ء«سوز اناسى – جول» دەيدى قازاق. ەل كورىپ, جەر شولعاننان كەيىن ايتار اڭگىمەڭ دە, اعايىنمەن بولىسەر اسەرىڭ دە كوبەيەرى حاق. ال بارعان جەرىڭىزدىڭ تابيعاتى كورسە كوز تويماستاي سۇلۋ بولسا, ونى قاعاز بەتىنە تۇسىرمەي, ىشتە ساقتاپ قالۋ, ءتىپتى مۇمكىن ەمەس. جۋىردا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە قاراستى Kazakh Tourism كومپانياسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءبىر توپ باق وكىلدەرى ەكى كۇندىك اقپاراتتىق تۋر اياسىندا ەلىمىزدىڭ باتىس بولىگىندەگى ماڭعىستاۋدىڭ تۋريستىك ورىندارىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك الدىق. ءسويتىپ, العان اسەرىمىزدى وقىرماندارىمىزبەن بولىسەيىك دەپ, قولىمىزعا قالام ۇستادىق.
كەيىنگى جىلدارى ماڭعىستاۋ وبلىسىندا تۋريزم سالاسى وتە قارقىندى دامىپ كەلەدى. ءتىپتى پاندەميا ۋاقىتىندا كاسپي جاعاسىنداعى ايماققا كەلۋشىلەر سانى كۇرت ارتقان. بۇل ءوز كەزەگىندە وبلىس ءتۋريزمىن دامىتۋعا دەن قويۋ كەرەگىن اڭعارتادى.
اقتاۋ ءبىزدى كۇن شۋاعىمەن جايدارى قارسى الدى. قالا ماڭىنداعى قوناقۇيگە تۇراقتاپ, ارىپتەستەرىمىزبەن ەرتەڭگى كۇننىڭ جوسپارىن ءبىر پىسىقتاپ الدىق. ەرتەسى كۇنى تاڭەرتەڭ اساي-مۇسەيىمىزدى ارقالاي ارتىنىپ-تارتىنىپ, ەكى كۇندىك «تۋر دە ماڭعىستاۋ» ساپارىن باستاپ كەتتىك. ءبىزدىڭ جولىمىز اۋەلى اقتاۋدان شىعا بەرىستەگى – قاراقيا ويپاتىنا ءتۇستى. قاراقيا – تەڭىز دەڭگەيىنەن 132 مەتر تومەن ورنالاسقان قازاقستانداعى ەڭ تەرەڭ ويپات. تەرەڭدىگى جاعىنان يوردانيا مەن يزرايل شەكاراسىنداعى ءولى تەڭىز, قىتايداعى تۇرفان, افريكاداعى افار جانە مىسىرداعى كاتار ويپاتىنان كەيىنگى بەسىنشى ورىندا تۇرادى. ايگىلى زەرتتەۋشى ۆاسيلي فەدوروۆيچ قاراقيا ويپاتىن ءشولدىڭ مينياتيۋرالىق تۇرلەرى جينالعان كىشكەنتاي پلانەتاعا تەڭەستىرىپ, بىلاي دەگەن ەكەن: «تاقىردى كورۋ ءۇشىن وزبەكستانعا, سورانى كورۋ ءۇشىن تۇرىكمەنستانعا, ال گوبي ءشولىن كورۋ ءۇشىن افريكاعا بارۋدىڭ قاجەتى جوق. ماڭعىشلاقتاعى قاراقيا ويپاتىنا كەلسەڭىز, ءشولدىڭ بارلىق ءتۇرىن ءبىر جەردەن تاماشالاي الاسىز».
سونداي-اق ماڭعىستاۋ تاڭعاجايىپ تابيعاتىنان بولەك, عاجايىپ جەراستى مەشىتتەرىمەن دە ماقتانا الادى. ءبىز ەكى كۇندىك تۋر بارىسىندا شوپان اتا جانە شاقپاق اتا جەراستى مەشىتىمەن تانىستىق. وڭىردەگى ءار جەراستى مەشىتىندە ءبىر اۋليە-امبيە جەرلەنگەن جانە ول بەلگىلى ءبىر نارسەنىڭ جەبەۋشىسى بولعان. قازىرگى ۋاقىتتا ماڭعىستاۋدا 20-عا جۋىق جەراستى مەشىتى تابىلعان. دەسە دە مەشىت سانى بۇدان بىرنەشە ەسە كوپ بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجام ءجيى ايتىلادى. وسى ورايدا وقىرمان تاراپىنان بۇل وڭىردە نەگە جەراستى مەشىتتەرى كوپ دەگەن ساۋالدىڭ تۋىنداۋى زاڭدىلىق. سەبەبى, بۇرىنعى زاماندا قۇرىلىس ماتەريالدارى قازىرگىدەي كوپ بولماعان. سوندىقتان جەر ۇستىنە مەشىت سالعاننان, جەراستى مەشىتتەرىن سوعۋ الدەقايدا جەڭىل بولعان. ىبىراي التىنسارينشە ايتار بولساق, بۇرىنعى ونەر-ءبىلىم بار جۇرتتار تاستان مەشىت سالعىزعان.
ءبىز قاراقيادان كەيىن شوپان اتا مەشىتىنە باس سۇقتىق (شاقپاق اتا جەراستى مەشىتىنە ءسال كەيىنىرەك توقتالامىز). پاندەمياعا بايلانىستى جەراستى مەشىتىنە كوپ ادامنىڭ كىرۋىنە بولمايدى. زيارات ەتۋگە ۋاقىتشا تىيىم سالىنعاندىقتان, شىراقشى كەلگەن قوناقتارعا تەز-تەز قۇران وقىپ, شىعارىپ سالىپ وتىردى. مەشىتتە شوپان اتانىڭ ءوزى, ايەلى, قىزى جانە جاقىندارى جەرلەنگەن.
– شوپان اتا باقتاشى بولىپ بايدىڭ قول استىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىندە وعان باي: ء«بىر جىلدان كەيىن قانشا اق باس قوي شىقسا, سونىڭ بارلىعىن ساعان بەرىپ, اقىڭدى تولەيمىن» دەگەن ەكەن. كەلىسىلگەن ۋاقىتتان كەيىن شوپان اتانىڭ قولىنان مىڭداعان اق باس قوي شىعادى. بۇعان تاڭدانعان باي «مالىمنىڭ بارلىعىن بەرىپ قويامىن با؟» دەپ كەلىسىمدى تاعى ءبىر جىلعا سوزادى. بىراق ەندى تالاپ بويىنشا قارا باس قويلاردىڭ سانى بويىنشا ەسەپتەسەدى. ءبىر جىلدان كەيىن دە مىڭداعان قارا باس قوي شىعادى. ءسويتىپ, شوپان اتانىڭ بەكەر ادام ەمەس ەكەنىن تۇسىنگەن باي وعان قىزىن بەرگەن. وسىلايشا, شوپان اتا قويدىڭ ءپىرى اتانعان ەكەن, – دەيدى بىزگە گيد قىزمەتىن كورسەتكەن ليۋدميلا.
ماڭعىستاۋ تابيعاتىنىڭ ءبىر كەرەمەت نۇكتەسى – قىزىلكۇپ. ءبىر كەزدەرى سۋ استىندا جاتقان قىزىل ءتۇستى بور تاۋ. سۋ شايىپ, بور قاباتتارىنان وسىنداي تىلسىم ءتۇزىلىس پايدا بولعان. بۇل سۇلۋلىققا ماڭعىستاۋدىڭ جەلى دە ءوز ۇلەسىن قوسقان. ونىڭ اسەم تابيعاتى, ەرەكشەلىگى الىستان كورىنبەيدى. جاقىنداعاندا عانا بايقالادى. جالپى, جەرگىلىكتى حالىق بۇل جەردى «تيراميسۋ» دەپ تە اتايدى. شىنىندا ءبىر قاراعاندا يتاليالىقتاردىڭ وسى ءبىر ءتاتتى تاعامىنا ۇقسايدى.
ماڭعىستاۋداعى مادەني مۇرالاردى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ ءۇشىن ايماقتا تۇتاس ءبىر ەتنواۋىل بوي كوتەرگەن. ەتنواۋىلعا كەلگەن قوناقتار قازاقتىڭ داستۇرىمەن تانىسىپ, ۇلتتىق تاعامدارىنان ءدام تاتادى, ارنايى تۋريستىك باعىتتار بويىنشا ءوڭىردىڭ تاريحي جانە كورىكتى جەرلەرىن ارالايدى. تۋريست بولىپ كورگەن ەكى كۇننىڭ ىشىندە «كوگەز» ەتنواۋىلىمەن دە تانىسۋعا مۇمكىندىك الدىق. «كوگەز» ەتنواۋىلى تابيعاتى تاماشا جەردە ورنالاسقان. ءبىر قاپتالىندا شەرقالا, وعان قاراما-قارسى ايراقتى تاۋى جاتىر. ەكى تاۋدىڭ ەتەگىندە ورنالاسقان ەتنواۋىلدا قاز-قاتار تىزىلگەن 25 كيىز ءۇي مەن ەكى ارنايى قوناقۇي بار. تۋريستەردىڭ وزدەرىن جايلاۋدا وتىرعانداي سەزىنۋى ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان.
«كوگەز» ەتنواۋىلىندا ءبىر كۇن تۇنەپ, كەلەسى كۇنى ايراقتى تاۋلارىنا قاراي بەت الدىق. تاۋدىڭ ۇستىنەن قاراعاندا ءبىر جاعىنان ايعا (جارتى ايعا) جانە اتتىڭ تاعاسىنا ۇقسايدى. جالپى, بۇل دالانى شاماناي نەمەسە قامالدار القابى دەپ اتايدى ەكەن. جولاي شەرقالا تاۋىن الىستان كورىپ وتتىك. شەرقالاعا ءبىر جانىنان قاراساڭىز ۇيقىداعى ارىستانعا ۇقسايدى, كەلەسى جاعىنان قاراساڭىز كيىز ۇيگە, ءتىپتى قولىن باسىنا قويىپ, اياعىمەن قابىرعانى تىرەپ تۇرعان ادامعا دا ۇقساپ كەتەدى.
جالپى, شەرقالا تۋرالى ەرلىك-داستاندار مەن اڭىزدار حالىق اراسىندا كوپ تاراعان. مۇندا بۇرىندارى كوپ تايپا مەكەندەپ, ولار سىرتتان كەلگەن شاپقىنشىلارمەن ۇنەمى سوعىسىپ وتىرعان. بىردە جاۋدىڭ كوپ اسكەرى كەلىپ, ولارعا قارسى تۇرار شامالارى بولماعان سوڭ جەرگىلىكتى حالىق وسى تاۋدىڭ ىشىنە جاسىرىنعان. تاۋدا جەراستى جولى مەن ۇڭگىرلەر كوپ بولعانى سونشالىقتى, كەيبىر جەراستى مەشىتتەرى جەراستى جولدارى ارقىلى ءبىر-بىرىمەن بايلانىسىپ وتىرعان. جەراستى جولىمەن ادامداردىڭ ءجۇرىپ-تۇرعانى بىلاي تۇرسىن, تۇيە دە ەمىن-ەركىن وتەتىن بولعان ەكەن. ءسويتىپ, بۇكىل تايپانىڭ ۇلكەن شال-كەمپىرلەرى مەن ايەل, بالالارى وسىنداعى ۇڭگىرگە تىعىلعان دا, اسكەرگە جارامدى جىگىتتەرى اۋىلىن قورعاۋ ءۇشىن جاۋلارمەن سوڭىنا دەيىن كۇرەسكەن. ارادا ءبىر اي, ەكى اي وتسە دە, اۋىل تۇرعىندارى سول ۇڭگىردەن شىقپاي قويعان. جاۋلار ۇڭگىردە وسىنشا ۋاقىت اشتان قاتپاي, قالايشا جاسىرىنىپ جاتىر دەپ تاڭعالادى. ال كوشپەندىلەر ۇنەمى اس-سۋىن وزدەرىمەن بىرگە الىپ جۇرەتىنىن ولار قايدان ءبىلسىن؟! جاۋ اسكەرى تايپا ساربازدارىن قىرىپ سالعان سوڭ ۇڭگىردىڭ كىرەتىن-شىعاتىن جولدارىن تەكسەرىپ, ايەلدەر مەن بالالاردىڭ قايدا كەتكەنىن تاپپاي الەك بولادى. وسى اڭىز بويىنشا حالىقتىڭ سونداي باتىرلىعى, اۋىل جىگىتتەرىنىڭ كوپ اسكەردەن قايمىقپاي, اقتىق دەمى قالعانشا كۇرەسكەنىنە ءتانتى بولعان كەيىنگى جۇرت تاۋدى شەرقالا دەپ اتاعان دەسەدى.
