جالعىز جورتقان جولاۋشى قوس وڭىردەگى كيەلى مەكەندەردىڭ اراسىن ۆەلوسيپەدپەن ءجۇرىپ ءوتتى

اقمەشىت – اتىراۋداعى كيەلى مەكەن­نىڭ ءبىرى. مۇندا ەستى قاريالاردان جەت­كەن اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمەلەردىڭ ار­قاۋىنا اينالىپ, ءبىر باسىنا بىرنەشە عا­جايىپ قاسيەت قونعان بەكەت اتا مىر­زا­عۇلۇىنىڭ كىندىك قانى تامعان. جەم وزەنىنىڭ جاعاسىنداعى بيىك توبەنىڭ ۇس­تىندە ورنالاسقان مەكەندە ونىڭ اتاسى, اكەسى مەن اناسى, ۇلى جەرلەنگەن. ال ماڭعىستاۋدىڭ وعلاندىسى – بەكەت اتانىڭ ماڭگىلىك تىنىستاعان مەكەنى.

قوس وڭىردەگى كيەلى مەكەننىڭ ەكەۋى دە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا باسىمدىق بەرىلگەن قازاقستانداعى كيەلى جەرلەر گەوگرافياسىنىڭ كارتاسىنا ەندى. قازىر وعلاندىدا دا, اقمەشىتتە دە تا­بيعي گاز, جارىق پەن سۋ بار. ەكەۋىنە دە ەل-جۇرتىن بەرەكەگە باستار بىرلىك پەن جۇرەككە يمان ۇيالاتار يماندىلىققا ۇندەگەن اعارتۋشى, الداعى كۇندى ءدال بولجاعان كورەگەن ءارى ابىز, ارۋاعىنان مەدەت تىلەگەن جاندى جەبەگەن اۋليە, جەر استىنان بىرنەشە مەشىتتى قاشاپ سالعان ساۋلەتكەر بەكەت اتانىڭ عاجايىپ قاسيەتتەرىمەن تەرەڭىرەك تانىسۋعا كەلۋ­شى كوپ.

– العاش رەت بەكەت اتا جايلى سەگىز جا­سىمدا اكەمنەن ەستىگەن ەدىم. سو­دان بەرى ەستە جوق ەسكى زاماننىڭ سان قات­پارلى شەجىرەسىنەن سىر تيەگىن اعىت­قان قاريالاردىڭ اڭگىمەسىنە قۇ­لاق ءتۇرىپ كەلەمىن. ونىڭ ۇستىنە بيىل بەكەت اتانىڭ تۋعانىنا 270 جىل تول­دى. وسىنىڭ ءبارىن وي ەلەگىنەن وتكى­زىپ, وعلاندىدان اقمەشىتكە دەيىنگى ارا­لىقتى ۆەلوسيپەدپەن ءجۇرىپ ءوتۋدى ۇيعار­دىم. وسى نيەتىمە وتباسىم قولداۋ ءبىلدىردى, – دەيدى بىزبەن اڭگىمەسىندە راببىم بوراشەۆ. – ماقساتىم – قازاق ەلىنىڭ كيەلى جەرلەرىن جاس ۇرپاققا كەڭى­نەن ناسيحاتتاۋ. ءبىر مەزگىل سارى دا­لانىڭ ساف اۋاسىمەن تەرەڭ تىنىس­تاپ, جاستارعا سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋدىڭ دەنساۋلىق ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن ۇعىندىرۋ.

ونىڭ ايتۋىنشا, بۇدان بۇرىن بەي­نەۋدەن شالقار ستانساسىنا ۆەلوسيپەدپەن بارعان ەكەن. سول كەزدە وتباسىنا ەسكەرتپەي, الىس جولعا شىعىپتى. جاڭادان تارتىلعان تەمىر جول بويىن­دا قايناعان قىزۋ تىرلىكتى كورىپ, بۇل باعىت­تىڭ مۇنايلى تۇبەك اتان­عان ماڭ­­­عىستاۋ ءۇشىن ماڭىزدى جوبا بول­عا­نىنا كوز جەتكىزىپتى. قازىر ماڭعىس­تاۋ­دان قاتىنايتىن جولاۋشىلار پويى­زى اتالعان تەمىر جول ارقىلى الماتى شاھارىنا ەكى كۇندە جەتەدى.

– شالقارعا جۇردەك اۆتوكولىكپەن بارۋعا بولاتىن ەدى. سونداي اۆتوكولىككە مىنسەڭ, بارار جەرىڭە تەز جەتۋگە اسىعا­سىڭ عوي. الايدا اۆتوكولىكتى ەمەس, ۆەلوسيپەدتى تاڭدادىم. ويتكەنى كولىك­تىڭ بۇل تۇرىمەن اسىقپاي جۇرگەندە, تۋ­عان جەردىڭ قاسيەتىن سەزىنەسىڭ, تىنى­سىڭ كەڭيدى. بەينەۋدەن ۆەلوسيپەدپەن شىعىپ, شالقارعا دەيىن التى كۇن ءجۇر­­­دىم. تەمىر جول بويىنداعى ەلدى مە­كەن­­­دەردىڭ تۇرمىسىمەن تانىسىپ, ماڭ­­داي تەرىمەن تاپقان ناننىڭ ءدامى ءتات­تى بولاتىنىن ەڭبەگىمەن دالەلدەپ جۇر­­گەن قازاق جاستارىمەن كەزدەستىم. بۇل تەمىر جولدىڭ بويىندا 3000-داي جاس ەڭبەك ەتەدى. ءبارى دە – تاۋەلسىزدىك تاڭى اتقاننان كەيىنگى جىلدارى ومىر­گە كەلگەن تالاپتى ورەندەر. ءبارى دە ەرى­نۋدى بىلمەيدى, جۇمىسىن ەرەكشە قۇل­شى­­­نىسپەن ىستەيدى. تاۋەلسىز ەلىمنىڭ ەرتەڭى جارقىن ەكەنىنە سەنگەن جالىندى جاستاردىڭ ەڭبەكقورلىعىنا ءتانتى بول­دىم. جۇردەك اۆتوكولىكپەن جۇرسەم, مۇنىڭ ءبارىن كورمەۋىم مۇمكىن ەدى, – دەپ تەبى­رەندى العاشقى جورىعى تۋرالى راب­بىم بوراشەۆ.

ال بيىلعى كورىسۋ كۇنى قارساڭىندا بەينەۋدەن تاجەنگە, ودان وتپانتاۋعا دەيىن جول ءجۇرىپتى. شارتاراپتى شارلا­عان قاۋىپتى ىندەتتىڭ تارالۋى ساپارىن توقتاتۋعا اسەر ەتتى. بىراق ارادا ايلار وتكەندە ويعا العان ماقساتىن ىسكە اسى­رۋعا قايتا كىرىستى.

– بۇل جولعى ساپارىمدى ساي-وتەس ستانساسىنان باستاۋدى ءجون كوردىم. مۇنىڭ وزىندىك سەبەبى بار. اكەم – تەمىرجولشى بولعان ادام. جۇمىس بابىمەن ساي-وتەستە دە, №10 بەكەتتە دە تۇردى. بالالىق شاعىم وتكەن اۋىلدار ىستىق قوي. ءالى كۇنگە ساعىنىپ جۇرەمىن, – دەيدى شىبىقتى ات قىلىپ ءمىنىپ, الاڭ­­سىز ويناعان بالداۋرەن كۇندەرىن ەس­كە الىپ, ءبىر ءسات ءۇنسىز قالعان راببىم بو­راشەۆ.

بۇدان سوڭ العاشقى توقتاعان نۇكتەسى – №11 بەكەت. ودان ءارى توبىقتى اتالاتىن جەردەگى بەكەت اتانىڭ ءتورتىنشى مەشىتىنە ماڭداي تىرەدى. مەشىت قايتا جاڭ­عىرتىلىپ, جارىق, تابيعي گاز جەلى­لەرى تارتىلدى. سۋ دا بار.

– جول بويىندا ءارى باتىر, ءارى بي بەردالىنىڭ تامىنا دا توقتادىم. ەل ىشىندە ەرەكشە تانىلعان دارىن يەسى سۇگىر جىراۋدىڭ تۋعان مەكەنى – وگىز-ورەۋىلدى دە كوردىم. ونىڭ اكەسى بەگەندىك – ەكى رەت مەككەگە قاجىلىققا بارعان ادام, – دەيدى ءوزى توقتاعان جەرلەردىڭ تاري­حىنان سىر اقتارعان جولاۋشى. – قازىر مۇندا ءتورت-بەس وتباسى مال باعىپ وتىر. ال قىزىلسۋ اۋىلىندا وراز­ماعانبەت احۋننىڭ كىندىك قانى تام­عان عوي. ونىڭ اكەسى دە, ءوزى دە احۋن اتان­عان. كەيىن گەولوگيا سالاسىندا جۇ­مىس ىستەپ, «حالىق جاۋى» اتانىپتى. يران جەرىنە جاسىرىنۋىنا تۋرا كەلىپتى. الايدا تىڭشىلار ونى الداپ-ارباپ, قولعا ءتۇسىرىپ, اتۋ جازاسىنا كە­سىپ جىبەرگەن. ەلدەن كەتەرىندە قۇندى كىتاپ­تاردى ۇڭگىرگە جاسىرىپ ۇلگەرىپتى. ەلۋ­دەن استام كىتابى تابىلعاننان سوڭ ماڭ­عىستاۋ وڭىرىندە مۇناي بۇرقاعىنىڭ تىعىنى اعىتىلدى دەگەن اڭگىمە بار. شوپان اتا قورىمىنىڭ دا شەجىرەلى تاريحى تىم تەرەڭدە جاتىر.

مىنە, ءۇستىرت سىلەمىندەگى وعلاندىعا جەت­كەنگە دەيىن بىرنەشە كيەلى مەكەنگە توقتاپ, ەلدىڭ, جەردىڭ تاريحىنان سىر شە­رتەتىن وسىنداي قۇندى دەرەكتەردى كوڭى­لىنە تاعى ءبىر رەت ءتۇيدى. بەكەت اتا ماڭگىلىك تىنىستاعان كيەلى مەكەننەن اق­مەشىتكە دەيىنگى ساپارىندا جارى ايزادا مەن ءىنىسىنىڭ بالاسى كولىكپەن ەرە شىعىپتى.

– وتباسىم بۇل جولى مەنى جالعىز جىبەر­گىسى كەلمەدى. جاسىمنىڭ ۇلكەي­گەنىن العا تارتتى. بىراق ولار مەنىڭ سا­پا­­رىما كەدەرگى كەلتىرگەن جوق. العا وزىپ كەتىپ, جولدان كۇتىپ الدى. قان قى­سى­مىمدى ولشەپ, جۇرەگىمنىڭ سوعى­سىن تىڭداپ, اس-سۋىمدى ازىرلەپ وتىردى, – دەپ كۇلەدى ول.

ەندى جاپان دالامەن جالعىز جورتىپ جۇرگەن جولاۋشى شىعىس وڭىرىنە ساپارلاۋدى ويلاستىرىپ وتىر. ستۋدەنتتىك جىل­دارى وتكەن وسكەمەن قالاسىنا بار­عىسى كەلەدى. كەزىندە وسىنداعى جول قۇرىلىسى ينستيتۋتىنىڭ ارحيتەكتۋرا فاكۋلتەتىندە جوعارى ءبىلىم العان. قازىر ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى رەتىندە مۇنايلى تۇبەكتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق وركەندەۋىنە ۇلەسىن قوسىپ ءجۇر.

– ءبىزدىڭ ەلىمىزدە كيەلى مەكەن دە, قاس­ت­ەر تۇتاتىن تاريحي قالالار دا, وڭىرلەر دە كوپ. سونىڭ ءبىرى – الاش تۋى تىگىلگەن سەمەي قالاسى. ادامزاتتىڭ ۇلى ويشىلى ابايدىڭ, شاكارىم مەن مۇحتاردىڭ, وزگە دە تاريحي تۇلعالاردىڭ كىندىك قانى تامعان وڭىرلەر مەن قالالارعا ۆەلوسيپەدپەن بارۋدى كوزدەدىم. ءدال قازىر قاشان جولعا شىعارىمدى ايتا المايمىن. بىراق بۇل ماقساتىمنىڭ ورىندالارىنا سەنەمىن, – دەيدى الىس جولعا كوز تىككەن راببىم بوراشەۆ.  

جورتقاندا جولىڭىز بولسىن, جولاۋ­شى!

اتىراۋ وبلىسى,

جىلىوي اۋدانى