ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق بانكتىڭ بازالىق مولشەرلەمەگە قاتىستى شەشىمدى وزگەرىسسىز قالدىرۋىنا بىرنەشە فاكتور اسەر ەتكەن. ايتالىق, حالىقتىڭ ناقتى كىرىسى تومەندەپ, يمپورت ەكسپورتتان اسىپ ءتۇستى. الايدا رەتتەۋشى ورگان الداعى ۋاقىتتا بازالىق مولشەرلەمەنى تومەندەتە المايتىن سەكىلدى.
قازىر ونىڭ مولشەرى 7-8 پايىز اراسىندا قۇبىلىپ تۇر. سوندىقتان ساراپشىلار بازالىق مولشەرلەمەنى تومەندەتۋ ينفلياتسيانىڭ كوتەرىلىپ, تەڭگەنىڭ قۇلدىراۋىنا اكەلەتىنىن ايتىپ وتىر. ينفلياتسيانىڭ جوعارى دەڭگەيدە بولۋى بازالىق مولشەرلەمەنى تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەيتىنى بەلگىلى بولدى. بۇدان بىلاي اقشا-كرەديتتىك ساياساتتى قاتاڭداتۋ مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراپ, رەسەي ءرۋبلىنىڭ قۇنسىزدانۋىنا بايلانىستى ايقىندالاتىن كورىنەدى.
26 قازاندا ماماندار الدىن الا بولجاعانداي, ۇلتتىق بانك بازالىق مولشەرلەمەنى سول 9 پايىزدىق دەڭگەيدە قالدىردى. جاۋاپتى ورگان پايىزدىق مولشەرلەمەنىڭ نارىقتىق قۇرال ەكەنىن جانە كوپتەگەن فاكتورعا نەگىزدەلگەنىن وسىعان دەيىن تالاي رەت ايتقان. ال ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر پايىزدىق مولشەرلەمەنى وزدەرى انىقتايدى.
«2020 جىلى تامىزدا زاڭدى تۇلعالارعا تەڭگەمەن بەرىلەتىن نەسيەلەر بويىنشا مولشەرلەمەنىڭ ورتاشا كولەمى 11,9 پايىزدى قۇرادى. ال 2016 جىلى اقپاندا بازالىق مولشەرلەمە 17 پايىز بولىپ تۇرعاندا بيزنەستەگى نەسيە مولشەرلەمەسى 19,1 پايىزعا دەيىن بارعان. سودان بەرى ينفلياتسيانىڭ ايتارلىقتاي تومەندەۋىمەن بازالىق مولشەرلەمە دە اعىمداعى 9 پايىزعا دەيىن ءتۇستى. وسىلايشا, اقشا-كرەديت تالاپتارىن جەڭىلدەتۋ مولشەرلەمەسىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەردى», دەلىنگەن بانك جاۋابىندا.
ساراپشىلار بانك پايىزىنىڭ دەڭگەيىنە اسەر ەتەتىن فاكتور كوپ ەكەنىن ايتادى. بانك نەسيەسىنىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەسىنە تىكەلەي ىقپال ەتەتىن تاعى ءبىر ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – بانكتىڭ قارجىلىق جاعدايىنىڭ تۇراقتىلىعى. بانك پايىزىنىڭ دەڭگەيىنە سونىمەن بىرگە ينفلياتسيا دا اسەر ەتەدى. ياعني ينفلياتسيا ءوسىپ وتىرسا, سوعان سايكەس پايىزدىق ستاۆكا دا ءوسىپ وتىرادى.
ۇلتتىق بانك نەسيەلەر بويىنشا سىياقى مولشەرلەمەسىنىڭ سالىستىرمالى تۇردە جوعارى دەڭگەيى بىرنەشە فاكتورمەن تۇسىندىرىلەتىنىن اشىپ ايتتى. سىياقى مولشەرلەمەسىنىڭ كولەمى تەك بانكتەردىڭ مارجاسىنىڭ دەڭگەيىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار وتەۋ ۇستەمەسىن, قارجىلاندىرۋ قۇنىن, قارىز الۋشىمەن بايلانىستى نەسيەلىك تاۋەكەلدەردى, ينفلياتسيا دەڭگەيىن جانە باسقا دا فاكتورلاردى ەسكەرەدى. بۇل بانكتەرگە جاعدايعا بەيىمدەلۋگە, نەسيەلىك تاۋەكەلدەردى نارىققا شىعارىپ, سىڭىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«ەگەر قازىرگى جاعدايدا بانكتەر بارلىق نەسيە بويىنشا مولشەرلەمەنى 7-8 پايىزعا دەيىن تومەندەتسە, بۇل تاۋەكەلدەردىڭ جينالۋىنا جانە بانك سەكتورىنداعى جۇيەلىك تەڭگەرىمسىزدىكتەرگە اكەلىپ سوقتىرادى, اكتيۆتەردىڭ ساپاسى ناشارلايدى جانە قارجىلىق تۇراقتىلىققا كەرى اسەر ەتەدى», دەپ ءتۇسىندىردى ۇلتتىق بانك.
قارجىگەر بەيسەنبەك زيابەكوۆ بانك نەسيەسى ءۇشىن پايىزدىڭ جوعارعى شەگى نارىقتىق تالاپتارعا قاراي ايقىندالاتىن بولسا, تومەنگى شەك بانكتىڭ قىزمەت كورسەتۋ احۋالىنا بايلانىستى بولاتىنىن ايتتى.
«قازاقستاندا اقشا كولەمىنىڭ كوپتىگىنە قاراماستان, نەسيە ءۇشىن بەرىلەتىن پايىزدىق مولشەرلەمە وزگە ەلدەرمەن سالىستىرعاندا نەگە سونشا جوعارى دەگەن ساۋالعا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن جوعارىدا ايتىلعان ەكى باعىتتى تەرەڭ زەرتتەگەن ءجون. اسىرەسە تومەنگى شەككە, ياعني بانك قىزمەتىنىڭ وزىندىك قۇنىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلۋى ءتيىس دەر ەدىم», دەيدى ب.زيابەكوۆ.
بۇل جولى وتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تۇراقتى قول جەتكىزۋ وپەراتسيالارى بويىنشا مولشەرلەمە 10,5 پايىزبەن شەكتەلىپ تۇر. وتىمدىلىككە تۇراقتى قول جەتكىزۋ وپەراتسيالارى ءۇشىن – 7,5 پايىز. بۇل شەشىم ايتارلىقتاي جوعارى بەلگىسىزدىك دەڭگەيىندە قابىلدانعانىن ۇلتتىق بانك ايتىپ وتىر. سەبەبى الەمدەگى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ قاشان قالپىنا كەلەتىنى بەلگىسىز. COVID-19 ىندەتى رەكوردتاردى جاڭارتۋدا, ەلدەر جاڭا شەكتەۋلەر ەنگىزىپ, مۇناي نارىعىندا تۇراقسىزدىق جوعارىلاپ, گەوساياسي تاۋەكەلدەر ءوسىپ جاتىر. مۇنىڭ ءبارى ىشكى فاكتورلارمەن بىرگە بازالىق مولشەرلەمەنى تومەندەتۋ مۇمكىندىگىن كورسەتەدى.
ۇلتتىق بانكتىڭ اقپاراتىنا سايكەس, ينفلياتسيا ەكىنشى اي قاتارىنان تۇراقتاندى. قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىندا جىلدىق ينفلياتسيا كۇتكەننەن تومەن بولىپ, 7 پايىزبەن تۇيىقتالىپتى. ازىق-ت ۇلىك جانە ازىق-ت ۇلىك ەمەس ينفلياتسيا سايكەسىنشە, 10,8 جانە 5,5 پايىزدى قۇرادى. اقىلى قىزمەتتەردىڭ قۇنى 3,6 پايىزعا ءوستى.
«ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ قۇرىلىمىندا ەت جانە نان ونىمدەرى نارىقتارىنداعى باعانىڭ جىلدىق ءوسۋ قارقىنىنىڭ باسەڭدەۋى بايقالدى. سول سەكىلدى يمپورتتىق قۇرامداس بولىگى بار تاۋارلار توبىنا باعانىڭ ءوسۋى تىركەلدى. جىلدىق باعانىڭ وسۋىنە توقتالساق, نان ونىمدەرى جانە جارما – 13,4 پايىز, ەت جانە ەت ونىمدەرى – 10,3 پايىز, ماي مەن ءسۇت ونىمدەرى – 9,8 پايىز, شاي مەن كوفە – 9,4 پايىز, الكوگولدىك سۋسىندار – 7,7 پايىز», دەلىنگەن ۇلتتىق بانكتىڭ حابارلاماسىندا.
جالپى, ينفلياتسيانى تۇراقتاندىرۋدىڭ سەبەپتەرى كوڭىل كونشىتەرلىكتەي ەمەس. حالىقتىڭ ناقتى كىرىستەرىنىڭ تومەندەپ, ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ قالپىنا كەلۋى باياۋ ءجۇرىپ جاتىر. ناقتى اقشالاي كىرىستىڭ جىلدىق قۇلدىراۋى 2,5 پايىزدى قۇرادى.
«2020 جىلدىڭ قاڭتار-تامىز ايلارىندا حالىقتىڭ نومينالدى كىرىستەرىنىڭ قۇرىلىمىندا ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتۋدان تۇسكەن كىرىستەر ۇلەسىنىڭ تومەندەۋى جانە جۇمىسپەن قامتۋدان تۇسكەن كىرىستەر مەن ترانسفەرتتەر تۇرىندەگى كىرىستەر ۇلەسىنىڭ ءوسۋى بايقالىپتى. بۇل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ الەۋمەتتىك كومەككە جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋعا ارنالعان شىعىستارىنىڭ تۇراقتى وسۋىمەن قاتار جۇرەدى (2020 جىلعى قاڭتار-تامىزداعى ءوسىم 17,6 پايىز). تامىز ايىندا ناقتى جالاقىنىڭ ءوسۋى (شاعىن كاسىپكەرلىكتى قوسپاعاندا) – 3,5 پايىزدى, قىركۇيەكتە 3 پايىزدى قۇرادى», دەدى بانك وكىلدەرى.
سىرتقى فاكتورلارعا قاتىستى سەنىمدىلىكتىڭ تومەندەپ كەتۋىنە يمپورتتىڭ ەكسپورتتان اسىپ تۇسكەنى سەبەپ بولعان. سەبەبى حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى قازان ايىندا الەمدىك ەكونوميكانىڭ 2020 جىلعا ارنالعان دامۋ بولجامىن 4,9 پايىزدان 4,4 پايىزعا دەيىن جاقسارتتى. سونىمەن بىرگە 2021 جىلعا ارنالعان مەجەنى 5,4 پايىزدان 5,2 پايىزعا دەيىن تومەندەتتى.
ۇلتتىق بانك مالىمەتى بويىنشا, الەمدىك مۇناي نارىعىنداعى جاعداي باررەلىنە 40 دوللار بولاتىن باستاپقى ستسەناري بويىنشا دامىپ كەلەدى. 2020 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە Brent ماركالى مۇناي باعاسى باررەلىنە 40 دوللاردان تومەندەدى, كەيىننەن قالپىنا كەلتىرىلدى. بۇعان الەمدە كوروناۆيرۋستىڭ بىرنەشە رەت ءورشۋى سەبەپ بولدى. حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باعالاۋى بويىنشا مۇنايعا دەگەن سۇرانىس 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جانە 2021 جىلعا دەيىن قالپىنا كەلەدى.
بيىلعى 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تولەم بالانسىنىڭ اعىمداعى شوتى تەرىس ايماققا اۋىسادى دەپ كۇتىلۋدە. مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋىنە جانە مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنە بايلانىستى ناۋرىز-ءساۋىر ايلارىندا ساۋدا شارتتارىنىڭ ناشارلاۋى ءۇشىنشى توقسانداعى تولەم بالانسىنىڭ كورسەتكىشتەرىنە اسەر ەتتى.
قارجى رەتتەۋشى ورگاننىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, تولەم بالانسىنىڭ تەرىس اعىمداعى شوتى سوڭعى 20 جىلداعى العاشقى ساۋدا تاپشىلىعىنا بايلانىستى. بۇعان تاعى دا ەكسپورتتىڭ يمپورتقا قاراعاندا تومەندەۋى ىقپال ەتكەن.
قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ (قفق) ساراپشىسى رامازان دوسوۆ ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتتەرىنە سىلتەمە جاساپ, وسى جىلدىڭ باسىنداعى جاعدايمەن سالىستىرعاندا تەڭگەنىڭ ورتاشا الىنعان مولشەرلەمەسى ءالى دە شامامەن 100 پۋنكتكە جوعارى ەكەنىن ايتتى. «2019 جىلدىڭ سوڭىندا ينفلياتسيا سايكەسىنشە 5,4 پايىزدى قۇراعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. جىلدىڭ باسىندا ناقتى كىرىس 3,4 پايىزدى قۇرادى, ال قازىرگى ۋاقىتتا ول 2,7 پايىزعا تەڭ», دەدى ساراپشى.
مۇناي نارىعىندا الەمدىك سۇرانىستىڭ قالپىنا كەلۋىنە بايلانىستى قۇبىلمالىلىق كۇشەيىپ كەلەدى. گەوساياسي تاۋەكەلدەر ءوسىپ جاتىر.
الماتى