قازاقستانعا ەقت ەنگىزۋدى ەلەكتر ستانتسيالارىن قايتا قۇرۋمەن بايلانىستىرۋ ۇسىنىلدى

WECOOP-ءتىڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە ەو-نىڭ ەكولوگيالىق زاڭناماسى جونىندەگى نەگىزگى ساراپشىسى ۆلاديسلاۆ بيزەك نۇر-سۇلتان قالاسىندا سارسەنبى كۇنى "حالىقارالىق جاسىل تەحنولوگيالار جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالار ورتالىعى" كەاق (حجتيجو) الاڭىندا ۇيىمداستىرىلعان "جاسىل" ەكونوميكا جانە ەقت قاعيداتتارىنا كوشۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى II حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا سويلەگەن سوزىندە وسىنداي ۇسىنىس جاسادى.

ءىس-شارا قازاقستان مەن رەسەيدىڭ XVII ايماقارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى اياسىندا ونلاين جانە وفلاين فورماتتا ءوتىپ جاتىر.

ۆ.بيزەكتىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ ۇسىنىسى - ەقت ەنگىزۋ جانە لاستاۋشى زاتتار شىعارىندىلارىن ازايتۋ ءۇشىن ەلەكتر ستانتسيالارىن قايتا قۇرۋ ارقىلى قول جەتكىزگەن جانە جالپى ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرعان ەو-عا مۇشە كەيبىر ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنە نەگىزدەلگەن. تومەن كومىرتەكتى جانە جاڭارتىلاتىن ەنەرگەتيكاعا قايتا باعدارلاۋ بويىنشا الەمدە اتاپ وتىلەتىن ۇردىسكە قاراماستان, ەۋروپا ەلدەرىندە كومىرمەن جۇمىس ىستەيتىن ءىرى جىلۋ ستانتسيالارى ءالى دە جۇمىس ىستەيدى.

ەنەرگەتيكالىق تەڭگەرىم قۇرىلىمىنداعى كومىر ۇلەسى بويىنشا توپ-5 ەلگە گەرمانيا, پولشا, چەحيا, نيدەرلاندى, ۇلىبريتانيا كىرەدى. ەۋروپانىڭ ەڭ ءىرى كومىر گەنەراتسيالارىنىڭ قاتارىنا پولشاداعى بەلحاتوۆ (5102 مۆت) پەن كوزەلنيتسە (4016 مۆت), سونداي-اق گەرمانياداعى نويرات (4200 مۆت), نيدەراۋسەم (3400 مۆت) جانە يانشۆالدە (3000 مۆت) كىرەدى. ولاردىڭ بارلىعى ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى پايدالانۋدىڭ ارقاسىندا ەكولوگيالىق كورسەتكىشتەردىڭ ايتارلىقتاي جاقسارۋىنا قول جەتكىزدى جانە بۇگىندە ەكولوگيالىق تازا گازبەن جانە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىمەن جۇمىس ىستەيتىن "ۇقساس" ەنەرگيا وبەكتىلەرىمەن تابىستى باسەكەلەسۋدە.

وسىلايشا, ەقت مەن قايتا قۇرۋدىڭ ارقاسىندا ەو-دا شاڭ شىعارىندىلارى 84%-عا, كۇكىرت ديوكسيدى - 86%-عا, ازوت وكسيدى-57%-عا, كومىرتەگى ديوكسيدىشامامەن 31%-عا ازايدى. ۆ. بيزەك حابارلاعانداي, گەرمانيادا جاڭادان سالىنعان كومىر ەلەكتر ستانتسيالارى – بەلگىلەنگەن قۋاتتىلىعى 750 مۆت جانە ينۆەستيتسياسى 1,4 ملرد ەۆرو (2013 جىلى) ليۋنەن, سونداي-اق بەلگىلەنگەن قۋاتتىلىعى 1,1 گۆت, تازا پاك 45% استام جانە ينۆەستيتسياسى 1,5 ملرد ەۆرو (2020 جىلى) داتتەلن 4– ەقت تالاپتارىنا تولىق ساي كەلەدى.

ۆ.بيزەك سونىمەن قاتار چەحيانى مىسال رەتىندە ايتىپ ءوتتى, مۇندا 1993-1998 جىلدار ىشىندە ەقت ەنگىزۋدىڭ جانە ەنەرگيا وبەكتىلەرىن جاڭعىرتۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن جۇرگىزۋ ناتيجەسىندە SO2 مەن شاڭ شىعارىندىلارىنىڭ 90%-عا, NOx-50%-عا تومەندەگەنى تىركەلگەن. ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى 3,63 ميلليارد دوللاردى قۇرادى, قابىلدانعان شارالاردىڭ اسەرى بارلىق كۇتكەن ناتيجەدەن اسىپ ءتۇستى. ەلدەگى ەڭ ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالار 2012 جىلى قۇنى 1 ملرد ەۋرو بولاتىن تۋشيميتسا II ەلەكتر ستانتسياسىن (4 x 200 مۆت) جاڭعىرتۋدى اياقتاۋ جانە 2017 جىلى قۋاتتىلىعى 660 مۆت جانە قۇنى 1,4 ملرد ەۋرو بولاتىن لەدۆيتسە ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ جاڭا سىني بلوگىن ىسكە قوسۋ بولدى.

قازاقستاندا اسا ءىرى ەنەرگيا وبەكتىلەرىندە ەقت ەنگىزۋ قايتا قۇرۋ جانە جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىنىڭ ءبىر بولىگى بولا الادى دەپ ەسەپتەيدى ساراپشى.

بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە كوپتەگەن ءىرى ونەركاسىپتىك كومپانيالار وسى ماقساتتارعا ايتارلىقتاي اقشا قاراجاتىن ينۆەستيتسيالاي وتىرىپ, ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جانە ءوز وندىرىستەرىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋدا. "قازمۇنايگاز" ۇك اق تەحنيكالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى دميتري ماكەەۆتىڭ ايتۋىنشا, مىسالى, اتىراۋ ءموز-دە (اتىراۋ وبلىسىنداعى ءاموز) جانە شىمكەنت ءموز-دە (تۇركىستان وبلىسى) ەڭ زاماناۋي كاتاليتيكالىق كرەكينگ كەشەندەرى سالىندى, ولاردى جوبالاۋ كەزىندە باسىنان باستاپ قورشاعان ورتاعا تەرىس اسەردى بارىنشا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بارلىق قاجەتتى وقت سالىندى.

اتاپ ايتقاندا, بۇل كەشەندەردە الەمدەگى ەڭ جاقسى كاتاليتيكالىق كرەكينگ گازدارىن تازارتۋ جۇيەلەرى ەنگىزىلگەن (BELCO). سونىمەن قاتار, كەيبىر قولدانىستاعى قوندىرعىلاردا ايتارلىقتاي ينۆەستيتسيالاردى قاجەت ەتپەيتىن, بىراق قاجەتسىز شىعارىندىلار سانىن ەداۋىر ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەقت ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا. مۇنداي "شاعىن" ەقت ەنگىزۋ ءموز-دە ۇنەمى جۇرگىزىلىپ تۇرادى جانە قولدانىستاعى تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ باعدارلامالارىندا قاراستىرىلعان دەدى ول.

سونداي-اق اتىراۋ وبلىسىنداعى ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارىنىڭ تالابى بويىنشا ءاموز-دە 2019 جىلى "Tazalyq" تابيعاتتى قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ جوباسى قابىلداندى. ول ءۇش كىشى جوبانى قامتيدى: مەحانيكالىق تازارتۋ قۇرىلىستارىن قايتا جاڭارتۋ (متق), بيولوگيالىق تازارتۋ قۇرىلىستارىن قايتا جاڭارتۋ جانە سوڭىنا دەيىن تازارتۋ بلوگىن (بتق) سالۋ جانە بۋلانۋ الاڭدارى مەن كانالدى قايتا وڭدەۋ (با).

ء"موز-دە ەنگىزىلگەن ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردىڭ بولۋىنا جۇرگىزىلگەن ساپالى تالداۋ ءىس جۇزىندە بارلىق جاعدايلاردا قولدانىستاعى تەحنولوگيالىق قوندىرعىلاردا, ولار قولدانىلاتىن جەرلەردە ەقت-عا سايكەس ەكەنىن كورسەتتى. ەقت-نىڭ كوپشىلىگىنە سايكەستىك سوڭعى ۋاقىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءموز-ىندە جۇرگىزىلگەن جاڭعىرتۋلاردىڭ ناتيجەسى بولىپ تابىلادى", دەپ اتاپ ءوتتى د.ماكەەۆ.

"2018 جىلى اتموسفەراعا شىعارىندىلاردىڭ جالپى كولەمى (قازاقستاندىق موز–دەردى اۋقىمدى جاڭعىرتۋ اياقتالعان ساتتە-رەد.) 4227 مىڭ توننانى قۇرادى, بۇل رەتتە مۇناي وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ ۇلەسىنە اتموسفەراعا بارلىق شىعارىندىلاردىڭ تەك 1,3%-ى عانا كەلدى, بۇل سالا كاسىپورىندارىنىڭ قورشاعان ورتاعا اسەرىنىڭ سالىستىرمالى تۇردە تومەن دەڭگەيىن كورسەتەدى". سونىمەن قاتار, "قازمىرىش" جشس باس ەكولوگى قازتاي تاكەەۆ حابارلاعانداي, ەكولوگيالىق كورسەتكىشتەردى جاقسارتۋ بويىنشا وسىنداي ءىس-شارالار "قازمىرىش" كاسىپورىندارىندا دا تىركەلگەن.

مۇندا ۇيىمداستىرىلماعان شىعارىندىلاردى ۇزدىكسىز باقىلاۋ ەڭ ىقتيمال گاز بولىنەتىن جەرلەردە ونەركاسىپتىك الاڭدا ورنالاسقان كۇكىرت ديوكسيدىنە گاز تالداعىشتار ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. وسكەمەن شەكاراسىندا "قازمىرىش" جشس قولداۋىمەن وڭىرلىك اۆتوماتتاندىرىلعان مونيتورينگ جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ دەرەكتەرى جالپىعا بىردەي قولجەتىمدى. اعىندى سۋلاردى تازارتۋ ءۇشىن ءداستۇرلى اكتەن باسقا ءارتۇرلى ماركاداعى فلوكۋليانتتار: Zetag, Magnafloc, Flopam, UG (رەسەي, فرانتسيا), تابيعي جەرگىلىكتى سوربەنتتەر, سونداي-اق سۋدى تازاراتىن جاڭا قۇرال – "كۆانت مينەرال" جشق گلينت سينتەزدەلگەن بەلسەندىرىلگەن اليۋمينوسيليكاتتى سوربەنتى قولدانىلادى (رەسەي).

بۇرىنعى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ اۋماعىندا قۇرامىندا كۇشالا بار ونەركاسىپتىك قالدىقتارعا ارنالعان جاڭا پوليگون سالىندى. ۋچاسكە ەلدى مەكەندەر مەن سۋ ايدىندارىنان قاشىق ورنالاسقان, پوليگوننىڭ كارتالارى كوپ قاباتتى سۇزگىگە قارسى ەكرانمەن جابدىقتالعان جانە ەكولوگيالىق تالاپتارعا تولىق سايكەس كەلەدى.

مۇنىڭ ءبارى, ساراپشى ايتىپ وتكەندەي, ەقت قاعيدالارىنا سايكەس كەلەدى جانە حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتەدى.