىن مىندەتى, بىلىكتىلىگى ءبىر دەڭگەيدەگى جۇمىسكەرلەر كومپانيانىڭ شتاتتىق قىزمەتكەرلەرىنەن ايتارلىقتاي تومەن جالاقى الادى.
ولار سالالىق كەلىسىمشارتتارىمەن قورعالماعان جانە جۇمىستاعى زياندى جاعداي ءۇشىن قوسىمشا تولەمدەر المايدى. ۇجىمدىق كەلىسىمشارتتارعا دا قاتىسپايدى, سوعان سايكەس ەشقانداي الەۋمەتتىك قولداۋمەن قامتاماسىز ەتىلمەيدى. سالانىڭ قىزمەتتىك ءتۇرى بويىنشا الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىندە ساقتاندىرىلماعاندىقتان جۇمىس بارىسىندا العان جاراقات پەن سوعان بايلانىستى قايتىس بولعان كەزدە دە ءتيىستى دەڭگەيدە قورعالمايدى.
«ەڭبەك ماسەلەسى قاشاندا وتە ماڭىزدى. سوندىقتان بۇل سالانى زاڭمەن قورعاۋ ءۇشىن ءاردايىم ناقتى قادامدار جاسالىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىرى – بۇگىن قابىلدانىپ وتىرعان زاڭ», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
وسىعان وراي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك كودەكسىنە بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزىلدى. سوعان بايلانىستى اۋتسورسينگتىك كومپانيا جۇمىسكەرلەرىنە ەڭبەكاقى تولەۋ كەزىندە كەمسىتۋشىلىككە تىيىم سالىنادى. سونداي-اق قوسىمشا جىل سايىنعى ەڭبەك دەمالىسى, جوعارىلاتىلعان جالاقى, اۋىر, زياندى جانە قاۋىپتى جۇمىستا ىستەيتىن اۋتسورسينگتىك كومپانيا قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن قىسقارتىلعان جۇمىس ۋاقىتى قاراستىرىلعان. ودان بولەك, ازاماتتىق, كاسىپكەرلىك كودەكستەر مەن بىرقاتار زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ كوزدەلگەن.
سونىمەن قاتار وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قارادى. قۇجات بىرقاتار پارلامەنتتىڭ بىرقاتار دەپۋتاتىنىڭ باستاماشىلىعىمەن ازىرلەنگەن.
«زاڭ جوباسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىمى سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى جانە ەلىمىزدىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتەرىنىڭ, ونىڭ ىشىندە اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ مارتەبەسىن تولىق كولەمدە قامتۋعا باعىتتالعان. زاڭعا سايكەس اۋداندىق ماڭىزى بار قالالارعا حالىق سانى 10 مىڭ ادامنان كەم ەمەس ەلدى مەكەندەر جاتادى.
قازىرگى ۋاقىتتا 48 اۋداندىق ماڭىزى بار قالانىڭ 13-ءى حالىقتىڭ سانى بويىنشا قالا مارتەبەسىنە سايكەس كەلمەيدى, ياعني وسى اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردا تۇرعىندار سانىنىڭ ازدىعىنا بايلانىستى ولاردىڭ مارتەبەسىن وزگەرتۋ قاجەتتىگى تۋىندادى. بىراق قولدانىستاعى زاڭنامادا اۋداندىق ماڭىزى بار قالانىڭ مارتەبەسىن اۋىل ساناتىنا وزگەرتۋ جونىندە نورما قاراستىرىلماعان. وسىعان بايلانىستى وسى زاڭ جوباسىندا اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردى وزگە ەلدى مەكەندەرگە قايتا قۇرۋ جونىندەگى قۇزىرەتتى ايقىندايتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ وتىر.
ەنگىزىلگەن تۇزەتۋدىڭ ۇتىمدى تۇستارىنىڭ ءبىرى – قالا مارتەبەسىنەن اۋىلدىق ەلدى مەكەنگە وزگەرگەن جاعدايدا سوندا تۇراتىن ازاماتتار اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن زاڭدارمەن قاراستىرىلعان مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك قولداۋلارعا قول جەتكىزەدى. مىسالى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, سپورت, مادەنيەت, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالالارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىنا جەرگىلىكتى وكىلدى ورگانداردىڭ شەشىمدەرى بويىنشا 25 پايىزدان كەم ەمەس ۇستەمەاقى قوسىلادى.
وعان قوسىمشا تۇرعىندار كوممۋنالدىق تولەمدەرگە, قىزمەتتىك تۇرعىن ۇيگە, «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى بويىنشا, «ەڭبەك» باعدارلاماسى بويىنشا كاسىپتىك ءبىلىم الۋ مەن اۋىلدىق جەردە كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا, دامىتۋعا قاتىستى بىرقاتار جەڭىلدىكتى پايدالانا الادى.
سونداي-اق زاڭ جوباسىندا حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋداعى ولشەمشارتتاردىڭ ەسكىرۋى مەن ۋاقىت تالابىنا ساي بولماۋىنا بايلانىستى «اۋداندىق ماڭىزى بار «قالا», «كەنت» جانە «اۋىل» ۇعىمدارىنان قوسىمشا ولشەمشارتتاردى الىپ تاستاۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر ۇسىنىلادى. بۇل تۇزەتۋلەر رەداكتسيالىق سيپاتتاعى تۇزەتۋلەر جانە قالالار مەن اۋىلداردىڭ ءومىر تىرشىلىگىنە اسەرىن تيگىزبەيدى», دەدى زاڭ جوباسى تۋرالى بايانداما جاساعان سەناتور نۇرلان بەكنازاروۆ.
سەنات وتىرىسىندا دەپۋتاتتار جوعارعى سوت سۋديالارىن سايلاۋ جانە قىزمەتتەن بوساتۋ تۋرالى ماسەلەنى دە قارادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ۇسىنۋى بويىنشا ساكەن ابدوللا جانە مادەنيەت وماربەكوۆا جوعارعى سوت سۋديالارى بولىپ سايلاندى. جاڭادان سايلانعان سۋديالار انت بەردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇسىنۋىنا جانە كونستيتۋتسياعا سايكەس سەناتورلار گاحارمان دۇيسەنباەۆتى جوعارعى سوت سۋدياسى قىزمەتىنەن بوساتتى.
ۆەتەريناريا جۇيەسىنە قولداۋ كەرەك
وتىرىس بارىسىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا ءۇش دەپۋتاتتىق ساۋال جولداندى. سەناتور اقىلبەك كۇرىشباەۆ ۆەتەريناريا جۇيەسىنىڭ جاي-كۇيى ناشارلاعانىن ايتتى. ۇكىمەت باسشىسىنا جولداعان ساۋالىندا دەپۋتات مۇنىڭ سەبەبى كەزىندەگى ءبىرتۇتاس ۆەتەريناريا جۇيەسىنىڭ بولىنۋىنەن جانە قاداعالاۋ فۋنكتسياسىنىڭ السىرەۋىنەن دەپ ءتۇسىندىردى.
ء«تيىمسىز رەفورمانىڭ سوڭى نەگە الىپ كەلگەنىن ءبىزدىڭ جاعدايىمىزعا بەيىمدەلمەگەن مالدى جاپپاي يمپورتتاپ, ونىمەن بىرگە بۇرىن بىزدە بولماعان كوپتەگەن ەكزوتيكالىق جۇقپالى اۋرۋلاردى تاراتۋعا سەپ بولعان «ەتتى مال شارۋاشىلىعىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ» جوباسىنىڭ مىسالىنان كورۋگە بولادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن قوعامدا يمپورتتالعان مالدىڭ قالاي بەيىمدەلگەنى تۋرالى, ولاردىڭ قانشاسى اۋرۋ بولىپ شىققانى, قانشاسىنىڭ جويىلعانى, قانداي اۋرۋ تۇرلەرىن اكەلگەنى جانە قانداي اۋقىمدا تارالعانى جونىندە اقپاراتتار بەرىلگەن جوق», دەدى ا.كۇرىشباەۆ.
سەنات دەپۋتاتىنىڭ ايتۋىنشا, اسا قاۋىپتى اۋرۋلاردىڭ تارالۋ فاكتىلەرىن جاسىرۋ جاپپاي ەتەك الىپ, كۇردەلى ماسەلەگە اينالدى. بۇل – ەپيزووتيالىق جاعدايدى ناقتى باعالاماۋدان جانە ۆەتەرينارلىق ءىس-شارالاردى دۇرىس جوسپارلاماۋدان تۋىنداعان كەلەڭسىز جاعدايلاردىڭ باستى سەبەبى.
«تاياۋدا جوعارى پاتوگەندى قۇس تۇماۋىنىڭ ءورشۋى ۆەتەريناريا سالاسىنىڭ قاۋقارسىزدىعىن ايقىن كورسەتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە قۇس شارۋاشىلىعى ونەركاسىبىنىڭ بىرقاتار كاسىپورىن جىلدار بويى وسىرگەن قۇستارىنان ايىرىلدى. وعان قوسا قازىرگى ەكونوميكالىق داعدارىس جاعدايىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 3,7 ملرد تەڭگە مولشەرىندە وتەماقى تولەۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىرمىز», دەدى سەناتور.
سەنات دەپۋتاتى ۆەتەريناريا جۇيەسىنىڭ ەلدەگى جەمقورلىق جايلاعان سالالاردىڭ بىرىنە اينالعانىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. مۇنىڭ سەبەبى – جالاقىنىڭ ماردىمسىز دەڭگەيى (مال دارىگەرىنىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسى 80-100 مىڭ تەڭگە شەگىندە), زياندى ەڭبەك جاعدايلارى ءۇشىن ۇستەمەاقىنىڭ بولماۋى, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانىڭ ارتتا قالۋى.
«سىبايلاس جەمقورلىق ۆەتەرينارلىق پرەپاراتتاردى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسىن دە تەرەڭ جايلاپ كەتتى. بۇل – سالانىڭ ساپاسىز ۆاكتسينالار مەن دياگنوستيكۋمدارمەن جابدىقتالۋىنا سەبەپ. ۆەتەرينارلىق قىزمەتتىڭ نەگىزگى تۇرلەرىندە مەملەكەتتىك مونوپوليانىڭ باسىم بولۋى جانە جەرگىلىكتى جەرلەردە كادرلاردىڭ تاپشىلىعى ۆەتەريناريا سالاسىنا جەكە كاپيتالدىڭ كەلۋىن ءىس جۇزىندە توقتاتىپ تاستادى», دەدى ا.كۇرىشباەۆ.
سەناتور ۆەتەرينارلىق ينسپەكتورلاردىڭ جالاقىسىن كوبەيتۋمەن قاتار, ەڭبەكتىڭ زياندى جاعدايلارى ءۇشىن, ولاردىڭ اسا قاۋىپتى اۋرۋلاردى جۇقتىرۋ قاتەرىنىڭ بولۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇستەمەاقى تولەۋدى كوزدەۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. ا.كۇرىشباەۆ ۆەتەريناريا جانە جانۋارلاردى ەسەپكە الۋ جۇيەسىنە قازىرگى زامانعى تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدى جەدەلدەتۋ, جوعارى وقۋ ورىندارىندا ۆەتەريناريا ماماندارىن دايارلاۋ جۇيەسىن وقۋ پروتسەسىن عىلىمي-زەرتتەۋ قىزمەتىمەن ينتەگراتسيالاۋ, ۆەتەرينارلىق زەرتحانالار جۇيەسىن ورتالىقسىزداندىرۋ جانە رەفەرەنتتىك-باقىلاۋ فۋنكتسيالارىن كۇشەيتۋ جولىمەن رەفورمالاۋ ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالدى. سونىمەن قاتار دەپۋتات ەلىمىزدە وندىرىلەتىن جانە مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا ساتىپ الىناتىن ۆەتەرينارلىق پرەپاراتتاردىڭ ساپاسىن باقىلاۋدىڭ تاۋەلسىز جۇيەسىن قۇرۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارتتى.
كوشى-قون سالاسىندا تۇيتكىل كوپ
سەناتور ايگۇل قاپباروۆا ازاماتتاردىڭ ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىنەن سولتۇستىگىنە كوشۋىنە قاتىستى وزەكتى جايتتارعا نازار اۋداردى. دەپۋتات كوشى-قون پروتسەستەرىن ىسكە اسىرۋداعى مەملەكەتتىك شارالار مەن تەتىكتەرگە قاراماستان, وڭىرلەردەگى كوشى-قون پروبلەمالارى تولىق شەشىلمەي وتىرعانىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
«2018-2019 جىلى جانە وسى جىلدىڭ 9 ايىندا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا وڭتۇستىك وڭىردەن 5123 ادام قونىس اۋدارعان بولسا, وڭىردەن 10 مىڭعا جۋىق ادام كوشىپ كەتكەن. وسى وبلىستا 20 جىلدا 300-گە جۋىق مەكتەپ جابىلىپ, باستاۋىش جانە ورتا مەكتەپتە وقيتىندار 8 مىڭعا ازايعان. مەكتەپ عيماراتتارى اۋكتسيونعا قويىلىپ ساتىلىپ جاتىر», دەدى ا.قاپباروۆا.
سوڭعى 5 جىلدا ەلدەن 189 765 ادام قونىس اۋدارسا, 70 933 ەتنوستىق قازاق كوشىپ كەلدى. ايىرماشىلىق 118 832 ادامدى قۇرايدى. قازاقستاننان شەتەلگە تۇراقتى تۇرۋعا كەتەتىندەردىڭ 43,8 پايىزىن 15 پەن 34 جاسقا دەيىنگى جاستار قۇرايتىنى الاڭداتادى.
سەناتور سىرتقى كوشى-قوننىڭ سانىن ازايتۋ ءۇشىن ىشكى كوشى قون ۇدەرىسىندەگى ەڭبەك تەڭگەرىمىن تۇراقتى جانە ءتيىمدى قالپىن ساقتاۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتا كەلىپ, ەل اۋماعىنىڭ بىرتۇتاستىعى ءۇشىن وڭتۇستىكتەن سولتۇستىك ايماقتارعا باعىتتالعان كوشى-قون ءۇردىسىن جالعاستىرۋ كەرەك دەپ سانايدى.
«قونىس اۋدارۋشىلار ءۇشىن مەملەكەت بەرەتىن تۇرعىن ۇيلەردىڭ كوپشىلىگى قازىرگى زامانعى ءومىر ءسۇرۋ ستاندارتتارىنا, سانيتارلىق نورمالارعا سايكەس كەلمەيدى. كەيبىر ۇيلەر اپاتتى جاعدايدا تۇر. قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ كاسىپكەرلىك قىزمەتپەن اينالىسۋعا قولداۋ كورسەتۋدىڭ كەيبىر تەتىكتەرى جەتكىلىكسىز», دەدى سەناتور.
سەناتور قونىس اۋدارۋشىلار ءۇشىن تۇرعىن ءۇي بەرۋدىڭ ناقتى تەتىگىن پىسىقتاۋدى, بيۋروكراتيالىق كەدەرگىسىز جەر ۋچاسكەلەرىن بەرۋ, قونىس اۋدارۋشىلاردى جيناقى قونىستاندىرۋ ءۇشىن جەكە تۇرعىن ءۇي سالۋعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا قونىس اۋدارۋشىلار تۋرالى دەرەكتەردىڭ بىرىڭعاي اۆتوماتتاندىرىلعان اقپارات جۇيەسىن ەنگىزۋ قاجەتتىگى ايتىلدى.
سەنات دەپۋتاتى مۇرات باقتيار ۇلى ۇلتتىق اۋدارما ورتالىعىنىڭ كىتاپ باسۋ جانە اۋدارۋ جۇمىستارى بويىنشا ءسوز قوزعاپ, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىنداعى عىلىمي جانە كوركەم ادەبيەتتىڭ اۋدارما ءىسىن توقتاتپاۋدى سۇرادى. سەناتور ۇكىمەت باسشىسىنا جولداعان ساۋالىندا وسىعان دەيىن ۇلتتىق باعدارلاما اياسىندا جۇمىس ىستەپ كەلگەن «ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى» قوعامدىق قورى قىزمەتىنە ەلىمىزدىڭ ءبىر توپ بەلگىلى عالىمدارىمەن بىرگە جان-جاقتى تالداۋ جۇرگىزگەنىن اتاپ ءوتتى.
«كوپتەگەن سىني پىكىرلەرگە قاراماستان, تالداۋ جانە ساراپتاۋ بارىسىندا از عانا ۋاقىت ىشىندە قىرۋار جۇمىس جاسالعانىنا كوز جەتكىزدىك. اتالعان جوبانىڭ ارقاسىندا قازاقستاندىق گۋمانيتارلىق ءبىلىم مازمۇنى تولىقتاي جاڭارىپ, جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى», دەدى سەناتور.
سەنات دەپۋتاتى «100 جاڭا وقۋلىق» جوباسىن «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ اۋقىمدى جالعاسىنا تەڭەدى. اتالعان باعدارلاما اياسىندا وسى ۋاقىتقا دەيىن قازاق تىلىندە بولماعان, مۇلدە جاڭا سالالار تانىستىرىلدى. «سوندىقتان دا ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقيتىن ستۋدەنتتەردىڭ 70 پايىزى مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم الاتىندىعىن ەسكەرە وتىرىپ, جوبا اياسىندا جيناقتالعان قىرۋار ءبىلىم مەن تاجىريبەنى جوعالتىپ الماۋ ءۇشىن ەلىمىزدەگى عىلىمي جانە كوركەم اۋدارما جۇمىسىن جالعاستىرۋ قاجەت دەپ سانايمىز», دەدى م.باقتيار ۇلى.
دەپۋتات قازاق تىلىندەگى «100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى «جاڭا ءبىلىم» دەگەن جالپى اتاۋمەن جالعاسۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى. جانە ونىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا جىل سايىن اۋدارىلىپ باسىلاتىن كىتاپتار تاقىرىبىن ءۇش نەگىزگى باعىت: جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارنالعان وقۋ قۇرالدارى, الەمدىك كوركەم ادەبيەت ۇلگىلەرى, پۋبليتسيستيكالىق جانە ىسكەرلىك ادەبيەت ۇلگىلەرى بويىنشا توپتاستىرۋدى ۇسىنىپ وتىر.
وسى ۋاقىتقا دەيىن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى تارماقتارىنىڭ ءبىرى «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم. قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى اياسىندا 2017 جىلدان بەرى 77 وقۋلىق اۋدارىلىپ وقۋ ورىندارىنا تاراتىلعان. قالعان 23 وقۋلىقتى اۋدارۋ, باسۋ جانە تاراتۋ جۇمىستارىن بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر.