ەۋروپالىق وداقتىڭ بيۋدجەتى بەكىتىلگەن جوق

دۇيسەنبىدە وتكەن جيىندا بۋداپەشت پەن ۆارشاۆا وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل قادام قۇقىقتىق مەملەكەت ءپرينتسيپىن ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ارنايى مەحانيزم ەنگىزۋگە قارسىلىق. سونداي-اق بۇل ءتاسىلدى ساياسي قىسىم دەپ مالىمدەدى. اتال­عان تاسىلگە ساي, دەموكراتياعا كەدەر­گى جاساپ, ءسوز بوستاندىعى مەن قۇقىق­تىق سالانى شەكتەيتىن ەلدەرگە قار­جىلاندىرۋدى توقتاتۋ قاراستىرىلعان.

«ەۋروپا پارلامەنتى مەن قازىر گەر­ما­نيا توراعالىق ەتەتىن ەۋروپا كەڭەسى اتى­نان تالقىعا تۇسكەن قۇجات وبەك­تيۆتى با­عالاۋ جۇيەسى ەمەس. وندا كور­سەتىل­گەن ماسەلەلەر توڭىرەگىندە پىكىر­تالاس جۇرگىزۋ دە قيىن. ۆەنگريا ءوز پىكىرىن وزگەرت­پەي­تى­نىن باسىندا-اق ايتقان ەدىك. ءبىزدىڭ ويى­مىز­­شا, بۇل – ساياسي قىسىم», دەپ مالىم­دەدى ۆەنگريا ۇكىمەتىنىڭ رەسمي وكىلى زولتان كوۆاچ.

جوسپار بويىنشا, بولىنەتىن قارا­جاتتىڭ 750 ميللياردى كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنان زارداپ شەككەن ەكونو­ميكانى قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالماق. قالعان 1,075 تريلليون ەۋرو – ەۋروپالىق وداقتىڭ 2021-2027 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتى. بۇل قارجى 2021 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ بەرىلە باستاۋى كەرەك.

جاڭا جىلدىڭ باستالۋىنا از  ۋاقىت قالعانىن ەسكەرسەك, ەۋروپالىق وداق بيۋدجەتتى تەز ارادا بەكىتۋگە ءتيىس. بىراق ازىرگە كەلىسسوزدەر قالاي جۇرەتىنىن تاپ باسىپ ايتا الماي وتىر. وسى اپتادا ەو-عا مۇشە مەملەكەتتەر وكىلدەرى تاعى ءبىر مارتە ونلاين كونفەرەنتسيا وتكىزبەك. سول كەزدە اتالعان ماسەلە تاعى كوتەرىلەدى.

جالپى, پولشا مەن ۆەنگريا ەۋروپالىق وداقتان كوپ قارجى الاتىن ەلدەردىڭ قاتارىنا كىرەدى. ونىڭ ۇستىنە, كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنىڭ ەكىنشى تولقىنى قارت قۇرلىققا وڭاي تيگەن جوق. اسىرەسە جوعارىدا اتالعان ەكى مەملەكەت ىندەتتەن قاتتى زارداپ شەكتى. وسىنداي قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە ۆارشاۆا مەن بۋداپەشتتىڭ داعدارىسپەن كۇرەسۋگە بولىنەتىن قاراجاتتى قابىلداماي تاس­تاۋى تۇسىنىكسىزدەۋ بولىپ تۇر.

ەۋروپالىق وداقتىڭ بيۋدجەتىن بەكىتۋ قيىنعا سوعاتىن ءتۇرى بار. بىرىنشىدەن, ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ءبارى ونى قولداپ داۋىس بەرمەسە, قۇجات قابىل­دانبايدى. ال ونى كەيىنگە شەگەرۋ ەكونو­ميكاعا قىپ-قىزىل شىعىن اكەلەدى. ياعني, ىندەتتەن زارداپ شەككەن, بانكروت الدىندا تۇرعان شاعىن جانە ورتا كاسىپ يەلەرىنە قاراجات بەرىلمەيدى.

ەكىنشىدەن, ەو-نىڭ 2021-2027 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتىن ناقتىلاۋ دا وڭايعا سوقپاعان ەدى. ويتكەنى بيىل ۇلىبريتانيا قارت قۇرلىقپەن قوشتاستى. بۇل ەۋروپالىق وداقتىڭ قالتاسىنا تۇسەتىن قارجىعا كەرى اسەر ەتتى. جىل سايىن ۇلىبريتانيا 12 ميلليارد ەۋرو كولەمىندەگى قوماقتى قاراجاتتى شىتىرلاتىپ ساناپ بەرەتىن. بۇل – ەو بيۋدجەتىنىڭ 11 پايىزىن قۇرايدى. وسىلايشا, الداعى 7 جىلدا وداق قازىناسىنا ءتۇسۋى ءتيىس 75 ميلليارد ەۋرو تاپشىلىققا اينالدى.

سونىمەن قاتار وداققا بەرىلەتىن قاراجاتتىڭ كولەمى دە ۇزاق تالقىلاندى. باستاپقىدا ەۋروپالىق كوميسسيا بيۋد­جەتتىڭ كولەمىن ۇلتتىق جالپى تابىستىڭ 1,11 پايىزىنا تەڭەستىرۋدى ۇسىندى. دەگەنمەن, بۇل سوماعا بىرقاتار دامىعان ەۋروپالىق مەملەكەت قارسىلىق كورسەتتى. ويتكەنى, ونىڭ كولەمى وداقتىڭ گەرمانيا سەكىل­دى نەگىزگى دونورلارىنا وڭاي­عا سوقپايتىنى انىق. ەۋروپالىق كوميس­سيانىڭ جوسپارىنا سۇيەنسەك, گەرما­نيا­نىڭ الداعى ۇلەسى 32,8 ميلليارد ەۋروعا جەتپەك. بۇل قازىرگى كەزەڭمەن سالىس­تىرعاندا 7,3 ميللياردقا كوپ.

قازىناعا تۇسكەن قاراجاتتى ءبولۋ ماسەلەسى دە بريۋسسەلدە قىزۋ تالقى­لاندى. جالپى, ەۋروپالىق وداقتىڭ بيۋد­جەتى نەگىزىنەن ءۇش باعىتقا جۇمسالادى. ولار: اۋىل شارۋاشىلىعى, وڭىرلىك دامۋ جانە ەو شەنەۋنىكتەرى بەلگىلەگەن باسىمدىقتار. كەيىنگىلەرىنىڭ قاتارىندا يننوۆاتسيا, قورعانىس, ميگراتسيا جانە ستۋدەنت الماسۋ سەكىلدى سالالار كىرەدى.

قازىناعا كوپ قارجى قۇيىپ وتىرعان مەم­لەكەتتەر بيۋدجەتتەن بولىنەتىن اقشا­نى نەگىزىنەن جاڭا سالالارعا سالۋدى ءجون كورەدى. ويتكەنى گەرمانيا, فرانتسيا سەكىلدى داۋلەتتى ەلدەر ەو قاراجاتىنا اسا مۇقتاج ەمەس. سوندىقتان بۇعان دەيىن ىرگەسى بەكىپ, بەرىك ورنىققان سالالارعا قوسىمشا قارجى قۇيعاننان, قارت قۇرلىقتىڭ كومەگىن باسقا باعىتتارعا جۇمساۋ ءتيىمدى. الايدا شىعىس بلوكتىڭ ەلدەرى ءۇشىن باسىم باعىتتارعا بەرىلەتىن سومانىڭ قوماقتى بولعانى ءجون.

اقىرى ۇزاق تالقىلاۋدان كەيىن ەۋرو­پالىق وداقتىڭ الداعى 7 جىلعا ارنال­عان بيۋدجەتى 1,075 تريلليون ەۋرو بولىپ ماقۇلداندى. بۇل سومانىڭ 50 پايىزعا جۋىعى زەرتتەۋ مەن يننوۆاتسياعا قۇيىلماق. سونداي-اق 30 پايىزى كليماتتىڭ وزگەرۋىمەن كۇرەسكە ارنالادى. بۇدان بولەك, اۋىل شارۋاشىلىعى, تابيعاتتى قورعاۋ سەكىلدى سالالارعا دا قوماقتى قاراجات ءبولۋ قاراستىرىلعان.

قورىتا ايتقاندا, ەۋروپالىق وداق شەنەۋنىكتەرى ۇزاق ۋاقىت تالقىلاعان بيۋدجەت جوسپارىنىڭ ەندى قاشان تولىققاندى بەكىتىلەتىنى بەلگىسىز. ازىرگە ۆەنگريا دا, پولشا دا العان بەتىنەن قايتار ەمەس.