رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت: الەۋمەتتىك سالا ءاردايىم باسىمدىققا يە

 

ۇلتتىق قوردان بولىنەتىن ترانسفەرتتەر انىقتالدى

ەڭ اۋەلى سەناتورلار «قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ ۇلتتىق قورىنان 2021-2023 جىلدارعا ارنالعان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت تۋرالى» زاڭ جوباسىن قارادى.

«زاڭ جوباسىندا ۇلتتىق قوردان رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتكە بولىنەتىن ترانس­­فەرت كولەمى 2021 جىلعا – 3,7 ترلن, 2022 جىلعا – 2,4 ترلن, 2023 جىلعا 2,2 ترلن تەڭگە سوماسىندا بەكىتۋدى ۇسىنا­مىز. سونداي-اق كەپىلدەندىرىلگەن ترانس­فەرتتى پايدالانۋدىڭ نىسانالى با­عىتى ايقىندالدى. وسى قاراجاتتار رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەتتەن ورتاق زەينەت­اقىلاردى تولەۋگە جانە مەملەكەتتىك بازا­لىق زەينەتاقى تولەمدەرىنە باعىتتالادى. اتالعان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت ۇلت­تىق قورداعى قاراجاتتىڭ ىشكى جال­پى ءونىمنىڭ 30 پايىز مولشەرىندە تومەن­دە­مەيتىن قالدىق بويىنشا شارتتى قام­تاماسىز ەتەدى», دەدى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ.

بۇدان كەيىن ۆەدومستۆو باسشىسى 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامى تۋرالى ايتىپ بەردى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بولجامدا 2019 جىلعى ىشكى جالپى ءونىم بويىنشا ەسەپتىك ستاتيستيكالىق دەرەكتەر ەسكەرىلگەن.

«الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءوسۋى بويىنشا حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ جاڭارتىلعان بولجامدارىنا سۇيەندىك. كوروناۆيرۋس پاندەمياسى سالدارىنان بيىل الەمدىك ەكونوميكا 5 پايىزعا تومەندەپ, ال 2021 جىلى 4,9 پايىزعا دەيىن وسەدى دەپ كۇتىلەدى. الەمدىك تاۋار نارىقتارىنداعى ۇردىستەر دە ەسكەرىلدى. حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ مۇناي باعاسى بويىنشا كونسەنسۋس باعالاۋى باررەلى 2021 جىلى – 45, 2022 جىلى 55 دوللارعا جەتەدى.

كونسەرۆاتيۆتى ءتاسىل ەسكەرىلىپ, بيۋد­جەت­تىك جوسپارلاۋ ءۇشىن نەگىز رەتىندە بازا­لىق ستسەناري پايدالانىلدى. وسىلايشا, 2021-2025 جىلدارى مۇناي باعاسى باررەلىنە 35 دوللار دەڭگەيىندە الىندى.

ىشكى جالپى ءونىم 2021 جىلى 2,8 پا­يىزعا وسەدى دەپ بولجانىپ وتىر. 2025 جىلى بۇل كورسەتكىش 4,6 پايىزعا جەتەدى. ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ورتاشا جىلدىق ءوسۋى 4 پايىزدى قۇرايدى. نومينالدى ىشكى جالپى ءونىم 2021 جىلى – 76,7 ترلن تەڭ­گەگە, 2025 جىلى – 104,8 ترلن تەڭگەگە جەتەدى. مۇناي ءوندىرۋ 2021 جىلى 86 ملن توننادان 2025 جىلى 100,7 ملن تونناعا دەيىن وسەدى.

بارلىق بازالىق سالادا ءوسىم بولادى دەپ كۇتىپ وتىرمىز. وڭدەۋ ونەركاسىبى جى­لىنا ورتا ەسەپپەن 6,7 پايىزعا, كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبى 2,9 پايىزعا وسەدى. ورتاشا جىلدىق ءوسۋ قارقىنى اۋىل شارۋاشىلىعىندا – 6,2 پايىز, ساۋدادا 5,5 پايىزدى قۇرايدى.

تاۋارلار ەكسپورتى 2021 جىلعى 41,4 ملرد دوللاردان 2025 جىلى 51,5 ملرد دوللارعا دەيىن جەتەدى. يمپورت 2021 جىلى 36,3 ملرد دوللاردان 2025 جىلى 37,8 ملرد دوللارعا تەڭەسەدى», دەدى ر.دالەنوۆ.

ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق ساياسات ينۆەس­تيتسيالىق جانە بيزنەس احۋالىن جاقسارتۋ, ساپالى ادام كاپيتالى جانە تەڭگەرىمدى وڭىرلىك دامۋعا نەگىزگى باسىمدىق بەرمەك. مينيسترلىك ماكروەكونوميكالىق كور­سەتكىشتەر نەگىزىندە بيۋدجەت پارا­مەتر­لەرىنىڭ بولجامىن جاساعان.

«رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى (ترانسفەرتتەردى ەسەپكە الماعاندا) 2021 جىلى – 6,9 ترلن تەڭگەنى, 2022 جىلى – 8,6 ترلن تەڭگەنى, 2023 جىلى 9,2 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت 2021 جىلى – 2,7 ترلن, 2022 جىلى – 2,4 ترلن تەڭگە جانە 2023 جىلى 2,2 ترلن تەڭگە مولشەرىندە جوسپارلانىپ وتىر. 2021 جىلى ۇلتتىق قوردان 1 ترلن تەڭگە مولشەرىندە نىسانالى ترانسفەرت تارتۋ كوزدەلەدى. وسىلايشا, بولجام بويىنشا تۇسىمدەر 2021 جىلى – 11,4 ترلن تەڭگە, 2022 جىلى – 11,8 ترلن تەڭگە, 2023 جىلى 12 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتىڭ شىعىستارى 2021 جىلى – 14,05 ترلن تەڭگە, 2022 جىلى – 13,8 ترلن تەڭگە, 2023 جىلى 13,8 ترلن تەڭگە كولە­مىندە جوسپارلانعان.

جالپى, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامى ماكروەكونوميكالىق تۇراق­تىلىقتى ساقتاۋعا جانە ناتيجەلى جۇ­مىسپەن قامتۋعا, سونىمەن قاتار ۇلت­تىق ەكونوميكانى تۇراقتى جانە ساپالى دامىتۋعا باعىتتالعان», دەدى ر.دالەنوۆ.

 

حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باسىمدىق بەرىلەدى

بۇدان كەيىن «2021-2023 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بيۋدجەت جوباسىنىڭ باعىتتارى مەن مازمۇنى ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلانعان.

«2021 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۇسىمدەرى 11,4 ترلن تەڭگە سوماسىندا انىقتالدى. بيۋدجەت تاپشىلىعى 2021 جىلى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 3,4 پا­يىزىنان 2023 جىلى كەزەڭ-كەزەڭمەن 2,1 پايىزعا دەيىن تومەندەۋى بولجانىپ وتىر. بيۋدجەت شىعىستارى 2021 جىلى 14 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى.

نەگىزگى ماقسات – حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ. ونى بيۋدجەتتىڭ الەۋمەتتىك شىعىستارىنىڭ ديناميكاسى كورسەتىپ وتىر. ماسەلەن, وسى باعىت بويىنشا ۇشجىلدىق كەزەڭدەگى شىعىستار – 23,4 ترلن تەڭگەنى, ونىڭ ىشىندە 2021 جىلى 7,1 ترلن تەڭگەنى نەمەسە شىعىستاردىڭ جالپى كولەمىنىڭ 50,5 پايىزىن قۇرايدى.

الەۋمەتتىك كومەككە جانە قامسىز­دان­دىرۋعا 12,6 ترلن تەڭگە, ونىڭ ىشىندە 2021 جىلعا 4,0 ترلن تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانعان. ونىڭ 96,3 پايىزى زەينەتاقى, جاردەم­اقى, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك, جەكەلە­گەن ساناتتاعى ازاماتتارعا بىرجولعى قار­جىلاي وتەماقى تولەۋگە ارنالعان.

دەنساۋلىق ساقتاۋعا ارنالعان شى­عىس­تار 2021-2023 جىلدارى 5,1 ترلن تەڭگە­نى, ونىڭ ىشىندە 2021 جىلى 1,6 ترلن تەڭ­گەنى قۇرايدى. وسى قاراجات مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن ۇلعايتۋعا جۇمسالادى.

ءبىلىم جانە عىلىمدى دامىتۋعا بيۋدجەت جوباسىندا 5,2 ترلن تەڭگە, ونىڭ ىشىندە 2021 جىلعا 1,3 ترلن تەڭگە ءبولۋ قاراستىرىلعان. بيىلعى مالىمەتپەن سالىستىرعاندا شىعىستىڭ ءوسۋى 457 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل مۇعالىمدەردىڭ ەڭبەكاقىسىنىڭ ۇلعايۋىنا بايلانىستى.

الەۋمەتتىك سالا شەڭبەرىندە «ەڭبەك», دەنساۋلىق ساقتاۋ, تىلدەردى قولدانۋدى دامىتۋ, ءبىلىم مەن عىلىمدى جانە تۋريستىك سالانى دامىتۋ مەملەكەتتىك باعدارلامالارى ىسكە اسىرىلادى», دەدى قارجى ءمينيسترى.

ە.جاماۋباەۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, بيۋدجەت شىعىستارىن ءبولۋ كەزىندە ەكونوميكا سالالارىن قولداۋ مەن دامىتۋعا ماڭىز بەرىلمەك. وسى ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ۇشجىلدىق كەزەڭدە – 3,2 ترلن تەڭگە, ونىڭ ىشىندە 2021 جىلعا 1,7 ترلن تەڭگە بولىنەدى.

«وسى باعىت بويىنشا «نۇرلى جول», «نۇرلى جەر», يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ جانە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» مەملەكەتتىك باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋعا قارجى بولىنەدى.

مەملەكەتتىڭ قورعانىس قابىلەتى جانە قۇقىق ءتارتىبىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءۇش جىلدىق كەزەڭگە – 3,4 ترلن تەڭگە, ال 2021 جىلعا 1,3 ترلن تەڭگە قاراس­تى­رىلعان.

وڭىرلىك ساياسات – مەملەكەتتى دامى­تۋد­ىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. ۇش­جىلدىق كەزەڭدە وڭىرلەرگە بەرىلەتىن سۋبۆەنتسيالار – 6,2 ترلن تەڭگەنى, 2021 جىلى 2,1 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى.

بيۋدجەت جوباسىندا نىسانالى ترانسفەرتتەر 5,9 ترلن تەڭگە, ونىڭ ىشىندە 2021 جىلعا 1,9 ترلن تەڭگە كولەمىندە بەلگىلەنگەن. جالپى, ۇشجىلدىق كەزەڭدە وڭىرلەرگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قارا­جاتى ەسەبىنەن – 12,0 ترلن تەڭگە, ونىڭ ىشىندە 2021 جىلى 4,0 ترلن تەڭگە نەمەسە بيۋدجەتتىڭ جالپى شىعىستارىنىڭ 28,4 پايىزى بولىنەدى.

زاڭ جوباسىن سەناتتا تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتاردىڭ ۇسىنىستارى بويىنشا حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا جانە وڭىرلەردى دامىتۋعا باعىت­تالعان بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزىلدى. دەپۋ­تات­تاردىڭ ۇسىنىستارىنىڭ ءبىر بولى­گى ىش­كى قايتا ءبولۋ ەسەبىنەن بيۋدجەتتى ىسكە اسى­رۋ تۋرالى قاۋلىنى دايىنداۋ كەزىندە ەسكەرىلەدى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

سونداي-اق جالپى وتىرىستا ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دوساەۆ تا بايان­داما جاساپ, اقشا-كرەديت ساياساتى كور­سەتكىشتەرى بولجامى تۋرالى ايتىپ بەردى. ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, بولجامدى ازىرلەۋ كەزىندە الەمدەگى قازىرگى احۋال ەسكەرىلگەن.

«قازىرگى تاڭدا كوروناۆيرۋس پاندە­ميا­سىنىڭ ەكىنشى تولقىنىنىڭ ءورشۋى الەمدىك ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋ قارقىنىنا كەرى اسەر ەتەدى. بىرقاتار جە­تەكشى فارمكومپانيا ۆاكتسيناسىن ءساتتى سىناقتان وتكىزگەنى جونىندەگى جاعىمدى جاڭالىقتارعا قاراماستان, ونى جاپپاي ءوندىرۋ, تۇپكىلىكتى ماقۇلداۋ جانە لوگيستيكالىق ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ۇزاق ۋاقىتتى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان 2021 جىلدىڭ ورتاسىنا دەيىن پاندەميانى تەجەۋ ءۇشىن شەكتەۋ شارالارىن ساقتاۋ, قاجەت كەزدە ولاردى كۇشەيتۋ جالعاسا بەرمەك. بۇل الەمدىك ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋىنە كەدەرگى جاساۋى مۇمكىن.

شارتاراپتاعى تاۋار نارىقتارى, اسىرەسە مۇناي نارىعى تەز قۇبىلىپ تۇر. ەۋروپاداعى بىرقاتار مەملەكەتتە جاڭا لوكداۋندار ەنگىزۋ مۇنايعا سۇرانىستىڭ قالپىنا كەلۋىنە ىقپال ەتەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە سۇرانىس مۇناي وندىرىسىنەن اسىپ كەتۋى مۇمكىن.

مۇناي باعاسىنىڭ سەرپىنى كوپ جاع­دايدا بيىلعى 30 قاراشا – 1 جەلتوقساندا وتەتىن وپەك+ ەلدەرىنىڭ مينيسترلەر كەزدەسۋىنىڭ قورىتىندىسىنا بايلانىس­تى. وندا 2021 جىلى مۇناي ءوندىرۋ كۆوتالارى تۋرالى شەشىم قابىلدانادى. الەمدىك ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋى ساۋدا شەكتەۋلەرىن الۋعا جانە جەتكىزۋ تىزبەگىن قالپىنا كەلتىرۋگە بايلانىستى», دەدى ە.دوساەۆ.

ۇلتتىق بانك توراعاسى وسى ماسەلەلەردى ەسكەرە كەلە, الەمدىك ەكونوميكانىڭ قال­پىنا كەلۋى 2021 جىلدان باستالاتىنىن جەتكىزدى. داعدارىستان دامىعان ەلدەر شىعا باستايدى. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى­نىڭ بولجامىنا سايكەس الەمدىك ەكونو­ميكانىڭ ءوسۋى 2021 جىلى 5,2 پايىز­عا جەتىپ, بىرتىندەپ 3,5 پايىزعا دەيىن تو­مەندەيدى. وسىلاردى ەسكەرە وتىرىپ, 2021-2023 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋب­لي­كالىق بيۋدجەتتىڭ پارامەترلەرىن قالىپ­تاستىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك اقشا-كرەديت ساياساتى كورسەتكىشتەرىنىڭ بولجامىن ازىرلەگەن.

«سىرتقى كۇتىلمەگەن وزگەرىستەر ين­فليا­تسيانىڭ سەرپىنىنە تەرىس اسەرىن تيگىزۋدى جالعاستىرا بەرەدى. بيىلعى قازان ايىندا ينفلياتسيانىڭ جىلدىق كورسەتكىشى 7,1 پايىزعا جەتتى. ءبىزدىڭ باعالاۋىمىز بو­يىنشا باعا ءوسۋىنىڭ نەگىزگى اسەرى بىرتىندەپ اياقتالىپ, 2021-2022 جىلدارى ينفلياتسيا 4-6 پايىزدىق دالىزگە ورالادى.

ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ قالپىنا كە­لۋىنە بايلانىستى دەپوزيتتەر مەن كرەديت­تەر 2021-2023 جىلدارى ىشكى جالپى ءونىم­نىڭ نومينالدى ءوسۋ قارقىنى دەڭگەي­ىندە وسەدى.

وسى جىلدىڭ باسىنان ساۋدا بالانسى ءپروفيتسيتىنىڭ تومەندەۋى سالدارىنان تولەم بالانسىنىڭ ناشارلاعانى بايقالادى. 2020 جىلعى 9 ايدا ساۋدا بالان­سىنىڭ ءپروفيتسيتى الدىن الا دەرەك بويىنشا 9,1 ملرد دوللارعا دەيىن, ياعني 35 پايىزعا تومەندەدى. تولەم بالانسىنىڭ اعىمداعى شوتىنىڭ دەفيتسيتى 2020 جىلعى 9 ايدا 3,8 ملرد دوللارعا جەتتى. 2021 جىلى تولەم بالانسىنىڭ اعىمداعى شوتىنىڭ دەفيتسيتى 8,7 ملرد دوللارعا دەيىن وسەدى», دەدى ە.دوساەۆ.

سونىمەن قاتار ۇلتتىق بانك توراعاسى الەمدىك ەكونوميكانىنىڭ قالپىنا كەلۋى ۇزاق, اركەلكى جۇرەتىنىنە نازار اۋداردى. ە.دوساەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستانداعى ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى قولداۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك جالپى سوماسى 2,3 ترلن تەڭگەگە جەڭىلدىكتى كرەديتتەۋ باعدارلامالارىن قارجىلاندىرادى. بۇل داعدارىسقا قارسى توپتامانى قارجىلاندىرۋدىڭ 50 پايىزدان استامىن قۇرايدى.

«2020-2021 جىلدارى ەكونوميكالىق ءوسۋدى قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى كەشەندى جوسپاردى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ ۇيلەستىرىلگەن ءىس-قيمىلدارى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ورنىقتى ءوسۋ تراەكتورياسىنا شىعۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.

بۇل جاعدايلاردا قازاقستان ەكونوميكاسىن ايتارلىقتاي ارتاراپتاندىرۋعا, يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتۋگە جا­نە جەدەلدەتىلگەن تسيفرلاندىرۋعا باعىت­تالعان جۇيەلى جانە ۇزاق مەرزىمدى شارا­لار­دى قابىلداۋدىڭ ماڭىزدىلىعى ارتادى.

بۇل شارالار 2025 جىلعا قاراي 3-4 پايىز دەڭگەيىندەگى تۇراقتى تومەن ينفلياتسيانى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ ەلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا ىقپال ەتۋ الەۋەتىن كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسى باسىمدىقتار ۇلتتىق بانكتىڭ پرەزيدەنت قاسىم جومارت كەمەل ۇلىنىڭ تاپسىرماسى بو­يىنشا ازىرلەپ جاتقان اقشا-كرەديت سايا­ساتىنىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسىندا كورسەتىلەدى», دەدى ە.دوساەۆ.

 

شىعىستىڭ جارتىسى الەۋمەتتىك سالاعا جۇمسالادى

بۇدان كەيىن سەناتورلار زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا كوشتى. دەپۋتاتتار ءتيىستى مينيسترلىك وكىلدەرىنە سۇراق قويىپ, وزەك­تى ماسەلەلەردى كوتەردى. سونداي-اق جالپى وتىرىس بارىسىندا سەنات توراعاسى م.اشىم­باەۆ ءسوز سويلەپ, ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى.

«سىرتقى نارىقتاعى كۇردەلى جاعدايعا بايلانىستى داعدارىسقا قارسى كەشەندى ءىس-شارالاردى قارجىلاندىرۋ جالعاسا بەرەدى. بيۋدجەتتى قاراۋ بارىسىندا الداعى ءۇش جىلدا ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋگە باسىمدىق بەرىلدى. سوعان سايكەس 2021 جىلى بيۋدجەت شىعىس­تارىنىڭ 50 پايىزدان استامى الەۋ­مەتتىك سالاعا جۇمسالادى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.

سونداي-اق سەنات توراعاسى ەكونو­مي­كاداعى قيىندىقتارعا قاراماستان, پرە­زيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بيۋدجەتتە بارلىق الەۋمەتتىك مىندەتتەردى ورىنداۋعا كەرەكتى قارجى قاراستىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل قاراجات الەۋمەتتىك تولەمدەردى يندەكساتسيالاۋعا, مۇعالىمدەر مەن دارى­گەرلەردىڭ جالاقىلارىن كوبەيتۋگە جانە حالىققا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋگە باعىتتالادى. ستراتەگيالىق باعىتتاردىڭ قاتارىندا وڭىرلەردى دامىتۋ ماسەلەسى دە وزەكتى ەكەنى بەلگىلى.

«ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى بولىپ سانالاتىن – ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, ورتالىق جانە سولتۇستىك وڭىرلەردى گازداندىرۋ, اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسە­لەلەرى دە نازاردان تىس قالعان جوق. مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ايتارلىقتاي قارجى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا جانە الەۋمەتتىك از قامتىلعان ازاماتتارعا ارنالعان باس­پانا قۇرىلىسىنا بولىنەدى», دەدى سەنات توراعاسى.

كەلەسى 2021 جىلى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, گازداندىرۋ جانە اۋىز سۋمەن قامتۋ جۇمىستارىنا بيۋدجەتتەن 1,6 ترلن تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار سەناتور نۇرلان قىلىشباەۆ مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ جانە پاندەميامەن كۇرەس شارالارىنا بايلانىستى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتىن جۇمساۋ تاسىلدەرىن قايتا قاراۋ كەرەكتىگىن ايتتى.

«بيىل بيۋدجەت قاراجاتى ءتيىمسىز جۇمسالعان جايتتار انىقتالدى. ۇكىمەت رەزەرۆىندەگى قارجى ەسەبىنەن وتاندىق وندىرۋشىلەردەن 1500 وكپەنى جاساندى تىنىستاندىرۋ اپپاراتى ساتىپ الىندى. الايدا 17 وڭىردەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرى سونىڭ 831-ءىن عانا قابىلداپ العان. ال قالعاندارى تولىق جابدىقتالماعان بولىپ شىقتى. مىسالى, جامبىل وبلىسىندا وسىنداي ولقىلىققا بايلانىستى 53 اپپاراتتىڭ بىردە-بىرەۋى جۇمىس ىستەمەي تۇر. قازىرگىدەي كۇردەلى كەزەڭدە مۇنداي جاعدايلارعا جول بەرۋگە بولمايدى», دەدى نۇرلان قىلىشباەۆ.

ودان بولەك, سەناتورلار بيزنەس پەن ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قولداۋعا جانە وڭىرلەردى دامىتۋعا بولىنەتىن قارا­جات­تى ۇلعايتۋعا بايلانىستى بيۋدجەت شىعىس­تارىنىڭ كەيبىر باعىتتارىن قايتا قا­راۋدى ۇسىندى. جان-جاقتى تالقىلاۋدان كەيىن سەنات دەپۋتاتتارى ەلىمىزدىڭ باستى قارجى قۇجاتىنا بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزىپ, ماجىلىسكە قايتاردى.

ايتا كەتەرلىگى, سەنات وتىرىسىنا ەلى­مىزدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى اسقار مامين, ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دوساەۆ, ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋس­لان دالەنوۆ, قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋ­باەۆ جانە ۆيدەو-كونفەرەنتس بايلانىسى ار­قىلى باسقا دا ۇكىمەت مۇشەلەرى قاتىستى.

جالپى, وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ نەگىزسىز وسۋىنە بايلانىستى ماسەلە كوتەرگەن. بۇل سۇراققا پرەمەر-مينيستر اسقار مامين جاۋاپ بەردى.

«رەسمي مالىمەت بويىنشا جىل باسىنان ازىق-ت ۇلىك توپتاماسى بويىنشا باعا 7 پايىزدان استام ءوستى. باعانىڭ نەگىزگى ءوسىمى توتەنشە جاعداي كەزەڭىندە تىركەلدى. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, اتالعان كەزەڭدە شەكارا­لار جابىلىپ, تاۋار نارىقتارى شەك­تەلدى. اسىرەسە وسىنىڭ بارلىعى ازىق-ت ۇلىك توپتاماسىنا, الەۋمەتتىك ماڭىز­داعى تاۋارلارعا اسەر ەتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە الەۋمەتتىك ماڭىزدى تاۋارلارعا باعانىڭ وسىمىنە بايلانىستى تەرىس اسەر بەردى», دەدى ۇكىمەت باسشىسى

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, الداعى ۋاقىتتا وسىنداي تەرىس ترەندتەرگە جول بەرمەس ءۇشىن ۇكىمەت بىرقاتار شارا قابىلدادى.

«ينفراقۇرىلىمدى قولداۋدىڭ ماڭىزى بار. بىزدىڭشە, اتقارىلىپ جاتقان شارالار كەشەنى ءتيىستى وڭ ناتيجە بەرەدى. جالپى, ازىق-ت ۇلىك توپتاماسىنداعى 29 الەۋمەتتىك ماڭىزداعى تاۋارلار بو­يىنشا پوزيتسيانى قاراپ وتىرمىز. 12-ءسى بويىنشا قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيى 100 پايىز, ياعني بۇل ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى. 11 تاۋارلىق توپ بويىنشا قامتاماسىز ەتۋ كورسەتكىشى 80 پايىز. قازىر 6 پوزيتسيا بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. بۇل باعىتتا قامتاماسىز ەتۋ كورسەتكىشى 60 پايىز شاماسىندا», دەپ ءتۇسىندىردى ا.مامين.

وسى ورايدا ول يمپورتتى الماس­تىرۋ ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن ءتيىستى قۇجات دايىندالعانىن, الداعى ءۇش جىلدا اتالعان 6 تاۋارلىق توپ بويىنشا يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى تولىقتاي جويۋ ەسكەرىلگەنىن جەتكىزدى. جيىن سوڭىندا پرەمەر-مينيستر اسقار مامين بيۋدجەت جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا ۇكىمەتكە كورسەتكەن قولداۋى ءۇشىن پارلامەنتكە العىس ايتتى.

«بيۋدجەت تۋرالى زاڭ جوباسى ەكونوميكانى ساپالى ءارى تۇراقتى دامىتۋعا جانە ەڭ باستىسى حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا, الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن تو­لىق ورىنداۋعا باعىتتالعان. ءۇش جىل­دىق بيۋدجەتتى قاراۋ كەزىندە بىرلەسىپ جاسا­عان ءتيىمدى جۇمىس ءۇشىن جانە ۇكى­مەتكە كورسەتكەن قولداۋلارىڭىز ءۇشىن العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى», دەدى پرەمەر-مينيستر.