ال ارحەولوگتار مەن عالىمداردىڭ بولجاۋىنشا, XII-XIV عاسىرلاردا مۇندا كەرۋەن ساراي بولعان جانە ول شەرقالا دەپ اتالعان. ۇلى جىبەك جولى وسى جەردەن دە ءوتىپ, تەڭىزگە قاراي جالعاسقان. ال كەرۋەن سارايلار جاۋ تۇتقيىلدان شابۋىل جاساي الماس ءۇشىن تەڭىزگە جاقىن نەمەسە اشىق جەرلەرگە سوققان دەگەن نۇسقا دا راس بولۋى مۇمكىن.
ماڭعىستاۋدىڭ تۋريستەرگە ۇسىنار تاعى ءبىر تارتۋى – تورىش دومالاق شارلار القابى. مۇندا تاستاردىڭ دوپ-دومالاق بولعانى سونشا, بىرەۋ اسا ىجداعاتتىلىقپەن ادەيى قولمەن جاساپ قويعانداي اسەر قالدىرادى. تاستاردىڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ مىناداي قىزىق اڭىزى بار. وسىندا قونىستانعاندار مەن سىرتتان كەلگەن جاۋ اراسىندا ءجيى سوعىس بولىپ, جاۋ اسكەرى كۇشەيە بەرگەندە تۇرعىندار الاقان جايىپ, قۇدايدان كومەك سۇرايدى. قۇداي جەرگىلىكتى حالىقتىڭ تىلەگىن قابىل ەتىپ, جاۋ اسكەرىن تاسقا اينالدىرىپ جىبەرگەن دەسەدى.
ال عىلىمي نۇسقاعا سەنەر بولساق, ايگىلى ارحەولوگ ۆاسيلي تاراسەنكو جەر استى ۇڭگىرلەرىندەگى تاستار مىڭداعان جىل بويى ۇڭگىر ىشىمەن دومالاپ ۇلكەيە بەرگەن. كەيىن ەلەكترورازرياد (نايزاعاي سياقتى) بولعاندا جارىلىپ سىرتقا شىعىپ قالعان. ال وتاندىق ارحەولوگتاردىڭ پىكىرىنشە, 5 ملن جىل بۇرىنعى تەتيس مۇحيتىندا ۆۋلكان اتقىلاپ, جەر سىلكىنىسى بولىپ, سودان مۇحيت سۋى تارتىلىپ, جەر پايدا بولعان. مۇحيت استىندا تىرشىلىك ەتكەن جاندىكتەردىڭ بارلىعى قىرىلىپ قالعان سوڭ تەڭىز جاندىكتەرىنىڭ سىرتىنا توپىراق جابىسىپ, ونى جاڭبىردىڭ سۋى شايىپ, جەل قايتا قۇرعاتىپ وسىنداي شارلار پايدا بولعان. ياعني توپىراق-سۋ-جەل فيزيكالىق ۇدەرىسى ارقىلى ميلليونداعان جىلدا جاندىكتەردىڭ سىرتىنان وسىنداي شارلار پايدا بولعان.
بىزگە جول نۇسقاعان گيد ولاردى راسىندا ۆۋلكاننان قالعان تاستار بولۋى مۇمكىن دەپ ەسەپتەيدى. سەبەبى, تاستاردىڭ سىرتى تەپ-تەگىس, بالىقتىڭ, ۇلۋدىڭ سىرتىنا توپىراق جابىستى دەۋگە كەلمەيدى. باسقا ەكى نۇسقادا ءدال مۇنداي دوپ-دومالاق تاستار پايدا بولمايتىن ءتارىزدى. بۇل شارلاردىڭ عىلىمي اتاۋى – كونكرەتسيا. ال كونكرەتسيا ءسوزىنىڭ ماعىناسى – تارتىلىس دەگەندى بىلدىرەدى. تاستاردىڭ ىشىندە مەندەلەەۆ كەستەسىندەگى ەلەمەنتتەردىڭ بارلىعى كەزدەسەدى. شىنىندا تاستارعا قاراساڭىز ءبىر-بىرىنە تارتىلىپ, جابىسىپ تۇرعانداي كورىنەدى.
بۇل ايماققا العاش كەلگەن شەتەلدىكتەر «قۇداي-اۋ, مىنا جەردە الىپ ادامدار بوۋلينگ ويناپ, شارلارى قالىپ قالعان ءتارىزدى عوي» دەپ تە قالجىڭدايدى ەكەن. مۇنداعى تاستارعا زەر سالىپ قاراساڭىز, ارقايسىسىنان ءارتۇرلى بەينەنى كورەسىز. ماسەلەن, ءبىر تاس ءجۇرىپ بارا جاتقان تاسباقاعا ۇقساسا, ەكىنشىسى – ساڭىراۋقۇلاققا ۇقسايدى. ءتىپتى ىشىندە مىسىرداعى ايگىلى سفينكسكە ۇقسايتىنى دا بار. ونىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, قاي بۇرىشىنان قاراساڭىز دا باستاپقى كورىنىسىنەن ەش اينىمايدى.
دەسە دە مۇنداي شار القابىن تەك قازاقستاننان عانا ەمەس, الەمنىڭ ءتۇرلى ەلدەرىنەن كەزدەستىرۋگە دە بولادى ەكەن. ماسەلەن, ارگەنتينانىڭ سان-حۋان پروۆينتسياسىنىڭ سولتۇستىگىندە ورنالاسقان اي القابىنان, اقش-تىڭ كاليفورنيا شتاتىنداعى مۇحيت جاعالاۋىنان, سونىمەن قاتار تاس شارلار 2014 جىلى وزبەكستاننىڭ جيزاق وبلىسىنداعى كارانگۋل ايماعىنان دا تابىلعان ەكەن. عالىمدار بۇل شار تاستاردىڭ قالاي پايدا بولعانىن ءالى كۇنگە دەيىن تابا الماي, باس قاتىرۋدا.
ەكى كۇندىك ساپارىمىزدىڭ سوڭعى نۇكتەسى – تۇپقاراعان اۋدانى, تاۋشىق ەلدى مەكەنىنەن 40 شاقىرىم سولتۇستىك-باتىس باعىتتاعى وڭعازى تاۋىنىڭ ەتەگىندە ورنالاسقان شاقپاق اتا جەراستى مەشىتى بولدى. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, ماڭعىستاۋداعى ءار جەراستى مەشىتىندە ءبىر اۋليە-امبيە جەرلەنگەن جانە ول بەلگىلى ءبىر نارسەنىڭ جەبەۋشىسى بولعان. شاقپاق اتا اۋرۋ ادامدار, قارتتار مەن بالا تىلەپ جۇرگەن ايەلدەردىڭ جەبەۋشىسى بولعان دەسەدى. مۇندا سول ادامدار دەرتتەرىنە شيپا تىلەپ, ءجيى كەلىپ تۇرادى ەكەن.
جەراستى مەشىتىنە كىرەبەرىستەگى قابىرعادا ءتۇرلى پەتروگليفتەر مەن سۋرەتتەر بەينەلەنگەن. ولار X-XIV عاسىردان, ياعني مەشىت سوعىلعان كەزدەن بەرى اۋەلگى قالپىن بۇزباي كەلەدى. سول داۋىردەگى ادامدار وزدەرىنىڭ سەزىمدەرىن, ويلارىن, شىعارماشىلىعىن جارتاستارعا, ۇڭگىرلەرگە بەينەلەپ دامىتىپ وتىرعان. قابىرعاداعى بەينەلەردەن جانۋارلاردىڭ, اتاپ ايتقاندا, گەپاردتىڭ, اتتىڭ سۋرەتىن بايقاۋعا بولادى. سول زاماندا بۇل ماڭدا گەپارد وتە كوپ بولعان, ونى قازىر دە كەزدەستىرۋگە بولادى. جانۋارلاردان بولەك, مۇندا ءتۇرلى جازۋلار مەن ادامنىڭ الاقانى بەينەلەنگەن. جەرگىلىكتى تۇرعىندار الاقان جىن-شايتانداردان قورعايدى دەپ سەنگەن. سونداي-اق بەس ساۋساق مۇسىلمانداردىڭ بەس ۋاقىت قۇلشىلىق ەتەتىنىن بىلدىرگەن.
شاقپاق اتا مەشىتىنىڭ قالاي سوعىلعانى تۋرالى ناقتى انىقتاما, ءۇزىلدى-كەسىلدى بايلام جوق, تەك ءتۇرلى اڭىزدار ايتىلادى. اڭىز بويىنشا ءبىر كەزدەرى تەڭىز جاعاسىنداعى سارىتاس دەگەن قالادا ساراي سوعاتىن شاھماردان ەسىمدى شەبەر ءومىر سۇرگەن. ول ساراي سوعاتىنىمەن قاتار مىقتى جاۋىنگەر دە بولعان. سەمسەرىنىڭ جارقىلى جان-جاققا شاشىراپ تۇراتىن بولعاندىقتان ونى جەرگىلىكتى حالىق شاقپاق دەپ اتاپ كەتكەن ەكەن. ول «مەن وسىنداي كەرەمەت سارايلار سالدىم, ولار ۇرپاقتان ۇرپاققا بەرىلەدى, جىلدار بويى ساقتالادى» دەپ ويلايتىن. بىراق شەبەردىڭ سارايىنا كوز تىككەن جاۋلارى ونى وزدەرىمەن بىرگە الىپ كەتىپ, وعان سارايدىڭ ورنىنا مەشىت سالۋدى بۇيىرادى. بىراق مەشىتتىڭ بار ەكەنىن ەشكىم بىلمەيتىندەي, كورىنبەيتىندەي بولۋى كەرەك دەگەن تالاپ قويادى. شاقپاق جاۋلارىنا سارايىنىڭ نە ءۇشىن ۇناماي قالعانىنا تاڭعالىپ, مەشىت سوعۋدان باس تارتادى. ءسويتىپ, ونى جاۋلارى كوپ جىل بويى زىندانعا قاماپ تاستايدى. تاس قاراڭعى جەردە جاتقاندىقتان جانارىنىڭ ءنارى تاۋسىلىپ, سوقىر بولىپ قالادى. ارادا بىرنەشە جىل ءوتىپ, ول زىنداننان بوساتىلادى. شىعا سالىسىمەن «مەن قاي جەردە قاتەلىك جىبەرگەنىمدى ءتۇسىندىم» دەپ ايقاي سالادى. «مەن جەردەن تاستاردى الىپ, جەرگە ساراي سالعان ەكەنمىن. ەندى تاستى جەردەن اجىراتپاي, جەردىڭ ىشىنە ساراي سالامىن» دەيدى. وزىمەن بىرگە 4 شاكىرتىن ەرتىپ الىپ, وڭعازى تاۋىنىڭ ەتەگىنە كەلەدى. ءسويتىپ, ءتورت شاكىرتىنە ارقايسىڭ مەشىتتىڭ ءبىر-ءبىر بولمەسىن وزدەرىڭ قالاعانداي سوعىڭدار دەيدى. مەشىتتىڭ كىرەبەرىسىن سالعان ءبىرىنشى شاكىرتى جارىق انىق ءتۇسىپ تۇراتىنداي ەتىپ سالادى. ەكىنشى شاكىرتى بالالاردىڭ ساۋات اشۋى ءۇشىن مەدرەسەگە ارنالعان بولمە سوققان. ءۇشىنشىسى ارنايى قۇلشىلىق بولمەسىن تۇرعىزادى. ءتورتىنشى شاكىرتى 9 شارشى مەتر بولاتىن ءتورتىنشى كەڭەسۋ بولمەسىن, ال ورتاداعى كيىز ءۇي پىشىنىندەگى بەسىنشى بولمەنى شاقپاق اتانىڭ ءوزى سوققان. ول توبەنى سارى تۇسكە بوياپ, قىزىل جۇلدىزداردى بەينەلەپ قويعان. شاقپاق اتا بولمەدە جاتقاندا سوعان قاراپ كوك اسپاندى, جۇلدىزداردى ەلەستەتكەن ەكەن.
ەكى كۇندىك ساپاردان كورگەن-بىلگەنىمىز, ويعا تۇيگەنىمىز وسى بولدى. ماڭعىستاۋ توپىراعىنا تابانى ءتيىپ تۇرىپ, بوزجىرا تۋرالى ءبىر-ەكى اۋىز ءسوز جازباعانى قالاي دەپ ويلاپ وتىرعان بولارسىزدار. اقپاراتتىق تۋر اياسىندا بوزجىراعا دا بارىپ, سۇلۋلىعىن ءوز كوزىمىزبەن كورىپ قايتتىق. بىراق بوزجىرا تۋرالى ماقالامىزدى گازەتىمىزدىڭ كەلەسى ساندارىنىڭ بىرىندە تولىعىراق باياندايمىز.