ءبىر سۇراقتىڭ جاۋابى

تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەرمەن بىرگە اق­پارات تاراتۋدىڭ الۋان ءتۇرى پايدا بولىپ, ينتەرنەت رەسۋرستارىنىڭ ومىرىمىزگە دەندەپ ەنۋى ءداستۇرلى باق-تى ىعىستىرىپ, گازەتتىڭ جويىلۋىنا اكەلىپ سوقتىرادى دەگەن داۋرىقپا اڭگىمەنى تۋدىرعانى ءمالىم. ءبىر كەزدەرى تەلەارنالاردىڭ دامۋىنا بايلانىستى گازەتتىڭ بولاشاعىنا كۇمانمەن قاراعاندار از بولماعان, ءتىپتى مۇنداي داقپىرت سوزگە نەبىر كوممۋنيكاتسيا قۇرالى پايدا بولعان قازىرگى قوعامنىڭ وزىندە ەرىك بەرىپ, ەرىپ كەتىپ جۇرگەندەر تابىلادى. الايدا الەمدىك گازەت ءوندىرىسىنىڭ تاجىريبەسى اقپارات قۇرالىنىڭ قانداي دا ءبىر جاڭا ءتۇرى ويلاپ تابىلعانىنا قاراماستان, ولاردىڭ جۇرەگى دامىلسىز سوعا بەرەتىنىن, قوعام اعزاسىمەن بىرگە قوزعالىستا ءومىر سۇرەتىنىن بۇك­پەسىز دالەلدەپ وتىر.

بۇل جەردە ءبىز ءوزىمىز نان تاۋىپ جەپ جۇرگەن سالانى جۇرتقا ناسيحاتتاپ, باسىلىمنىڭ باعاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا سوزۋارلىققا سالىنىپ, ىشكى ەسەبىمىزدى تۇگەندەۋ ءۇشىن اڭگىمە ىندەتكەلى وتىرعانىمىز جوق. ياكي بولماسا گازەت وقىعىسى كەلمەيتىن كەيىنگى جاستارعا كوسەمسىپ اقىل ايتپاق ويىمىز تاعى جوق... بانكتە نەسيە قۇجاتىمىزدى تولتىرىپ وتىرعان قازاقتىڭ قاراپايىم قارا بالاسىنىڭ: «قاي جەردە جۇمىس ىستەيسىز؟» دەگەن سۇراعىنا گازەتتىڭ اتىن, قىزمەتىمىزدى تاپتىشتەپ ايتىپ بەردىم. قاعازدان كوزىن الماي شۇقشيىپ وتىرعان ونىڭ كەنەت شۇعىل بۇرىلىپ: «قاعاز گازەت ءالى شىعا ما؟», دەپ تاڭعالا سۇراعانى قاتتى شوشىندىردى. گازەت تۋرالى از-ماز وي قوزعاۋداعى ماقسات – ءوزىمىز كۋا بولعان وسى جايتقا ورالىپ, بانك قىزمەتكەرىنىڭ سۇراعىنا قىسقاشا جاۋاپ بەرۋ عانا ەدى.

شىنىن ايتۋ كەرەك, كەيىنگى جاس تولقىن­نىڭ كوبى گازەت-جۋرنال وقىماق تۇرماق,   ولار­دىڭ اتىن دۇرىس اتاپ بەرە الماۋى مۇمكىن. گازەت-جۋرنالداردىڭ ءرولى مەن ورنىن زاماناۋي سيپاتتاعى كوممۋنيكاتسيا قۇرالدارى ات­قارىپ, ينتەرنەت كۇشى باسا السا, تەلەفون, كومپيۋتەر جاساپ شىعارىپ وتىرعان ال­دىڭعى قاتارلى الپاۋىت ەلدەر ءبىرىنشى بولىپ نەگە جاۋىپ تاس­تامايدى؟ مىسالى, جاپونيادا «يوميۋري» گازەتىنىڭ كۇندەلىكتى تارالىمى 9 ميلليوننان اسىپ جىعىلادى ەكەن. ء«اساحيدىڭ» 61 وڭىرلىك, 226 جەرگىلىكتى بيۋروسى بار دەسەك, ال گازەت-جۋرنال, باسپا ىسىمەن اينالىساتىن «اساحي», «ماينيتي», «يوميۋري», «نيحون كەيدزاي», «سانكەي» سياقتى ءىرى-ءىرى 166 كومپانيانىڭ  قىرۋار تابىسى باسىلىمداردىڭ ءومىر تالابىنا ىلەسۋدەن ارتتا قالىپ قويىپ جاتپاعانىن اڭعارتادى. ينتەرنەت پەن گازەتتەردىڭ اراسالماعىن انىق­تاۋ ماقساتىندا جاپونيانىڭ ىشكى ىستەر جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى 1500 ادامعا ساۋالداما جۇرگىزگەندە, جۇرتتىڭ 70,1 پايىزى  گازەتكە تولىق سەنىم ارتاتىنىن جەتكىزگەن. الەمدى وزىق تەحنولوگياسىمەن جاۋلاعان كۇنشىعىس ەلىندە جۇرتتىڭ گازەتكە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن وسى ءبىر عانا دەرەكتەن ايقىن سەزىنۋگە بولادى.

كەي مالىمەتكە سەنسەك, اقش-تا شەتەل­دەگى ءبىر تىلشىسىنە شامامەن جىلىنا 250 مىڭ دوللار تولەيتىن گازەتتەر بار دەيدى. «نيۋ-يورك تايمس», «ۋولت-ستريت-دجورنەل», «ۆاشينگ­تون پوست», «چيكاگو تريبيۋن», «لوس ان­جەلەس تايمس», «بالتيمور سان», «بوستون گولۋب», «كريسچەن سايەنس مونيتور» سياقتى باسىلىمداردىڭ شەت-ەلدەگى تىلشىلەرى بەلسەندى جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن قاتار «گاننەت», «دوۋ دجونس», «حەرست كورپورەيشن», «نيۋس كورپورەيشن», «دجەنەرال  ەلەكتريك», «تايم ۋورنەر» ءتارىزدى 113 الپاۋىت توپتىڭ اقپارات ايدىنىندا الار ورنى ايرىقشا سانالادى.

ۇلىبريتانيادا وقىرماننىڭ قولىنا تاڭەرتەڭ تيەتىن «تايمس», «دەيلي تەلەگراف ەند مورنينگ پوست», «دەيلي ەكسپرەسس» ءتارىزدى ت.ب. گازەتتەر, تاڭەرتەڭ جانە كەشكە وقىلاتىن «يۆنينگ نيۋس», «يۆنينگ ستاندارت», سونداي-اق جەكسەنبىلىك «ساندي تايمس», «ۋيكەند» مۇنان بولەك تاعى اپتالىق, ايماقتىق «وبسەرۆيس», «ساندي ەكسپرەسس» باسىلىمدارى بار.

گەرمانيادا 1601 باسىلىم 25 365 500 دانا تارالىممەن باسىپ شىعارىلاتىن كورىنەدى. سونىسىنا وراي مىڭ ادامعا شاققانداعى تيراجى بويىنشا جاپونيا, ۇلىبريتانيا, شۆەيتساريادان كەيىنگى ءتورتىنشى ورىندا تۇر. مىسالى, كۇندەلىكتى جارىق كورەتىن «Neues Deutschland» گازەتىنىڭ تيراجى – 1 ملن 65 مىڭ. ۇنەم مەن دالدىككە ۇيرەنگەن نەمىس حالقى گازەتتەن پايدا جوق بولسا, نەگە بۇلاي بوسقا شىعىندالىپ وتىر؟  ارينە وسى ورايدا بىرەۋلەر  بىزدەگى گازەتتەردىڭ وقىلماۋىن باسقا سەبەپتەردەن ىزدەۋى مۇمكىن. مۇندايدا جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتىڭ: «ەلگە ارنالىپ شىعاتىن گازەتتى ەل وقىماسا, ويتكەنى جانىنا جاعىمدى, ءتىسى باتارلىق سوزدەر باسىلماسا, ونداي گازەت باعاسىن جويماق: كىم كورىنگەنگە قولجاۋلىق, مايلىق, شىلىم وراۋىش, تاعى بىردەمە بولماق. بىراق گازەتشىگە كىنا قوياتىن دا, قويمايتىن دا ورىن بار. جۇرت جازباسا, ىشىندەگىسىن تاۋىپ جازاتىن گازەتشى ء«تاۋىپ ەمەس...», – دەگەن سوزىنە ءمان بەرسەك, باسىلىمدى بايتاق دالانىڭ باستى ءۇنى ەتۋگە ءار قازاقتىڭ بالاسى جاۋاپتى.