ەرىكتىلەر قاشاندا وزگەرىسكە باستايدى

مەرۋەرت ىستانبۇلدا بۇۇ ايماق­تىق ءوفيسىنىڭ قورشاعان ورتا جانە كليماتتىڭ وزگەرۋى بويىنشا مامانى بولىپ قىزمەت اتقارادى. سۇحبات بارىسىندا ول ۆولونتەرلىكتىڭ ەلدەگى ساياسي رەفورمالارعا اسەرى مەن ۇلكەن ۇيىمداعى تاجىريبەسى مەن قىزمەتى تۋرالى ايتىپ بەردى.

ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا ءج­ۇرىپ-اق ەرىكتىلىكتى ءومىر سالتىنا اينالدىرعان مەرۋەرت قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن «حالىق­ارا­لىق قاتىناستار» ماماندىعى بويىنشا تامامداعان. ودان كەيىن «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا لوندون ەكونوميكا جانە سايا­سي عىلىمدار مەكتەبىندە وقۋىن جال­عاستىرادى. بۇۇ ۆولونتەرلەر قا­تارىنا قوسىلماس بۇرىن ەلگە ورالىپ, ۋنيۆەرسيتەتتە ءدارىس وقيدى, مەم­لەكەتتىك قىزمەتشى اتانادى.

– قازاقستان مەن بۇۇ اراسىنداعى كەلىسىمشارت اياسىندا حالىقارالىق ۇيىمعا قازاقستاندىق ۆولونتەرلەر باراتىنىن ەستىگەندە باعىمدى سىناپ كورەتىن كەزدىڭ كەلگەنىن ءتۇسىندىم. بۇل – جاڭا دەڭگەي. جۇمىس ءوتىلىم, تاجىريبەم مەن ءبىلىمىم وزىمە دەگەن سەنىمدىلىكتى ارتتىرا ءتۇستى. بۇعان دەيىن ەلوردامىزداعى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى (ەقىۇ) وفيسىندە جۇمىس ىستەدىم. ياعني, حالىقارالىق ۇيىمدار ميسسياسى مەن مىندەتتەرىمەن جاقىن تانىسپىن, – دەيدى مەرۋەرت.

مەرۋەرتتىڭ ايتۋىنشا, بۇل باعدار­لامانىڭ باسقالارىنان ەرەكشەلەيتىن تۇسى – قاتىسۋشىلاردىڭ جاسى مەن گەوگرافياسىنا شەكتەۋ جوق. ياعني كەز كەلگەن ادامعا قايىرىمدىلىق جا­ساۋ­عا, قورشاعان ورتا مەن ادام قۇ­قىق­تارىن قورعاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

– مەن «بۇۇ ايەلدەر» قورىن تاڭ­دادىم. ويتكەنى گەندەرلىك تەڭدىك پەن ايەل قۇقىعى سالاسىندا از دا بولسا تاجى­ريبەم بار. ءبىلىمىمدى ءىس جۇزىندە سىناپ, تاجىريبەمدى تولىقتىرا الا­تىنىمدى ءتۇسىندىم. سونىمەن بىر­گە بۇل تاقىرىپ بۇگىنگى قوعامدا وزەك­تى. تەك قازاقستان ەمەس, تورتكۇل دۇ­نيەنى الاڭداتىپ وتىرعان ماسەلە ەكە­نى ايتپاساق تا تۇسىنىكتى. قازىر بەلسەندى ايەلدەر ءوز قۇقىقتارى جا­يىندا ازاماتتىق قوعام الاڭدارىندا, ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە ايتىپ, قاتىپ قال­عان تاپتاۋرىن كوزقاراستان ارى­لۋعا قارسى جۇمىس ىستەپ ءجۇر. حا­لىقارالىق ۇيىمدا جيعان-تەرگەن تا­جى­ريبەم تەك قازاقستاندا ەمەس, باس­قا ەلدەگى بۇل تۇيت­كىلدى شەشۋگە كو­مەك­تەسەدى دەگەن سە­نىم­دەمىن, دەيدى ۆولونتەر.

مەرۋەرت ۆولونتەرلىك الدىمەن نيەتكە بايلانىستى دەپ سانايدى. «ۆولونتەرلىك ءوزىڭ تۇرىپ جاتقان ەلدى مەكەندەگى جاعدايدى جاقسارتۋعا تىرىسۋ, جالپى, جاعدايدى تۇزەتۋدى قالاۋ. سەن ءوزىڭ تۇرىپ جاتقان جەردەگى احۋالدى جاقسارتۋ ارقىلى ءوز ەلىڭە, ودان ءارى تۇگەل الەمگە اسەر ەتەسىڭ», دەيدى ول. ال بۇۇ قاتارىندا تىپتەن شەكتەۋ جوق ەكەنىن, ءار قىزمەتكەردىڭ جۇمىسى شەكتەلمەگەنىن, ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىن ءارتۇرلى ەلدىڭ, قوعامنىڭ, توپتىڭ پايداسىنا قولدانا الاتىنىن العا تارتادى.

– 2020 جىل ەلىمىزدە ۆولونتەر جىلى دەپ بەكىتىلدى. بۇل – بىلتىرعى جاستار جىلىنىڭ لوگيكالىق جال­عاسى. ءيا, شەشىمدى بيلىك قابىلداسا دا, بۇل ويدىڭ تۋىنا ەلدەگى جاعداي, حالىقتىڭ ارەكەتى سەپ بولدى. بۇل جەردە ازاماتتاردىڭ, اسىرەسە جاستار­دىڭ بەلسەندىلىگىن اتاپ وتپەسە بولماس. ەلدە ۆولونتەرلىكتىڭ دامىپ جات­قانىن بايقاۋعا بولادى. قازىر جانۋارلاردى باعاتىن ارنايى ورىن­­داردىڭ اشىلعانى, جاستاردىڭ بىرى­گىپ باسقالارعا كومەكتەسكەنى تۋرالى حا­بارلاردى ءجيى وقيمىز, – دەيدى مەرۋەرت. 

سونىمەن بىرگە ۆولونتەر جىلى­نىڭ پاندەمياعا تۇسپا-تۇس كەلۋىندە دە سيم­ۆوليكالىق ءمان بار دەيدى ۆولونتەر. مەرۋەرتتىڭ ايتۋىنشا, الەم حال­قى ورتاق ىندەتپەن كۇرەس جولىندا كۇش بىرىكتىرىپ, يىق تىرەستىرىپ جۇ­مىس ىستەپ جاتىر. سونىمەن بىرگە ىس­تە­­گەن جاقسىلىعىنىڭ قايتارىمىن كۇت­پەۋدى,  باسقالارعا كومەكتەسۋ ار­قىلى وزىنە كومەكتەسىپ جاتقانىن ءتۇسىنۋ كەرەك ەكەنىن العا تارتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ۆولونتەرلىكتىڭ مەم­لەكەت ءۇشىن دە ماڭىزى زور. ويت­كەنى ۆولونتەرلىك – كۇش, ول – وزگەرىس­تىڭ باستاۋى. 

– ۆولونتەرلىك قوعامنىڭ دامۋى ءۇشىن, العا قادام جاساۋى ءۇشىن ما­ڭىز­دى. ويتكەنى ۆولونتەرلىك – ىزگى نيەتپەن ادامداردىڭ جۇمىلۋى. ادامداردىڭ بىرىگۋى قوعامدى جاق­سى جاعىنان وزگەرتەدى. ياعني ينستي­تۋتتاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ, ازا­ماتتىق بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋىنا الىپ كەلەدى. ال بۇل – الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ باس­تاۋى, – دەگەن ويىن ءبىلدىردى حالىق­ارالىق ۇيىمنىڭ ۆولونتەرى.

مەرۋەرت سىزدىقبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇۇ قاتارىندا جۇمىس ىستەۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ۋنيۆەرسيتەتتە ساباق بەرگەنى, ءبىلىم سالاسى مەن مەم­­­لەكەتتىك قىزمەتتەگى تاجىريبەسى كو­مەك­تەسىپ جاتقانىن ايتتى. سونى­مەن بىرگە بۇۇ ۆولونتەرى اتانۋ ءۇشىن حالىقارالىق ۇيىمدارداعى شەشىم قابىلداۋ مەحانيزمى مەن ايماقتاعى احۋالدان حاباردار بولۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن جەتكىزدى. «ورتالىق ازيا­داعى جاعدايدى ءبىلۋىم, ول جەر­دەگى حالىقتىڭ ويىن تۇسىنە الۋىم جۇمىسىمدى جوعارى دەڭگەيدە اتقا­رۋعا, وڭ وزگەرىستەر اكەلۋگە كو­مەك­تەسىپ جاتىر», دەيدى وتانداسىمىز.

– ءدال قازىرگى قىزمەتىمدە كلي­ماتتىق وزگەرىستەر مەن قورشاعان ور­تا ماسەلەلەرىنىڭ ايەلدەر مەن قىز­­­دار­دىڭ ومىرىنە قالاي اسەر ەتىپ جاتقانىن زەرتتەيمىن. ءتۇرلى تاجى­ري­بەلەرگە سۇيەنىپ, ەۋروپا مەن ورتالىق ازياداعى احۋالدى جاقسارتۋعا شەشىم ىزدەيمىن. نەگىزىندە تەك جاھاندىق دەڭگەيدەگى ەمەس, ۇلتتىق دەڭگەيدەگى كەز كەلگەن وزگەرىس حالىقتىڭ تۇر­مى­سىنا اسەر ەتپەي قويمايدى. بۇل جەردە تەك ايەلدەردىڭ ەمەس, ەر ادام­­داردىڭ دا ءومىرىن وزگەرتەتىنىن ەس­كەرگەن ءجون. كەي پروبلەمالاردان گەندەرلىك تەڭسىزدىك باستاۋ الادى. ال مۇنداي داعدارىستار ايەلدەر مەن قىزداردىڭ ومىرىنە تەرىس ىقپال ەتۋى مۇمكىن. مىسالى, پاندەميا كەزىندە وتباسىلىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ ارتقانىن كورىپ وتىرمىز. بىلاي قاراساڭىز, بۇل – ەپيدەميالىق احۋال. دەگەنمەن ادام ومىرىنە اسەرى زور. سول سياقتى كليماتتىڭ وزگەرۋى مەن قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋى تابيعي قۇبىلىستارمەن عانا شەكتەلمەي, قوعامداعى تامىرى تەرەڭدەگى ماسەلەلەردى قايتا قوزعاپ, تۇگەل حا­لىقتىڭ ومىرىنە اسەر ەتەدى, – دەيدى مەر­ۋەرت. بۇل زەرتتەۋدىڭ ماڭىزدى ەكە­نىن العا تارتقان جاس زەرتتەۋشى ماسەلەنىڭ نەگىزىن انىقتاماي, سەبە­بىمەن كۇرەسۋدىڭ ءتيىمسىز ەكەنىن قا­پەرگە سالادى.

بۇۇ-نىڭ «بارلىق ايەل مەن قىز­دىڭ مۇمكىندىگى مەن قۇقىعىن كەڭەيتۋ, گەندەرلىك تەڭدىكتى قامتا­ماسىز ەتۋ» دەپ اتالاتىن ماقساتىن جۇزەگە اسىرۋ جولىندا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن وتانداسىمىز وسى سالاداعى كەز كەلگەن وزگەرىس پەن ماسەلەنى ەس­كەرۋ كەرەك ەكەنىن ايتادى. بۇگىنگە دەيىن 12 ەلمەن بايلانىس ورناتىپ ۇلگەرگەن ۆولونتەر ەۋروپا مەن ور­تالىق ازيا بويىنشا دەرەك جيناپ, كليماتتىق وزگەرىس پەن ادام قۇ­قىق­تارىنىڭ بايلانىسىن سارالاپ ۇلگەرگەن. كەلەشەكتە ونى ايماقتىق قۇجاتقا اينالدىرۋدى ماقسات ەتىپ جۇرگەنىمەن دە ءبولىستى. «2 قىركۇيەكتە ارىپتەستەرىمىزبەن بىرگە زەرتتەۋ جۇر­گى­زىپ جاتقان ەلدەردەگى ۇلتتىق دەڭ­گەيدەگى ماسەلەلەرگە كليماتتىڭ وز­گەرىسى قالاي اسەر ەتىپ جاتقانىن, ونىڭ سالدارىن باعامداۋ بويىنشا ۆە­بينار جۇرگىزدىك», دەيدى ول.

بۇۇ قۇرامىندا ۆولونتەر بولۋ مەن قانداي دا ءبىر قۇرىلىمعا تاۋەل­دى بولماي قايىرىمدىلىقپەن اي­نا­لىسۋدىڭ ايىرماشىلىعىن سۇرا­عانىمىزدا, مەرۋەرت قۇرىلىم بول­شەگى بولۋ تەوريالىق ءبىلىم قا­لىپ­تاستىراتىنىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءوڭىردىڭ ءاربىر ەلى بويىنشا ناقتى ءبىلىم, وندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان باعدارلامالار مەن جوبالار تۋرالى جالپى تۇسىنىك تالاپ ەتىلەتىنىن جەتكىزدى. «بۇۇ قاتارىندا بولۋ جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرىپ, ءبىر ۋاقىتتا بىرنەشە ىسپەن اينالىسا الۋ دەگەن مىندەت جۇكتەيدى. سونىمەن بىرگە ءتۇرلى ەلدەرمەن بايلانىس ورناتۋ, ونى ۇزبەي جۇمىس ىستەۋ, ۇلكەن كولەمدەگى اقپاراتپەن جۇمىس ىستەپ, ودان كەرەگىن الا ءبىلۋدى قاجەت ەتەدى. مۇندا ۇلكەن سپەكتردە ويلاۋ كەرەك. ياعني باعدارلاماعا قاتىستى جالپى تۇسىنىك بولعانى ابزال», دەيدى.

ولاردان بولەك بۇل تاجىريبەنىڭ باعدارلامادا ورىن العان ءار قاتىسۋ­شىنىڭ ومىرىنە ۇلكەن وزگەرىس الىپ كەلەرىنە سەنەتىن مەرۋەرت قيىن تاپسىرمالاردى شەشۋ بارىسىندا ارتاتىن بىلىكتىلىك پەن جاڭا مادەنيەتتى ءتۇسىنۋ مۇمكىندىگى, الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جينالعان ارىپتەستەردىڭ باعا جەتپەس تارتۋ ەكەنىن جەتكىزدى. «قازىر بۇۇ سياقتى جاھاندىق ۇيىم­دا جۇمىس ىستەپ جاتقانىما قۋا­نىشتىمىن. ستۋدەنتتىك كەزدە دوس­تارىمىزبەن ۋنيۆەرسيتەتتە «بۇۇ مودەلىن» ۇيىمداستىراتىن ەدىك. ول كەزدە ۋاقىت وتە كەلە بۇۇ-نىڭ مۇ­شەسى بولاتىنىما سەنۋ بىلاي تۇرسىن, ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قيىن-دى. ال قازىر ءوز ءبىلىمىم مەن تاجىريبەمدى باسقا­لاردىڭ يگىلىگىنە قولدانۋعا, وسىلايشا ءوز تانىمىمدى كەڭەيتە تۇسۋگە مۇمكىندىك الىپ وتىرمىن», دەپ تۇيىندەدى  ءسوزىن مەرۋەرت.