قازتالوۆ دەگەن اۋدان بار

ءوڭىردىڭ وڭتۇستىك اۋداندارىن­دا­عى جول ماسەلەسى سوناۋ كەڭەس زامانىنان بەرى شەشىلمەي كەلە جاتقان ءتۇيىن ەدى. تاريحقا قاراساق, چاپاەۆ – جالپاقتال – قازتالوۆ باعىتىنداعى جولدىڭ قۇرىلىسى ءاۋ باستا 1985 جىلى باستالعان ەكەن. كەيىن قاراجات بولماۋىنا بايلانىستى تۇرىپ قالدى. ارادا الىپ يمپەريا قۇلاپ, ەلىمىز تاۋەلسىزدىك الدى. ءسويتىپ 2007 جىلى جوندەۋ جۇمىستارى قايتادان قولعا الىندى. 2018 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باتىس قازاقستان وبلىسىنا كەلگەن ساپارىندا جانىبەك, بوكەي ورداسى اۋداندارىنا دەيىن قاتقىل تاباندى جول تارتۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. ول جول دا ءدال وسى قازتالوۆ اۋىلى ارقىلى وتەدى. ەلباسى تاپسىرماسى ورىندالسا, 2021 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن جانىبەك پەن بوكەي وردا اۋدانى تۇرعىندارى دا ورال قالاسىنا تاس جولمەن ىزعىتىپ جەتەدى.

– قاراوزەن مەن سارىوزەندى تەل ەمگەن اۋدان حالقى تالاي جىل جول ازابىن تارتتى. وبلىس ورتالىعىنا قاتىناۋ ءۇشىن 9-12 ساعات ۋاقىت كەتەتىن كەزدەر ەسىمىزدە. ءتىپتى جاۋىن-شاشىن كەزىندە جولاۋشىلار جول بويىنا دا تۇنەگەن جاعدايلار بولدى. ەندى وسى قيىندىقتىڭ ءبارى ارتتا قالدى. اۋدان مەن وبلىس ورتالىعىن بايلانىستىراتىن ماڭىزدى جولدىڭ اشىلۋىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن! – دەدى كۇرە جولدىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ارنايى كەلگەن وبلىس اكىمى عالي ەسقاليەۆ.

جول قۇرىلىسى سالاسىنداعى تاجىري­بەلى مەكەمەنىڭ ءبىرى «يۋنيسەرۆ» كومپانياسى جوندەۋ جۇ­مىس­تارىن «نۇرلى جەر» باع­دارلاماسى اياسىندا اتقارعان ەكەن. ءوڭىر باسشىسى جولعا جاۋاپتى «قازاۆتوجول» كومپانياسىنا جانە قۇرىلىس جۇمىستارىن ساپالى اتقارعان «يۋنيسەرۆ» جشس ۇجىمىنا العىس ايتتى.

سونىمەن قاتار اۋداندا اۋىل­ىشىلىك جولدار دا جوندەلىپ, حا­لىقتىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋعا سەپتىگىن تيگىزۋدە. اۋدان باسشىسى البەرت ەساليەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل قازتالوۆ, جالپاقتال اۋىلدارىنا 1 ملرد 313 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, 15 كوشەنىڭ 10,3 شاقىرىم اۆتوجولى جانە ءۇش اۋىلدىڭ 25 كوشەسىندە 14 شاقىرىمدىق جاياۋ جۇرگىنشى جولى سالىنىپ جاتىر ەكەن. بۇدان بولەك, اۋداندىق ماڭىزى بار 30 شاقىرىم جول, 11,5 شاقىرىم – اۋىلىشىلىك, 15,2 شاقىرىم – جاياۋ جۇرگىنشى جولىن سالۋ ءۇشىن جوبالار جاساقتالعان.

ءوڭىردىڭ ترانسپورتتىق الەۋەتىن ودان ءارى ارتتىرۋ ءۇشىن قازتالوۆتان رەسەي شەكاراسىنا دەيىن جول سالىناتىنى بەلگىلى بولدى.

«وسىدان ەكى-ءۇش كۇن بۇرىن مەن رەسەيدىڭ ساراتوۆ وبلىسى گۋبەرناتورىمەن سويلەستىم. ولار دا الەكساندروۆ-گاي اۋدانى ورتالى­عى­نان مەملەكەتتىك شەكاراعا دەيىنگى جول قۇرىلىسىن باستاماق. ءبىز دە شەكاراعا دەيىنگى جولدى جوندەسەك, ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى بايلانىس پەن قارىم-قاتىناس دامي تۇسەدى» دەدى عالي ەسقاليەۆ.

«كوپكۇتىر سويلەپ تۇر»

قازتالوۆ اۋدانىنداعى 48 ەلدى مەكەننىڭ ەڭ ءىرى 7 اۋىلى عانا 4G, 3G ينتەرنەت جەلىسىمەن قامتىلعان. بۇل جەردە اۋدان حالقىنىڭ 51 پايى­زى تۇرادى. ياعني اۋدان حالقىنىڭ تەڭ جارىمىنا جۋىعى ينتەرنەت يگىلىگىنەن جىراق بولاتىن.

ينتەرنەت بايلانىسى بيىلعى پاندەمياعا بايلانىستى كارانتين كەزىندە وتە وزەكتىلىگىن بايقاتتى. سون­دىقتان اۋدان اكىمدىگى بۇل ماسە­لەنى شەشۋ ءۇشىن «قازاقتەلەكوم» ۇلتتىق كومپانياسىمەن كەلىسىم-شارتتار جاساپ, اۋداننىڭ 10 ەلدى مەكەنىنە 3G ينتەرنەت قوسۋ جۇمىسىن باستادى. اۋداندىق بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىنىپ, جاڭاتاڭ, كوپكۇتىر, سارىقۇدىق, جاس اۋىلدارىنا ۇيالى بايلانىس مۇنارالارى قۇراستىرىلىپ جاتىر ەكەن. قۇرىلىس-مونتاج جۇمىسى قاراشا, جەل­توقسان ايلارىندا اياقتالماق.

باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى سۋ تاپشىلىعى «قوس وزەن ەلى» دەلىنەتىن قازتالوۆتا دا سەزىلىپ تۇر. سوڭعى جىلدارى رەسەي جاعىنان كەلەتىن سۋ كولەمى ازايعان. سوندىقتان بۇرىنعى سۋ بوگەتتەرىن بۇزىپ, وزەن كول ارنالارىن تازالاۋ ءۇشىن وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار باسقارماسى اۋداندىق كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق مەكە­مە­سىنە ەكسكوۆاتور مەن بۋلدوزەر ساتىپ الىپ بەرگەن ەكەن. بۇل تەح­نيكامەن اۋدانداعى 11 ەلدى مەكەن ماڭىنداعى 12 بوگەتتى تازارتۋ جۇمىسىن قولعا الىپتى. سونىمەن بىرگە 8 اۋىلدىڭ كولتابانىنا سۋ جىبەرىلىپ, سارىوزەن-قاراوبا سۋ قۇبىرى دايىندالعان. فۋرمانوۆ-قوسوبا, اششىساي-قاراسۋ كانالدارى قازىلعان.

بۇگىنگى تاڭدا قازتالوۆ اۋدانى تۇرعىندارىنىڭ 85,2 پايىزى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن قامتىلعان. بيىل جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن بوزوبا, سەكسەنباەۆ, ەڭبەك, كوپكۇتىر, اققۋراي, سارالجىن اۋىل­دارىندا قۇدىق قازىلىپ, قوشان­كول, نۇرساي اۋىلدارىنىڭ اۋىز سۋ ۇڭعىمالارى جوندەلگەن ەكەن. بۇعان قوسا جالپاقتال, اقپاتەر, جاڭاجول, جۇلدىز اۋىلدارىنداعى تازا سۋ قوندىرعىلارى دا جوندەلدى. تاياۋ بولاشاقتا جاڭاتاڭ, جاس, ورازعالي, بەسپىشەن, ورداباي, ساتىبالدى, ءابىش اۋىلدارىن سۋمەن جاب­دىقتاۋعا ارنالعان مودۋلدىك وقشاۋلاۋ ستانسا قۇرىلىسىن سالۋ, تالدىقۇدىق, قونىس اۋىلدارىن اۋىز سۋمەن قامتۋ ءۇشىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار جاساقتالىپ جاتىر ەكەن. بۇل جوسپار جۇزەگە اسسا, اۋدان تۇرعىندارى 100 پايىز تازا سۋمەن قامتىلادى.

بولاشاقتىڭ مەكتەبى

بۇگىندە ماتەريالدىق-تەحني­كالىق جاساقتالۋى جاعىنان اۋىل مەن قالا مەكتەبىنىڭ اراسىن­داعى ايىرماشىلىق ازايدى. قازتالوۆ اۋدانىنداعى بولاشاق اۋىلدىق وكرۋگىندە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپ تۋرالى دا وسىنى ايتۋعا بولادى.

1988 جىلى تيپتىك جوبامەن سالىنعان 461 ورىندىق مەكتەپ عيماراتى سودان بەرى جوندەۋ كورمەي, توبەسىنەن سۋ كەتىپ, ازىپ-توزىپ كەتكەن ەكەن. مەملەكەت قولداۋىمەن 396 ملن 874 مىڭ تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, مەردىگەر «جيەنباي» جشس-نىڭ ۇجىمى قۇرىلىستى ۋاقىتىندا ساپالى اياقتاپ شىققان.

بۇعان قوسا اۋداندا عيماراتى اپات جاعدايىندا دەپ تانىلعان الما ورازباەۆا اتىنداعى جانە سارىقۇدىق مەكتەپتەرىنىڭ قۇرىلى­سى ءجۇرىپ جاتىر. سارىقۇدىق مەكتەبى بيىل, ا.ورازباەۆا اتىنداعى مەكتەپ 2021 جىلى پايدالانۋعا بەرىل­مەك. وسىلايشا تاعى 660 وقۋشى زاماناۋي جاڭا مەكتەپتەردە ءبىلىم الاتىن بولادى.

اۋدان اكىمى البەرت ەساليەۆتىڭ ايتۋىنشا, جۇلدىز اۋىلىنداعى 108 ورىندىق احمەديار قۇسايىنوۆ اتىنداعى مەكتەپ عيماراتى دا اپات جاعدايىندا ەكەن. بۇگىندە جوبالىق-سمەتالىق قۇجات دايىندالعان, قۇرىلىسقا 478 ملن 150 مىڭ تەڭگە قاراجات كەرەك.