قارۋلى كۇشتەر: بورىشتان جاۋىنگەرلىك جاتتىعۋعا دەيىن

وتاندى قورعاۋ – بورىشىڭ  

كۇزگى اسكەرگە شاقىرۋ ناۋقانى باس­تالدى. اتىراۋ وبلىسىنان 700-گە جۋىق جاستىڭ اسكەرگە اتاناتىنى بەلگىلى بولدى. وبلىستىق قورعانىس ىستەرى جونىندەگى دەپارتامەنت باستىعىنىڭ ورىنباسارى جاساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى, ما­يور ايدوس امانعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, شاقىرىلۋشىلاردى اسكەري بولىمدەرگە اتتاندىرۋ الدىندا مىندەتتى تۇردە پتر-تەست ادىسىمەن كوروناۆيرۋسقا قارسى زەرت­حانالىق زەرتتەۋ جۇرگىزىلەدى. ال اس­كەري بولىمگە كەلگەننەن كەيىن جاس ساربازدار ەكى اپتالىق كارانتينگە ورنالاسادى. سونداي-اق  مەديتسينالىق تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ, اسكەرگە شاقىرىلۋشىنىڭ الەۋ­مەتتىك-پسيحولوگيالىق مارتەبەسى بەل­گىلەنەدى.

ونىڭ ايتۋىنشا, اسكەرگە شا­قىرى­لۋشىلاردى ىرىكتەۋ مەن ءبولۋ بارىسىندا دەنساۋلىق جاع­دايى, بۇعان دەيىن ال­عان ماماندىعى ەسكەرىلەدى. اسكەرگە ات­ت­اناتىنداردىڭ  قاتارىندا اتىراۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى ەراسىل تابىلديەۆ. ول بيىلعى كول­لەدج ءبىتىردى.

– ءبىزدىڭ اۋلەتتەگى ازامات­تار­دىڭ ءبارى اس­كەر قاتارىندا بول­عان. سوندىقتان مەن دە اس­كەرگە بارۋعا بالا كەزىمنەن دا­يىن­دالعان ەدىم. اسكەردەگى ءبىر جىلدا ناعىز ازامات رەتىندە شىڭ­­دا­لاتىنىما سەنىمدىمىن, – دەيدى ەرا­سىل تابىلديەۆ.

جاقىندا مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتكەن اتىراۋلىق 100 بوز­­بالا وبلىستىق قورعانىس ىس­تەرى جونىندەگى دەپارتامەنتى جا­­­­­نىن­داعى جيناقتاۋ پۋنكتىنە جينالدى. مۇندا ولارعا اسكەري كيىم بەرىلدى. ەندى ولار وڭتۇستىك وڭىردەگى اسكەري بولىم­دە قىزمەت ەتەدى.

– شاقىرۋ قاعازىن العان سوڭ دەرەۋ شاقىرۋ پۋنكتىنە كەل­دىم. مەديتسينالىق كوميس­سيادان ءوتتىم. قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ ازاماتى رەتىندە قارۋلى كۇش­تەر قاتارىندا قىزمەت ەتۋگە دايىنمىن, –  دەيدى اسكەرگە اتتانىپ بارا جاتقان راۆيل جولامان.

وبلىستىق قورعانىس ىستە­رى جونىندەگى دەپارتامەنت باستى­عىنىڭ ورىنباسارى, كاپيتان جاس­ۇلان ساتبالديەۆتىڭ ايتۋىن­شا, بيىل وبلىستىق مەديتسينالىق كوميس­سيانىڭ قۇرامىنا ينفەك­تسيو­­­نيست دارىگەرلەر ەنگىزىلىپتى. ال شاقىرى­لۋ­­شىلار اسكەري بولىم­­دەرگە اتتانار ال­دىندا مىن­دەتتى تۇردە پتر ادىسىمەن قا­ۋىپتى ىندەت­كە قارسى زەرتحانالىق تەست تاپ­سى­رادى. سونىمەن قاتار ولارعا ين­­فەكتسيالىق باكتەرياعا قارسى زارارسىز­داندىرۋ ءۇشىن گەل, مەدي­تسينالىق قول­عاپتار مەن ماسكالار بەرىلەدى.

– ءبىزدىڭ وبلىستان ۇقك شە­كارا قىز­مەتىنىڭ اسكەري بو­لىم­­دەرىن جاساقتاۋ جوس­­پارى تولىق­تاي ورىندالدى. ەندىگى كەزەكتە قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ اس­كە­ري بولىمدەرىن تولىقتىرۋ ءۇشىن مە­دي­­تسينالىق كوميسسيانىڭ وڭ قورى­تىن­دىسىن العان شاقىرىلۋ­شىلاردى اس­كەري بولىمدەرگە اتتاندىرۋدى باستادىق, – دەي­دى وبلىستىق قور­عا­نىس ىس­تە­رى جونىندەگى دەپارتامەنت باستىعىنىڭ ورىن­باسارى, كاپيتان جاسۇلان سات­بالديەۆ.      

اسكەري تەحنيكا اركەز دايىن

«باتىس» وڭىرلىك قولباسشىلى­عىنىڭ اسكەري ماماندارى 1500-دەن استام قارۋ-جاراق پەن اس­كەري تەحنيكانى قىسقى جۇمىس رە­جىمىنە اۋىستىرۋعا دايىندادى. ال مۇنداي دايىندىق بىرنەشە كەزەڭنەن تۇرادى. دايىندىق كە­زىندە اسكەري جانە ارنايى تەح­نيكالارعا ساپالى قىزمەت كور­سەتىلىپ, قارۋدىڭ جاي-كۇيى تەك­سەرىلەدى. ال­­بەت­تە, انىقتالعان كەم­­­شىلىكتەردى تۇزە­تۋ ءۇشىن ارنايى شارالار قولعا الىنادى.

باستاپقى كەزەڭدە اسكەري بو­لىم­دەر­دە بارلىق ساناتتاعى اس­كە­ري قىز­مەت­­شى­لەرمەن ۇرىس ما­شي­نالاردىڭ پارك­تەرىندە ماۋ­سىمدىق جۇمىستاردى ۇيىم­داستىرۋ, سونداي-اق تەحنيكامەن جۇمىس ىستەۋ كەزىندە قاۋىپسىزدىك شارالارىن ساقتاۋ تۋرالى ساباق­تار وتكىزىلدى. دايىندىق جانە تەح­نيكالىق قىزمەت كورسەتۋ جۇ­مىس­تارىنىڭ تەحنولوگياسى مەن دايەكتىلىگى, سۋىق مەزگىلدە جاب­دىق­تار مەن قارۋدى قولدانۋ ەرەك­شەلىكتەرى مەن ءتارتىبى جان-جاقتى زەرتتەلدى. كەيىن اسكەري قىزمەتشىلەر بەلگىلەنگەن قىزمەت مەرزىمى وتكەن كومپونەنتتەر مەن قوسالقى بولشەكتەردى اۋىستىرۋدى قولعا الدى. سونىمەن قاتار ولار جاۋىنگەرلىك ماشينالاردى قوسالقى بولشەكتەرمەن, وزگە دە كەرەك-جاراقتارمەن تولىقتىردى.

– قازىرگى ۋاقىتتا ءار اسكەري بولىم­دە سەگىزگە جۋىق بەكەت پەن قىزمەت كورسەتۋ ايماعى ۇيىمداس­تىرىلدى. اقاۋلاردى انىقتاۋ شارالارى جۇرگىزىلۋدە. اسكەري بولىمدەر مەن بولىمشەلەر الدىن الا قاجەتتى قوسالقى بولشەك­تەر­مەن, قۇ­رال­دارمەن, سونىمەن بىرگە جانار-جاعار­ماي­دىڭ بار­لىق تۇرىمەن قامتاماسىز ەتىل­گەن. اسكەري قىزمەتشىلەرگە بەلگىلەن­گەن ۋاقىتتا سالقىنداتاتىن سۇ­يىق­­­تىقتاردى, سۇزگى ەلە­مەنت­­تە­رىن, توزعان رەزەڭكە بۇيىم­­دار­دى, مايلاردى اۋىس­تىرۋ, ءتۇرلى بول­شەكتەر مەن مەحا­نيزم­دەر­دى رەتتەپ, جون­دەۋ جۇرگىزدى, – دەي­دى «باتىس» وڭىرلىك قول­باسشى­لى­عىنىڭ تەحنيكالىق قىزمەت كور­­سەتۋ باسقارماسىنىڭ اعا وفي­­تسەرى, پودپولكوۆنيك سەرگەي وبلاجەنكو.

جاتتىعۋدا قيىن بولعانمەن...

اتىراۋ گارنيزونىندا «التىن جەبە – 2020» ارنايى وپە­­راتسيالار كۇش­تەرىنىڭ كوم­پونەنتتەرىن كەشەندى تەكسەرۋ باس­تالدى. وسىعان وراي «باتىس» وڭىر­لىك قولباسشىلىعىنىڭ ارنايى جاساق­تارى دابىل بويىنشا كوتەرىلدى. ءىس-شارا قورعا­نىس ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنبا­سارى – قارۋلى كۇشتەر باس شتا­­بىنىڭ باستىعى, گەنەرال-لەي­تەنانت مۇرات بەكتا­نوۆ­­تىڭ باس­شىلىعىمەن ۇيىمداستى­رىلدى.

دابىلدىڭ نەگىزگى ماقساتى – ارنايى بولىمدەردىڭ جاۋىن­گەرلىك دايىن­دىعىنىڭ جاي-كۇيىن, جاۋىن­گەرلىك تاپسىرمانى ۋاقى­تىن­دا ورىنداۋ مۇم­كىن­دىگىن تەكسەرۋ, سونداي-اق بار­لىق سانات­تاعى اس­كەري قىز­مەتشىلەردىڭ دالالىق دايارلىق دەڭگەيى مەن كاسىبي دايارلىعىن ارتتىرۋ.

– اسكەري ءبولىمدى تەكسەرۋ كە­زىندە بو­لىمشەلەر دابىل بويىنشا كوتەرى­لىپ, وقۋ-جاتتىعۋ پو­ليگوندارىنا شى­­عا­رىلدى. اس­كەري قىزمەتشىلەر لاۋا­زىم­­دارىنا سايكەس توپوگرافيا, جارى­لۋ ءىسى, رادياتسيالىق, حيميالىق جانە بيولوگيالىق قورعانىس, مەدي­تسينا­­­لىق دايىندىق جونىندە ارنايى سىناقتار تاپسىردى. قويان-قولتىق ۇرىس داعدىلارىن كور­سەتتى. سونىمەن قاتار  اسكە­ري قىز­مەتشىلەر قاراڭعى ۋا­قىت­­تا تولىق قۇرامدا 10 شاقى­رىم­دىق مارش جاساپ, وقۋ-تاك­تي­كالىق اتىستاردان جاق­سى ناتي­جەلەردى كورسەتتى, – دەيدى ءبو­لىم كومانديرى, پودپولكوۆنيك ەس­بولات نۇرە­كەشەۆ. – تەكسەرىس كە­زىندە ارميالىق تاكتيكالىق اتىس جات­تىعۋلارىن ورىنداۋ مەن ارتيللەريا اتىسىن تۇزەتۋگە, تاۋ­لىك بويى ارميالىق اۆياتسيانى جۇرگىزۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.

بۇدان كەيىن «باتىس» وڭىرلىك قول­باسشىلىعىنىڭ اسكەري بولىم­دەرى قورى­­تىندى تەكسەرۋدەن ءوتتى. اقتاۋ, اقتو­بە جانە اتىراۋ گار­نيزوندارىنىڭ بار­لىق اسكە­ري بولىمىندە بولىمشەلەردىڭ جاۋىن­­گەرلىك دايارلىق دەڭگەيى مەن جا­ۋىن­­گەرلىك مۇمكىندىگىن باعالاۋ ءۇشىن اۋقىمدى قورىتىندى تەكسەرۋگە قاتىستى. قورىتىندى تەكسەرۋ اسكەري بولىمدەردىڭ تۇراقتى ورنالاسۋ پۋنكتتەرىندە جانە وقۋ پوليگوندارىندا قابىلداندى.

تەكسەرىس كەزىندە تاكتيكالىق, ارنايى دايىندىق, جاۋىنگەرلىك ماشينالاردى جۇرگىزۋ, اسكەري توپوگرافيا, ينجەنەرلىك, دەنە جانە اتىس جاتتىعۋلارى تولىق باعا­لانادى. سونداي-اق وڭىرلىك قولباسشىلىق تاراپىنان قۇرىل­عان كوميسسيالار قارۋ-جاراق پەن­ اسكەري تەحنيكانىڭ جاي-كۇ­يىن, اسكەري بولىمدەردىڭ جا­ۋىن­­­گەرلىك دايىن­دىقتى تىكە­لەي باسقارۋ جونىندەگى جۇمىس­تى ۇيىم­داس­تىرۋ جۇيەسىن, جاۋىن­گەرلىك جانە جۇمىلدىرۋ دايىن­دىعىن تەك­سەرەدى.

ءاربىر ساربازدىڭ دايارلىعى جالپى جانە ارنايى پاندەر بويىنشا باعا­لانادى. ماسەلەن, بايلانىس بولىم­شەلەرىنىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى ءۇشىن قورىتىندى تەكسەرۋدەن ءوتۋ كەزىندەگى باستى تالاپ – تاكتيكالىق جانە ارنايى دايىندىق. مۇندا ولار بەكى­تىلگەن نورماتيۆتەرگە سايكەس شتاتتىق راديوستانسانى, بايلانىس قۇرىلعىلارىن ورنالاستىرۋ مەن بولشەكتەۋگە ارنالعان سىناقتاردى ورىندايدى. قورى­تىندى تەكسەرىس ناتيجەسىمەن بار­لىق اسكەري قىزمەتشىگە جەكە دايارلىق دەڭگەيىنە سايكەس كەلە­تىن سىنىپتىق بىلىكتىلىكتەر تاعايىن­دالاتىن بولادى.

العاشقى كەزەڭنىڭ جەڭىمپازدارى

«ايبىن» اسكەري-پاتريوتتىق جاستار جيىنىنا ەلىمىزدىڭ بار­لىق ايماعىنان 39 كوماندا قا­تىسۋدا. ونىڭ ىشىندە رەسپۋب­ليكا­لىق «جاس ۇلان» مەك­تەپ­تەرى, وبلىستىق اسكەري مەك­تەپ-ينتەرناتتارى, قارۋلى كۇش­تەر­دىڭ اسكەري-پاتريوتتىق كلۋبتارى, ۇقك شەكارا قىز­مەتى, ءىىم ۇلتتىق ۇلانى, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرامالاردىڭ تار­بيە­لەنۋشىلەرى بار. قاتىسۋ­شى­لاردىڭ جالپى سانى – 585 ادام. ال «باتىس» وڭىرلىك قول­باس­شىلىعىنىڭ «باتىس» جانە اتىراۋ وبلىستىق دەنە شى­نىق­تىرۋ جانە سپورتتى دامىتۋ ورتا­لى­عىنىڭ «ماحامبەت» اس­كەري-پا­تريوت­تىق كلۋبتارى «ايبىن» اس­كەري-پاتريوتتىق جاستار جيى­نى­نىڭ كەزەڭدىك جەڭىمپازى اتاندى.

«ايبىن» اسكەري-پاتريوتتىق جاس­تار جيىنىنىڭ باستى جانە قىزىقتى كەزەڭدەرىنىڭ ءبىرى – «سالاماتتى جاس سارباز». مۇندا ولار العاشقى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋگە ماشىقتاندى. اتىراۋ گارنيزونىنىڭ اتىنان ەكى كوماندا ءار­­تۇرلى ساناتتاعى سايىسقا قاتىستى. ما­­سەلەن, «باتىس» كومانداسى وڭىرلىك قول­­­باسشىلىقتار مەن قارۋلى كۇشتەر اسكەر­لەرىنىڭ  كوماندالارىمەن سايىسقا ءتۇستى. ال «ماحامبەت» كومانداسى وزگە وب­لىس­تاردىڭ قورعانىس ىستەرى جونىندەگى دەپارتامەنتتەرى اتىنان قاتىسقان كوماندالارمەن باق سىنادى.

كونكۋرس ەكى كەزەڭدى قامتىدى. باستاپ­قىدا قاتىسۋشىلار جيىن­نىڭ رەسمي سايتىندا ورنالاس­تىرىلعان ۆيدەوساباقتار بويىن­شا دايىندالدى. ال ەكىنشى كە­زەڭدە كوماندالارعا ءارتۇرلى تو­­تەنشە جاعدايعا ارنالعان سيتۋا­تسيالىق تاپسىرما بەرىلدى. اتى­راۋلىق كوماندالار «ەسىن جوعال­تىپ الۋ» جانە «اشىق قان كەتۋ» تاپ­سىرمالارىن ورىنداپ, ۇزدىك نا­تيجەمەن جەڭىسكە جەتتى.

– مەن «ايبىن» رەسپۋبليكا­لىق اسكەري-پاتريوتتىق بايقاۋى­نا ءبىرىنشى رەت قاتىستىم. بايقاۋ­دىڭ ءبىرىنشى كە­زەڭىندە «ايبىن دارىنى» ينتەللەكتۋالد­ى ويى­نىنىڭ قورىتىندىسىمەن بار­لىق قاتىسۋشىلار اراسىندا ەكىن­شى ورىن الدىم. ءبىز ال­عاش­قى مەديتسينالىق كومەك كور­سەتۋ كەزەڭىندە دە جاقسى ناتي­جە كور­سەتە العانىمىزعا وتە قۋا­نى­شتىمىز. بىزگە ۇنەمى قول­داۋ بىلدىرگەن «باتىس» وڭىرلىك قول­­باسشىلىعىنا العىسىمدى بىل­دىر­گىم كەلەدى, – دەيدى «باتىس» كومان­داسىنىڭ مۇشەسى ارۋجان يمانوۆا.

قازىر ەكى كوماندا دا جەڭىسكە جەتۋ ءۇشىن دايىندىقتى ۇدەتتى. ەندى كەلەسى  كەزەڭدە ولار اسكەري-قولدانبالى سپورت تۇر­لەرىنەن سىنعا تۇسەدى. ال اقتىق سىندا «برەين-رينگ» ويىنىندا بىلىك­تىلىك تانىتپاق.

اسكەري جادىگەرلەر كورمەسى

قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى اقتاۋ, اتىراۋ, اقتو­بە جانە قىزىلوردا گارنيزوندارى­نىڭ شالعايداعى اسكەري بولىم­دەرىن ارالادى. مۇندا الەۋمەت­تىك-تۇرمىستىق جاعدايدى زەردەلەي­تىن اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ ورتالىق­تارىن ۇيىمداستىردى. سونداي-اق جەكە قۇرامعا اسكەري-تاريحي مۋزەيدىڭ جىلجىمالى كورمەسىن اكەلىپ, قۇندى جادىگەرلەرمەن تانىستىردى.

اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ توبى­نا قور­عانىس مينيسترلىگىنىڭ قۇ­­قىق­تىق, قار­جىلىق جانە تۇر­عىن ءۇي ماسەلەلەرى جو­نىند­ەگى بىلىك­تى وفيتسەرلەرى, سونداي-اق تار­­بيەشى-وفيتسەرلەر, پسيحولوگ­تار مەن اسكەري-پاتريوتتىق ورتا­لىق وكىل­دەرى كىردى. اسكەري بولىم­دەردىڭ جەكە قۇرا­مىمەن مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ «جاڭا جاع­دايداعى قازاقستان: ءىس-قي­مىل كەزەڭى» اتتى جولداۋىنىڭ نەگىز­گى باسىمدىقتارىن كەڭىنەن قامتى­عان ارنايى ساباق وتكىزىلدى. اس­كەري قىزمەت­شىلەرمەن, ولار­دىڭ وتباسى مۇشەلەرىمەن كەزدەس­كەن توپ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاع­داي مەن اسكەري ۇجىمداردىڭ مورال­دىق-پسيحولوگيالىق احۋالىن زەرتتەۋ ماسە­لەسىن اڭگىمە وزەگىنە اينالدىردى. مۇن­داعى ماقسات – اسكەري بولىمدەردە قۇ­قىقبۇزۋشىلىقتاردىڭ ال­دىن الۋدى كۇشەيتۋگە, اسكەري ۇجىم­داردا سالاماتتى مورالدىق-پسيحولوگيالىق احۋالدى قا­لىپ­­تاس­تىرۋ ءۇشىن تاربيەلىك-يدەو­لو­گيالىق جۇمىستى ۇيىم­داس­تى­رۋعا ادىستەمەلىك-پراكتي­كالىق كو­مەك كورسەتۋ.

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا­عى جەڭىس­تىڭ 75 جىلدىعى اياسىندا اس­كەري-تاريحي مۋزەيدىڭ ەكسپوناتتارى بار جىلجىمالى كورمە تانىستىرىل­دى. وندا اسكەري توسبەلگىلەر مەن مەدالداردان, اسكەري فورمالاردان باسقا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, حالىق قاھار­مانى, ارميا گەنەرالى ساعادات نۇر­ماعامبەتوۆتىڭ جەكە بۇيىمدارى مەن حالىق قاھارمانى راقىمجان قوشقار­باەۆ رەيحستاگقا تىككەن جاۋىنگەر­لىك تۋ­دىڭ كوشىرمەسى ۇسىنىلدى.

– بۇل كورمە جەڭىستىڭ 75 جىل­دىعى اياسىندا ۇيىمداستىرىلدى. بۇعان بۇ­رىن شىمكەنت پەن ارىس قالا­لارىندا جىلجىما­لى كور­مە ۇيىمداستىرعان ەدىك. اتالعان كورمەنى ەلىمىزدىڭ بار­لىق ايما­عىندا كورسەتۋدى جوسپار­لادىق. ءبىزدىڭ باس­تى ماقساتىمىز – ەكىن­شى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى ماي­دانگەرلەردىڭ ەرلىگىن ۇلگى ەتۋ ار­قىلى جەكە قۇرامنىڭ اسكەري رۋحى مەن پاتريوتتىق سەزىمىن ارتتىرۋ, – دەدى كورمەگە جاۋاپتى اعا لەيتەنانت داۋلەت قاديروۆ.

اتىراۋ وبلىسى