ۆولونتەرلىك قوزعالىستىڭ كەلەشەگى كەمەل

– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2020 جىلدى ۆولونتەر جىلى دەپ جاريالاۋ تۋرالى شەشىمى ەلىمىزدە ۆولونتەرلىك قوزعالىستىڭ دامۋىنا قانشالىقتى سەرپىلىس بەردى؟

– جالپى, «ۆولونتەر» دەيمىز, «ەرىك­تىلەر» دەيمىز... بۇل تۇسىنىكتەر ءبىزدىڭ سوزدىك قورىمىزعا جاقىندا عانا ەنىپ جاتقانداي. كەيبىرەۋلەر «الەمدىك ءۇردىس بولعاننان كەيىن, قالماۋ كەرەك, ايتەۋىر...» دەپ تە جاتادى. بىراق جاقى­نىڭا جاناشىر بولۋ – ءبىزدىڭ ەجەلدەن بەرى داستۇرىمىزدە بار دۇنيە. ماسەلەن, «اسار» دەگەن ۇعىمدى بارشا قازاق جاقسى بىلەدى. ءۇي سالۋ, قوي قىرقۋ, تاي تاڭبالاۋ, كيىز باسۋ, ەگىن ورۋ, ءشوپ شابۋ ءتارىزدى قاۋىرت جۇمىستاردى  حالقىمىز اسارلاتىپ اتقاراتىن. ياكي, «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل» دەگەن ۇرانمەن جانىڭداعى ادامعا, تۇتاس قاۋىمعا كومەكتەسۋ. ناقتى ىسپەن, ورتاق كۇشپەن عانا ەمەس, ىزگى نيەتپەن, تىلەكتەس كوڭىلمەن قولداۋ.

سوندىقتان دا, ەل پرەزيدەنتى: «ەرىك­تىلىك – حالقىمىزدىڭ شىنايى بولمىسى. بۇل باستاما ۇلتتى ۇيىستىرىپ, مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋ ءۇشىن قاجەت»,  دەپ, 2020 جىلدى ۆولونتەر جىلى دەپ جاريالاعان بولاتىن.

ارينە, وسى ساتتەن باستاپ قوعامىمىز دا, ادامىمىز دا بىردەن «ۆولونتەر» اتانىپ, جۇمىسقا بەلسەنە ارالاسىپ كەتتى دەگەننەن اۋلاقپىن. ەلدى مۇنداي يگى باستاماعا ۇيىتۋ ءۇشىن ۇلكەن جۇمىس اتقارىلدى. ۆولونتەرلەر قوزعالىسىن دامىتۋ, ونىڭ مارتەبەسى مەن بەدەلىن كوتەرۋ ءۇشىن كوپتەگەن ءىس-شارالار قولعا الىندى. ۇكىمەت تاراپىنان ارنايى جوسپار دا قابىلداندى. الايدا پاندەمياعا بايلانىستى بىرقاتار باعىتتاردى وزگەرتۋگە تۋرا كەلدى. ونلاين فورماتقا اۋىسقانى بار, كەيىنگە قالدىرىلعانى بار...

دەسە دە, «كوپتىگىڭ جينالعاندا ەمەس, قينالعاندا كورىنەدى» دەگەن ەمەس پە. ايتىپ كەلمەگەن ىندەت ەلدىڭ ۇيىسۋىنا, اسىرەسە, ەرىكتى ازاماتتارىمىزدىڭ ۇيىمداسىپ, بەلسەندىلىگىنىڭ ارتۋىنا سەبەپشى بولدى. مىسالى, بيىلعى جىلى ۆولونتەرلىك ۇيىمدار مەن توپتاردىڭ سانى 3 ەسەگە ارتقان, ياعني جىل باسىندا – 224 ۇيىم بولسا, قازىرگى تاڭدا – 568 ۇيىمدى قۇرادى. ال ۆولونتەرلەردىڭ سانى 2,5 ەسەگە ۇلعايىپ, 70 مىڭ ادامعا جەتتى. ۆولونتەرلەردىڭ ەڭ كوپ سانى اقتوبە  (13794), باتىس قازاقستان  (8008), جامبىل (6784) جانە پاۆلودار  (6401) وبلىستارىندا تىركەلگەن.

ول دا بولسا, مەملەكەتتىڭ وسى باعىت­تا پاندەمياعا دەيىن جاساعان جاعدايى­نىڭ ارقاسىندا دەپ بىلەمىن. اتاپ ايتقاندا, ۆولونتەرلىك قىزمەت تۋرالى زاڭ قابىلدانىپ, قۇقىقتىق رەتتەۋ تەتىگى بەكىتىلدى. وڭىرلەردە ۆولونتەرلەر شتابى اشىلىپ, قوعام تاراپىنان قولداۋدى قاجەت ەتەتىن سالالارعا ەل ازاماتتارى, جاستار جۇمىلدىرىلدى. ماسەلەن, ءبىر عانا ەكولوگيالىق «تازا قازاقستان» اكتسياسىنا 300 مىڭ ادام قاتىسقان بولاتىن. ارىستى قالپىنا كەلتىرۋدە جۇزدەگەن جاس ۆولونتەردىڭ بەلسەندىلىگىن كوردىك. مۇنىمەن بىرگە, ەكسپو-2017 كورمەسى كەزىندە 7 مىڭنان استام ۆولونتەر قىزمەت اتقاردى.

مۇنىڭ ءبارى – وسى ۆولونتەرلىك قوز­عالىسقا دەگەن قىزىعۋشىلىقتان تۋ­عان كورىنىس. جاقسىلىققا جانى قۇمار جاندار كارى-جاسقا, ەر-ايەلگە بولىنبەيدى. بۇل نەمقۇرايدىلىققا قاس, اۋىزبىرشىلىككە جاق, ناداندىققا جاۋ, ادامدىققا دوس ازاماتتارعا عانا بۇيىراتىن قاسيەت.

– ۆولونتەرلىك سالانى قولداۋدا مەملەكەتتىڭ ۇلەسى قانداي؟

– بالانى اتا-انا, ازاماتتى قوعام, قوعام­دى زامان تاربيەلەيدى. ال زامان­نىڭ قانداي بولۋى – سول زاماننىڭ زاڭىن جاسايتىن مەملەكەتكە بايلانىستى. سوندىقتان دا قوعامداعى قايسى ءبىر يگى­لىكتى ءىستىڭ باياندى بولۋىندا مەملەكەتتىڭ ۇلەسى زور.

ال ەندى, ۆولونتەرلەر قوزعالىسىن قولداۋ – ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىك مۇددە. ويتكەنى ساناسى ساۋاتتى, جۇرەگى اشىق, جانى جومارت ازاماتتار – كەز كەلگەن ەلدىڭ ەرتەڭى. باعا جەتپەس بايلىعى ءھام تىرەك بولار الەۋەتى. جاڭا ايتىپ وتىرمىن, مۇنداي قولداۋدىڭ ەڭ ماڭىزدىسى ولارعا ءتيىستى جاعداي جاساۋ. ايتالىق, ءبىلىم بەرۋ, ادىستەمەلىك جانە اقپاراتتىق تۇرعىدا, سونداي-اق جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋدە كومەك كورسەتۋ.

وزدەرىڭىزگە ءمالىم, جىل باستالعاننان-اق ەل پرەزيدەنتى ۆولونتەرلەردىڭ رەسپۋب­ليكالىق كەڭسەسىن ىسكە قوستى. وعان ىلەسە كوپ ۇزاماي 17 وڭىرلىك فرونت-كەڭسە جۇمىس جاساي باستادى.

ونىڭ نەگىزگى مىندەتى – قوعامداعى ءتۇرلى ماسەلەلەرگە, كومەك قولىن قاجەت ەتەتىن سۇراقتارعا مونيتورينگ جاساۋ ارقىلى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەردىڭ, بيزنەس-قۇرىلىمدار مەن ۆولونتەرلىك ۇيىمداردىڭ جوبالارى مەن باستامالارىن ۇيلەستىرۋ.

ارينە, مەملەكەتتىك قولداۋ تەك وسىمەن شەكتەلمەيدى. ءبىر عانا مىسال. ءبىزدىڭ مينيسترلىگىمىزدىڭ ءوز باستاماسىمەن Bilim, Saýlyq, Sabaqtastyq, Taza Álem, Asyl mura, Qamqor, Úmit اتتى 7 جالپىۇلتتىق جوبا ىسكە اسۋدا. ناتيجەلەرى جوق ەمەس. وسى ۋاقىتقا دەيىن ءتۇرلى كونسۋلتاتسيالىق, وقىتۋ-ادىستەمەلىك كومەك كورسەتۋ ءۇشىن ۆولون­تەرلەردى قولداۋ ورتالىقتارى اشىلىپ, 5600-دەن استام ۆولونتەر وقۋ­دان ءوتتى, 50 ۆولونتەرلىك باستاماشىلار توبى جاساقتالىپ, 500-دەن استام شاعىن گرانت ءبولىندى. ءاربىر گرانتتىڭ سوماسى 300 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى.

ءسوز جوق, بۇل اۋقىمدى كومەك. بىراق مۇنداي مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ءوزى ۆولونتەرلەردىڭ بارلىق قاجەتتىلىكتەرىن قامتاماسىز ەتە المايدى. سوندىقتان جەرگىلىكتى جەرلەردەگى اكىمدىكتەر تاراپىنان دا مۇمكىندىگىنشە وسىنداي باستامالار بولسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.

بۇدان بولەك, 2019 جىلدان بەرى «جاستار جىلى» اياسىندا ستۋدەنتتەردى الەۋمەتتىك جانە قوعامدىق پايدالى قىزمەتكە كەڭىنەن تارتۋعا باعىتتالعان «الەۋمەتتىك ستۋدەنتتىك نەسيە» دەگەن جوبا ىسكە اسىپ جاتقاندىعى بەلگىلى. وسى ورايدا, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى اراسىنداعى ورتاق مەموراندۋم اياسىندا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى اقشالاي سىياقى الىپ, قوعامدىق پايدالى جۇمىس ناتيجەلەرى ءۇشىن اكادەميالىق كرەديتتەردى قايتا وزگەرتە الادى.

ايتالىق, جوعارى وقۋ ورنىندا وقيتىن, سونىمەن بىرگە ۆولونتەرلىك قىز­مەتكە بەلسەندى ارالاسىپ جۇرگەن جاس­تارعا الەۋمەتتىك ستۋدەنتتىك كرەديتتىڭ مىنا­داي تۇرلەرى ۇسىنىلادى: 20 ساعات­تىق قىزمەتى ءۇشىن 20 000 تەڭگەگە كرەديت; 50 ساعات قىزمەتى ءۇشىن 50 000 تەڭگەگە كرەديت.

بىرەۋگە, بالكىم, از كورىنەر. دەسە دە, جىلدىق جيناعى جامان بولمايدى. ەڭ باستىسى – جاس جۇرەك ءوزىنىڭ قوعامعا قاجەتتىگىن, ەڭبەگىنىڭ ماڭىزدىلىعىن سەزەدى.

– پاندەميامەن كۇرەستە ۆولونتەرلەر الدىڭعى شەپتە بولعانىن جاقسى بىلەمىز. وسى جونىندە ايتىپ بەرسەڭىز؟

– باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ: «جيىر­ما – ەرلىك كورسەتەتىن جاس» دەگەن ءسوزى بار. مىنە, وسى قاناتتى قاعيدانى بيىل «جيىرما – ەرلىك كورسەتەتىن جىل» دەپ وزگەرتە ايتساق, باتىر بابامىزدىڭ ارۋاعى رازى بولار دەپ ويلايمىن. ويت­كەنى شى­نىندا دا كوپشىلىككە كورىنبەي-اق ءوزىنىڭ «ازاماتتىق ەرلىگىن» جاساعان ۆولون­تەرلەر وتە كوپ بولدى.

ولار ەڭ قيىن كەزدە العا شىعىپ, دارىگەرلەر, اسكەري جانە پوليتسەيلەرمەن قاتار حالىققا اقىسىز كومەك كورسەتتى. وسى ارالىقتا شەكتەۋلەرگە بايلانىستى ءومىردىڭ قىسپاعىندا قالعان 959 مىڭنان استام ازاماتقا قولۇشىن سوزدى.

كۇنى-ءتۇنى اۋرۋحانالاردا كەزەكشىلىك ەتىپ, كيسلورود باللوندارىن تاسىعان جىگىت­تەر مەن قىزداردىڭ ەڭبەگىن ماق­تانىش­پەن ايتۋعا بولادى. وزدەرىنىڭ دەنساۋ­لىعىنا تونگەن قاۋىپ-قاتەرگە قارا­ماستان, ولار ەرلىكتىڭ ناعىز ۇلگىسىن كورسەتتى.

«بورىشىنا ادال بولسىن, ۇيىنە الاڭداماسىن» دەپ مەديتسينا قىز­مەتكەرلەرىنىڭ وتباسىلارىنا كومەك كورسەتىپ, ولاردىڭ بالالارىنا ىستىق تاماق تاسىعاندار دا بولدى. ەرلىك ەمەي نەمەنە؟ ارينە, ەرلىك. بويعا جىگەر, كەۋدەگە رۋح بەرەتىن دۇنيەلەر. سوندىقتان ءوز كەزەگىمىزدە ءبىز ولاردى جاي ۇلگى رەتىندە ەمەس, كورىپ, كوڭىلگە تۇيەتىن ونەگە رەتىن­دە دارىپتەۋگە تىرىسامىز.

– 2016 جىلى ۆولونتەرلىك سالانى رەتتەيتىن ارنايى زاڭناما قابىل­داندى. بيىل پرەزيدەنت ۆولونتەرلەردى قولداۋ شارالارىن زاڭناماعا ەنگىزۋدى تاپسىردى. بۇل باعىتتا قانداي جۇ­مىس­تار اتقارىلىپ جاتىر؟

– قوعام قولداعان ءىستىڭ ءبارى يگى. ال مەملەكەت ونىڭ باستى قامقورشىسى. سودان بولار – مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسىنداي ماڭىزدى شەشىمى كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى.

ونىڭ ۇستىنە, حالىقارالىق زەرتتەۋ­لەرگە سايكەس, قازاقستان ازاماتتىق بەل­سەن­­دىلىك دەڭگەيى از, ونىڭ ىشىندە ۆولون­­تەرلىك قوزعالىسى باسەڭ ەلدەر قاتارىنا كىرەدى. وعان سەبەپ, ازامات­تاردىڭ ۆولونتەرلىك قىزمەتكە قاتىسۋى ءۇشىن ىنتالاندىرۋ مەن ۆولونتەرلىك مادەنيەت­تى دامىتۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى. ماسە­لەن, ۆولونتەرلىك قىزمەتتى ەڭبەك ءوتىلى رەتىندە ەسەپكە الۋ, كوتەرمەلەۋ جانە ىلگەرىلەتۋ جۇيەسىنىڭ زاڭدىق تۇرعىدا بەكىتىلگەن قۇقىقتىق مەحانيزمدەرىنىڭ بولماۋى.

ەندىگى جەردە وسى تالاپتار, ياعني ازا­مات­تاردىڭ ۆولونتەرلىك جۇمىسىن ەڭ­بەك كىتاپشاسىنا مىندەتتى تۇردە تىر­كەۋ, ۆولونتەرلىكپەن اينالىسقان جاس­تارعا ۋنيۆەرسيتەتكە, كوللەدجگە ءتۇسۋ كەزىن­دە بىرقاتار باسىمدىقتار بەرۋ, ۆولون­تەرلەردىڭ ءومىرىن ساقتاندىرۋ سياق­تى مىندەتتەر زاڭدا كورىنىس تاباتىن بولادى.

بۇل ماقساتتا «قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ۆولونتەرلەر قىزمەتى بويىنشا وزگەرىس­تەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭى جو­باسى­نىڭ تۇجىرىمداماسى ازىرلەنىپ, ءتيىستى ماقۇلداماسىن الدى. قازىرگى ۋاقىت­تا جۇمىس توبى بۇل باعىتتا ءتيىستى شارا­لاردى جۇرگىزىپ جاتىر.

– ۆولونتەر جىلى قارساڭىندا قازاق­­ستاندىق ۆولونتەرلەردى شەت­ەل­دەر­دە تاجىريبە الماسۋعا جىبەرۋ كوز­دەل­­گەن بولاتىن. وسى جوسپار قانشا­لىق­تى ىسكە استى؟

– ۆولونتەر جىلى شەڭبەرىندە جاسالعان كەلىسىمگە ساي ەلىمىز بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاراماعىنا 7 ۆولون­تەردى بىرجىلدىق تاجىريبە جيناقتاۋعا جىبەرۋ ءۇشىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن قولعا العان بولاتىن.

بۇل رەتتە, ىرىكتەۋدەن وزىپ شىققان وتان­داستارىمىزدى بۇۇ-نىڭ يوردانيا, تايلاند, تۇركيا مەن كەنياداعى ۆولون­تەرلىك توپتارىنا قوسۋ جوسپارلانىپ تا قويعان. الايدا الەم ەلدەرىندەگى كارانتيندىك شەكتەۋلەرگە بايلانىستى تەك قانا 4 ازاماتىمىز تۇركياداعى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ قۇرىلىمىن­داعى ۆولونتەرلىك قىزمەتتەرىنە كىرىستى. قالعاندارى ازىرشە ونلاين رەجىمدە قىزمەتتەرىن اتقارۋدا. بۇدان بولەك, شەتەلدە ءبىلىم الىپ جاتقان قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر سول ەلدەگى ءتۇرلى ۆولونتەرلىك جوبالارعا قاتىسىپ, العان تاجىريبەلەرىن ەلىمىزدىڭ جاستارى اراسىندا دا ءبولىسىپ جۇرگەنىن اتاپ وتكەن ءجون.

البەتتە, بۇل جۇمىس الداعى ۋاقىتتا دا ءوز جالعاسىن تابادى دەگەن سەنىمدەمىز.

– ۆولونتەر جىلى شەڭبەرىندە ۆولونتەرلەردىڭ جەكەلەگەن ەڭبەگىن كوتەرمەلەۋ ءۇشىن قانداي ءىس-شارالار قاراستىرىلعان؟

– ماتەريالدىق جاعىن مەڭزەپ وتىرساڭىز, ول تۋرالى جوعارىدا ارنايى گرانتتار جايلى ايتىپ ءوتتىم. دەسە دە, بۇل ۆولونتەردىڭ وزىنە ەمەس, جاساپ جاتقان ىسىنە جۇمسالاتىن قاراجات.

ءسوز جوق, ۆولونتەرلىك تەگىن جاسالاتىن, وتەۋسىز قىزمەت. بىراق «الماقتىڭ دا, سالماعى بار».  ءاربىر يگى ءىس ءۇشىن ال­عىس ەستىسەڭ مەرەيىڭ تاسىپ قالاتىنى راس. سوندىقتان ۆولونتەرلىك قىزمەت اتقا­رىپ, قيىندىقتاردان قايمىقپاي ءوتىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ەڭبەگى مىندەت­تى تۇردە ەسكەرىلەدى.

وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, وسى ماقساتتا پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن «حالىق العىسى» اتتى دارەجەسى بيىك مەدال تاعايىندالدى. جاقىندا قايىرىمدىلىق جاساپ, ۆولونتەرلىك كومەك كورسەتكەن 5000-نان استام ازامات وسى مەدالمەن ماراپاتتالدى.

بۇدان بولەك, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى «جىل ۆولونتەرى» سىي­لىعىن تاعايىنداۋعا ارنالعان حالىق­ارالىق بايقاۋ جاريالادى. بايقاۋدىڭ ماقساتى – جالپى ادامزات ءۇشىن پايدالى مىندەتتەر اتقارىپ جۇرگەن ۇزدىك ۆولونتەرلەردى كوتەرمەلەۋ.

بايقاۋ شارتتارى ءبىزدىڭ مينيستر­لىكتىڭ ينتەرنەت-رەسۋرستارىندا ورنالاس­تىرىلعان. كەز كەلگەن ۆولونتەرلىك سالاعا قاتىسى بار ازامات بايقاۋعا قاتىسا الادى. قورىتىندىسى ۆولونتەر جىلىنىڭ جابىلۋ راسىمىندە انىقتالادى.

وسى تەكتەس كوتەرمەلەۋ ءىس-شارالارى بارلىق وڭىرلەردە جۇرگىزىلۋدە.

– قازاقستانداعى ۆولونتەرلىكتىڭ كەلەشەگى قانداي؟

– سۇراعىڭىزعا ءبىراۋىز سوزبەن جاۋاپ بەرەر بولسام, كۇمان جوق, بۇل قوزعا­لىس­تىڭ ءبىزدىڭ ەلدەگى كەلەشەگى كەمەل. ويت­كەنى وعان بىزدە بارلىق مۇمكىندىكتەر بار. بۇ­رىننان قالعان ءداستۇرلى سالتىمىز دا, جا­ناشىر ەل-جۇرتىمىز دا, جاسامپاز باس­تاما دا, قاجەتتى زاڭناما دا – وسىعان نەگىز.  

ەڭ باستىسى, ازاماتتارىمىزدىڭ شىن نيەتى بار.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 

اڭگىمەلەسكەن

سۆەتلانا عالىمجانقىزى,

«Egemen Qazaqstan»