بەسىنشى قاراشا – اسكەري بارلاۋ كۇنى. ادەتتە بارلاۋشىلاردىڭ قىزمەتى, ولاردىڭ نەمەن اينالىسىپ, قانداي ناتيجەگە قول جەتكىزگەنى جاريالانا بەرمەيدى. ويتكەنى بۇل سالانىڭ ءوزى قۇپياعا نەگىزدەلگەن. ايتسە دە, ءبىر نارسە انىق. اسكەري بارلاۋ قىزمەتى – ۇدايى قاۋىپكە جانە تاۋەكەلگە بايلانىستى.
قازىرگىدەي الەمدەگى احۋال كۇردەلى شاقتا بارلاۋشىلاردىڭ يىعىنا تۇسەتىن جاۋاپكەرشىلىك تە مول. ويتكەنى اقپاراتتىق, گيبريدتىك جانە اسسيمەتريالىق كۇرەس ادىستەرى قولدانىلىپ, لاڭكەستىك اكتىلەرى جاسالىپ جاتىر. سول سەبەپتى اسكەري بارلاۋشىلاردىڭ مىندەتتەرى بۇرىنعىدان دا كۇردەلەنە ءتۇستى.
وسى ايتۋلى مەرەكەدە قورعانىس ءمينيسترى نۇرلان ەرمەكباەۆ اسكەري بارلاۋ قىزمەتكەرلەرىن كاسىبي مەرەكەمەن قۇتتىقتادى. ۆەدومستۆو باسشىسى بارلاۋشىلاردىڭ قىزمەتى ەشقاشان جارنامالانبايتىنىن, ول ءاردايىم قاۋىپ-قاتەرگە تولى قىزمەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«قازىرگى تاڭدا قازاقستان مەن بۇكىل الەم قاۋىمداستىعى جاڭا سىن-قاتەرلەرمەن بەتپە-كەت كەلىپ وتىرعان كەزدە, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدە بارلاۋ قىزمەتى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. سىزدەردىڭ ۋاقتىلى ۇسىنعان اقپاراتتارىڭىز ۇكىمەتتىڭ ماڭىزدى شەشىم قابىلداۋىنا سان مارتە نەگىز بولدى», دەدى ن.ەرمەكباەۆ.
بارلاۋشى ساربازدار جەدەل, جاۋىنگەرلىك دايارلىق جانە وقۋ-جاتتىعۋلار كەزىندە بىلىكتىلىگى مەن داعدىسىن جەتىلدىرىپ, جوعارى اسكەري شەبەرلىگىن كورسەتەدى. رەسپۋبليكادا كاسىبي بارلاۋشىلاردى دايارلاۋدىڭ شەتەلدىك بالاماسىنان كەم تۇسپەيتىن جۇيەسى قۇرىلدى.
«بارلاۋشىلار ارقاشان ەلەۋسىز بولىپ جۇرەتىنىنە قاراماستان, ەڭ كۇردەلى تاپسىرمالاردى ورىنداعان كەزدە ءتيىمدى ءارى ۇيلەسىمدى ارەكەت ەتەدى. سىزدەر بۇدان كەيىن دە قازاقستاندىق بارلاۋشىلاردىڭ جاۋىنگەرلىك داستۇرلەرىن نىعايتىپ, ونى ودان ءارى ەسەلەي تۇسەتىندەرىڭىزگە سەنىمدىمىن. سىزدەرگە زور دەنساۋلىق, وتانىمىزدىڭ يگىلىگى جولىنداعى اسكەري قىزمەتتەرىڭىزگە ساتتىلىك تىلەيمىن», دەدى قورعانىس ءمينيسترى.
قازاقستاندىق اسكەري قىزمەتشىلەر بارلاۋ توپتارىنىڭ, مەرگەندەردىڭ جانە پاترۋلدەردىڭ حالىقارالىق جارىستارىندا جۇلدەلى ورىنداردى يەلەنىپ كەلەدى. بارلاۋ بولىمشەلەرى الدىڭعى اعا بۋىننىڭ داستۇرلەرىن قۇرمەتتەيدى جانە ولاردىڭ جاۋىنگەرلىك تاجىريبەسىنە سۇيەنەدى. ومىرگە قاۋىپ توندىرەتىن, كەيدە ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قيىندىق تۋعىزاتىن مىندەتتەردى ورىنداۋ كەزىندە ولار ەرەكشە توزىمدىلىكتى, باتىلدىق پەن كاسىبي شەبەرلىكتى كورسەتىپ جاتادى.
بارلاۋشى جاۋىنگەرلەر وزدەرىنىڭ داعدىلارى مەن ەپتىلىكتەرىن جەدەل, جاۋىنگەرلىك دايارلىقتاردا جانە وقۋ-جاتتىعۋ ءىس-شارالارى بارىسىندا جەتىلدىرىپ, شىڭدايدى. وندا بارلاۋشىلار دالالىق ەپتىلىك پەن جوعارى اسكەري شەبەرلىكتى كورسەتەدى. سونىڭ ناتيجەلەرى قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىندە وتاندىق مامانداردى دايارلاۋ جۇيەسى بار ەكەنىن كۋالاندىرىپ قانا قويماي, وسىعان ۇقساس شەتەل ماماندارىنان كەم سوقپايتىنىن كورسەتەدى. قازاقستاندىق اسكەريلەر حالىقارالىق بارلاۋ توپتارى, مەرگەن جۇپتارى, پاترۋلدەر سياقتى سايىستاردا جۇلدەلى ورىنداردى يەلەنىپ ءجۇر.
بارلاۋ بولىمشەلەرىندە الدىڭعى بۋىننىڭ ءداستۇرىن قاستەرلەيدى جانە ولاردى جاۋىنگەرلىك تاجىريبەدە قولدانادى. ەڭ كۇردەلى, ومىرگە قاۋىپ تونەتىن جاعدايدا كەيدە ىسكە اسۋى قيسىنسىز مىندەتتەردى ورىنداۋ كەزىندە ولار ايرىقشا باتىرلىق, شىدامدىلىق جانە كاسىبيلىك كورسەتەدى. وتانعا دەگەن شەكسىز ادالدىق, جانقيارلىق – مەملەكەتتىڭ مۇددەسىن قورعاۋداعى اسكەري بارلاۋشىلاردىڭ نەگىزگى قاسيەتتەرى.
جىل باسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قارۋلى كۇشتەردىڭ باس بارلاۋ باسقارماسىنىڭ شتاب-پاتەرىنە بارىپ, ونىڭ جۇمىسىمەن تانىسقان بولاتىن. پرەزيدەنت باس بارلاۋ باسقارماسى بولىمدەرىنىڭ زاماناۋي ۇلگىدەگى اسكەري قۇرال-جابدىقتارىمەن جانە تەحنيكالارىمەن دە تانىستى.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ اسكەري بارلاۋ جۇمىسىنا وڭ باعا بەرىپ, حالىقارالىق احۋال شيەلەنىسكەن جاعدايدا ونىڭ ەل قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنداعى ءرولى ارتا تۇسەتىنىن ايتتى.
جوعارعى باس قولباسشى قورعانىس مينيسترلىگى باس بارلاۋ باسقارماسىنا اسكەري بارلاۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ جانە دامىتۋ جۇمىستارىن جالعاستىرا بەرۋدى تاپسىرىپ, اتالعان بولىمدەگى اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ ەڭبەگىنە تابىس تىلەدى. قازىرگى تاڭدا وسى باعىتتاعى جۇمىسى جەمىستى جالعاسىپ جاتىر.
جالپى, اسكەري بارلاۋ – قارسىلاستىڭ نەمەسە ىقتيمال قارسىلاستىڭ قارۋلى كۇشتەرى تۋرالى, مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق, مورالدىق-ساياسي جاعدايى تۋرالى مالىمەتتەر الۋ جانە زەرتتەۋ ماقساتىندا جۇرگىزىلەدى. اسكەري بارلاۋ ستراتەگيالىق, وپەراتيۆتىك جانە تاكتيكالىق بولىپ ءۇش تۇرگە بولىنەدى. ولار ءوزارا تىعىز بايلانىستى ءارى ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ تۇرادى.
تاريحقا ۇڭىلسەك, اسكەري بارلاۋ كۇنىنىڭ بەكىتىلۋى بولشەۆيكتەرمەن تىكەلەي بايلانىستى. سوناۋ 1918 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنىڭ سوڭىندا اسكەري حالىق كوميسسارياتى ل.تروتسكي كەڭەستىك اسكەري بارلاۋداعى تۇڭعىش «بارلاۋ جانە قارسى بارلاۋ قىزمەتىنىڭ جالپى ەرەجەلەرى» قۇجاتىن بەكىتتى. رەۆوليۋتسيالىق اسكەري كەڭەستىڭ جانە دالالىق شتابتىڭ بۇيرىقتارىمەن 5 قاراشا اسكەري بارلاۋ كۇنى بولىپ بەكىتىلدى.
دالالىق شتاب قۇرامىندا بارلىق اسكەري بارلاۋ اگەنتتىگىنىڭ باسىن بىرىكتىرگەن تىركەۋ باسقارماسى قۇرىلىپ, تۇڭعىش باستىعى بولىپ س.ارالوۆ تاعايىندالدى. تىركەۋ باسقارماسىنىڭ قۇرامىنا اگەنتتىك جانە اسكەري باقىلاۋ, ياعني «كونتررازۆەدكا» سەكىلدى ەكى بولىمشە كىردى. اسكەرلەر بارلاۋىمەن شۇعىل باسقارمانىڭ بارلاۋ بولىمشەسىنىڭ 15 ادامنان تۇراتىن قۇرامى اينالىستى. اگەنتتىك بارلاۋ جانە اسكەري باقىلاۋ ورگاندارى پايدا بولعانىمەن, جالپى اسكەري بارلاۋ توپتاسقان كۇيدە قالدى.
كوپ ۇزاماي ماسكەۋدە بارلاۋ جانە اسكەري باقىلاۋ كۋرستارى اشىلدى. ونىڭ باعدارلاماسى جاياۋ اسكەر بارلاۋ, ارتيللەريا, گەوگرافيا, بايلانىس قىزمەتى, اكىمشىلىك, تاكتيكا, ارتيللەريالىق بارلاۋ, باقىلاۋ بارلاۋ (كونتررازۆەدكا), ينجەنەرلىك باقىلاۋ, توپوگرافيا, كاۆالەريا بارلاۋى (اتتى اسكەر), اسكەري-توپوگرافيالىق بارلاۋ, اگەنتتىك بارلاۋ پاندەرىنەن قۇرالدى.
كەيىنىرەك فرانتسۋز, نەمىس, اعىلشىن, جاپون, شۆەد, فين جانە تاعى باسقا شەت تىلدەرىن وقىتۋ باستالدى. 1921 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا تىركەۋ باسقارماسى رەسپۋبليكانىڭ رەۆوليۋتسيالىق اسكەري كەڭەسىنىڭ بارلاۋ باسقارماسىنىڭ شتابى بولىپ وزگەرتىلدى. باسقارمانىڭ شتاتىنا اسكەري بارلاۋ ءبولىمى دە قوسىلدى.