مەملەكەتتەگى رەتتەلمەگەن ميگراتسيالىق ۇدەرىستەر ەلدىڭ ەتنودەموگرافيالىق بالانسىنا كەرى اسەر ەتەتىنى بەلگىلى. سوندىقتان تارتىمدى نۇكتەگە اينالعان ەلدەر ميگراتسيانىڭ داۋىلىنان ءتىل ساياساتى ارقىلى قورعانىپ كەلدى. ياعني كەز كەلگەن ميگرانت بەت تۇزەگەن ەلىنىڭ رەسمي ءتىلى مەن تاريحىن بىلمەسە, زاڭىنا مويىنسۇنباسا تابالدىرىعىنان دا اتتاي المايدى. بۇل تالاپتى بىرەر جىل بۇرىن رەسەي دە قولدانىسقا ەنگىزدى.
پاندەميا ينتەگراتسيالانعان ساياساتتىڭ ادىمىن كەرى بۇرىپ, الەمدىك كوشى-قون ساياساتىن قوش كورمەيتىنىن بايقاتتى. الپاۋىت ەلدەر دە ەسىك-تەرەزەسىن قىمتاپ, وقشاۋلانۋعا كوشتى. ماسەلەن, اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ 2021 جىلى ەلگە قابىلداناتىن ميگرانت سانىن 15 مىڭعا دەيىن شەكتەۋدى ۇسىندى. اتالعان ەلدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالىمدەمەسىندە بۇل COVID-19 ەپيدەمياسى جالعاسقان كەزەڭدە امەريكالىقتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن ءال-اۋقاتىن ءبىرىنشى كەزەككە قوياتىنىنىڭ كورسەتكىشى ەكەنى, بوسقىن سانىنىڭ تومەندەۋى شەتەلگە جىبەرىلەتىن گۋمانيتارلىق جاردەم مەن قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋمەن تەڭدەستىرىلەتىنى باسا ايتىلدى. ترامپ ۇسىنعان شەكتەۋ سانى اقش تاريحىندا قابىلدانعان ەڭ تومەنگى كورسەتكىش. بي-بي-سي كوشى-قون ساياساتى ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋىنە سىلتەمە جاساي وتىرىپ, يمميگرانتتار قازىرگى كەزدە اقش-تاعى جۇمىس ورىندارىنىڭ 17%-ىن يەمدەنەتىنىن جازدى.
اتاپ ايتقاندا, دارىگەرلەردىڭ 29%-ى, ۇيدە كۇتىم جاسايتىن الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ 38%-ى, قوعامدىق كولىك جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ 34%-ى جانە ازىق-ت ۇلىك دۇكەندەرى ساتۋشىلارىنىڭ 16%-ى سىرتتان كوشىپ كەلگەندەر. ترامپ پرەزيدەنتتىككە كەلگەن العاشقى جىلى 45 مىڭدى قۇراعان بوسقىندار سانى كەيىنگى جىلداردا ساتىلى تۇردە 18 مىڭعا دەيىن ازايدى.
فرانتسيانىڭ ەڭبەك ميگرانتتارىن رەتتەۋگە باعىتتالعان زاڭناما قاتاڭداۋ. ەڭبەك كۇشىن تارتۋ بارىسىندا جۇمىس بەرۋشى شەتەلدىككە ۇسىنىلاتىن جۇمىس ورنىنىڭ فرانتسۋز ازاماتتارىن قىزىقتىرماعانىن دالەلدەۋى كەرەك. سونىمەن قوسا, كەي ماماندىققا جەڭىلدەتىلگەن ۆيزالىق رەجىم ۇسىنىلادى. بۇل ساناتقا مادەنيەت پەن ونەر وكىلدەرى كىرەدى. اتالعان ەلدە ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ ەسەبىن جۇرگىزەتىن ناقتى جۇيە قالىپتاسقان. بۇل بويىنشا فرانتسياعا ەل ەكونوميكاسىنا قاجەت ماماندار عانا كەلەدى. ياعني قۇزىرلى ماماندىقتارعا سۇرانىس الدىن الا زەرتتەلگەن ميگراتسيالىق كارتالار بويىنشا عانا رەسىمدەلەدى.
قابىلداۋشى ەلدىڭ تىلىن ءبىلۋ قاجەت
الەمدە ميگرانتتاردى قابىلداۋ باعدارلاماسى بولماسا دا, مەملەكەتتەر حالىقارالىق زاڭ شەڭبەرىنەن شىقپاۋعا تىرىسادى. رەسەيدە 2012 جىلدان باستاپ شەتەلدىك ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە 160-تان استام ورتالىق جۇمىس ىستەدى. ولار شەتەل ازاماتتارىنا شەت ءتىلى رەتىندە ورىس تىلىندە مەملەكەتتىك تەستىلەۋدى وتكىزۋ قۇقىعىن الدى. ەكونوميست الەكساندر گرەبەنيۋك كوكتەمدە رەسەيدەگى ميگراتسيالىق ۇدەرىستەردى تالقىلاعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا بۇل ماسەلەنى تۇپكىلىكتى شەشۋدىڭ توتە جولى – ورىس ءتىلىن رەسەيگە كەلگەن كۇننەن باستاپ ەمەس, ەلدەرىندە, مەكتەپتەن باستاپ ۇيرەتۋ قاجەتتىگىن ايتتى. ياعني ميگرانتتار رەسەيگە كەلىپ, ورىس ءتىلىن ۇيرەنەدى دەگەن ءسوز – ۋتوپيا. ادامدار ورىس ءتىلىن ۇيرەنۋ ءۇشىن ەمەس, جۇمىس ىستەپ, ناپاقا تابۋ ءۇشىن كەلەدى.
– رەسەي ەكونوميكاسىنا, بيزنەسىنە مامان كەرەك. ءبىز ەندىگى جەردە ميگرانتتاردىڭ ورىس ءتىلىن مەڭگەرۋىن تاعى ءبىر ساتىعا كوتەرۋىمىز كەرەك. بىزگە ورىسشاسى نان سۇراپ الۋعا عانا جەتەتىن ەمەس, ورىس تىلىندە زاڭ الدىندا قورعانا الاتىن ميگرانتتار كەرەك, – دەپ ءتۇسىندىردى گرەبەنيۋك كوشى-قون سالاسىنداعى سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەسكە ارنالعان كونفەرەنتسيادا. رەسەي ەكونوميكالىق-قارجى جاعىنان دا وزدەرىنە جەل تيمەيتىن مۇمكىندىكتىڭ ءبارىن قاراستىرىپ جاتىر. بۇدان بىلاي جۇمىس كۇشىنە ەڭبەك پاتەنتتەرى رەسەي ميگراتسيا قىزمەتىنىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرى ارقىلى 1 مىڭ رۋبل تولەگەنى تۋرالى تۇبىرتەك كورسەتكەندە عانا بەرىلەدى. بۇل 1 ايدان 3 ايعا دەيىن جارامدى, سوسىن 1 جىلعا ۇزارتۋعا تاعى تولەم جاسايدى. بۇل جۇيە قازاقستانعا دا ءتيىمدى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, ەلىمىزدە 16 مىڭنان استام شەتەلدىك ازامات جۇمىس ىستەيدى. ياعني ەلىمىزدە 2020 جىلعى 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا 16 مىڭ شەتەلدىك جۇمىس كۇشى ءجۇر. 641 رۇقسات ءبىرىنشى سانات بويىنشا (باسشىلار جانە ولاردىڭ ورىنباسارلارى), 3 449 – ەكىنشى سانات بويىنشا (قۇرىلىمدىق بولىمشەلەردىڭ باسشىلارى) بەرىلدى. شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا بەرىلگەن رۇقساتتاردىڭ نەگىزگى بولىگى ءۇشىنشى (ماماندار) جانە ءتورتىنشى (بىلىكتى جۇمىسشىلار) ساناتتار بويىنشا – تيىسىنشە 7 461 جانە 1 125 ادام. سونداي-اق ماۋسىمدىق جۇمىستارعا – 1 735, كورپوراتيۆتىك اۋىستىرۋ شەڭبەرىندە 1 694 ادام تارتىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن پايدالاناتىن 1 785 جۇمىس بەرۋشى بار. وندا
455 816-عا جۋىق قازاقستان ازاماتى جۇمىس ىستەيدى, بۇل جالپى جۇمىسشىلار سانىنىڭ 96%-ىن قۇرايدى. ەڭبەك ميگرانتتارى شىعاتىن نەگىزگى ەلدەر: ۋكراينا – 3 511 ادام, تايلاند – 1 723, تۇركيا – 1 669, وزبەكستان – 1 186, سەربيا – 1 065. ەسكە سالا كەتەيىك, ىشكى ەڭبەك نارىعىن قورعاۋ ماقساتىندا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى جىل سايىن ەلىمىزگە شەتەلدىك مامانداردى تارتۋعا كۆوتا بەلگىلەيدى. بيىل شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا رەسپۋبليكانىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندى تۇرعىندارىنىڭ 0,32%-ى مولشەرىندە (شامامەن 29,3 مىڭ ادام) كۆوتا بەلگىلەندى.
ۇلتتىق مۇددەگە قاۋىپ ءتونىپ تۇرعان جوق
الەۋمەتتانۋشى ءازىمباي عالي ەلىمىزدىڭ ميگراتسيا بارىسىنان شەت قالمايتىنىن ايتادى. دەمەك جان-جاعىمىزعا قاراپ, زاڭدارىمىزدى حالىقارالىق باعىتقا قاراي بەيىمدەيتىن كەز كەلدى. عالىمنىڭ تۇسىندىرۋىنشە, الەمدىك جانە ەاەو شەڭبەرىندەگى ميگراتسيالىق پروتسەستەردىڭ قازاقستاندىق سەگمەنتىنە قاتىستى تۇستارىن ۇزاقمەرزىمدى ەكونوميكالىق ستراتەگيا تۇرعىسىنان زەرتتەپ, سىرتقى جəنە ىشكى ولشەمىن زەردەلەپ, كەز كەلگەن قارسىلاستى پايىممەن, سانمەن, ساپامەن الىپ جىعۋعا دايىن دەڭگەيگە كوتەرەتىن كەز كەلدى. سەبەبى دامىعان ەلدەر ءۇشىن ميگراتسيالىق ينتەگراتسيادان گەنوفوندىنا, ەتنودەموگرافيالىق بالانسىنا جانە ۇلتتىق مۇددەگە قاۋىپ ءتونىپ تۇرعان جوق. ءبارى زاڭمەن قورعالعان.
ەاەو قابىرعاسىندا وسى ماسەلەنى زاڭداستىرۋعا تالپىنىس جىل سايىن ماسەلەنىڭ ەكونوميكالىق سيپاتىن قالىڭداتىپ كەلەدى. سوندىقتان ساراپشىلار ەاەو اۋماعىندا قولدانىستا جۇرگەن زاڭدار مەن ناقتى تاجىريبەدە ايىرماشىلىقتار كوپ ەكەنىنە الاڭدايدى. سەبەبى ميگرانتتار سانى بويىنشا رەسمي ستاتيستيكا كورسەتكەن مالىمەت پەن ناقتى كورسەتكىش ءبىر-بىرىمەن ۇيلەسپەيدى. ەاەو-عا مۇشە ەلدەردىڭ بارلىعىندا, قۇرىلىس سالاسىندا ميگرانتتاردىڭ ۇلەسى شەكتەن تىس جوعارى. سونداي-اق جۇمىس كۇشى جەتپەي جاتقان جۇمىس ورىندارى وداققا مۇشە ەلدەردىڭ بارىندە بار.
ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنىڭ 2017 جىلى دايىنداعان قۇجاتىندا مۇنداي ورتاق ەڭبەك نارىعى الەمدە ازىرگە ەكەۋ ەكەنى ايتىلدى. ءبىرى – ەۋروپالىق وداق بولسا, ەكىنشىسى – ەاەو. پارسى شىعاناعىنداعى ەلدەردەگى, اۋستراليا, جاڭا زەلاندياداعى ورتاق ەڭبەك نارىقتارىندا شەكتەۋلەر جەتەرلىك. ال ەاەو اۋماعىندا قولدانىستا جۇرگەن زاڭدار مەن ناقتى تاجىريبەدە ايىرماشىلىقتار كوپ. سوندىقتان ساياساتتانۋشى ءا.عالي ميگرانتتاردى جۇمىس كۇشى جەتپەي جاتقان تۇستارعا باعىتتاۋدى ماقساتتى, وركەنيەتتى تۇردە جۇرگىزگەندەر ۇتىلمايتىنىن ايتادى. وسى باعىت بويىنشا قازاقستاندا ماۋسىمدىق جۇمىسقا تارتىلاتىن ميگرانتتار ماسەلەسىن دە شەشۋگە بولادى ەكەن. ال قازاقستانعا كەلەر بولساق, ەاەو ميگراتسياسىن تمد ەلدەرى ميگراتسياسىنان ءبولىپ قاراۋدىڭ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن وتاندىق ساراپشىلار دا ايتىپ ءجۇر.
ستيحيالى ميگراتسيا قاتارىنا جاتقىزدى
ولار ميگراتسيالىق كارتاداعى «قانداي ماقساتپەن كەلدىڭ؟» دەگەن ساۋالعا «ساياحات» نەمەسە «جەكە شارۋاممەن» دەپ جاۋاپ بەرەدى ەكەن. «بۇل بىزگە ءتيىمدى مە؟» دەگەن سۇراققا ءالى تولىققاندى جاۋاپ جوق. قازاقستانعا قانداي جۇمىسشىلاردىڭ كەلىپ, قانداي جۇمىس تاباتىنىن ەسەپكە العاندا, قولدانىستاعى كۆوتا ناقتى قاجەتتىلىككە ساي كەلمەيدى. زاڭسىز ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ لەگىن ازايتۋ ءۇشىن ولاردىڭ زاڭدى تۇردە جۇمىس ىستەۋىنە اناعۇرلىم وڭتايلى جاعداي جاساعان دۇرىس. بۇل ميگراتسيا سالاسىنداعى سىبايلاس جەمقورلىقتى ازايتۋعا سەپتىگىن تيگىزۋى دە ابدەن مۇمكىن.
ساياساتتانۋشى ءسوز اراسىندا رەتتەلمەگەن ميگراتسيا ەتنوستىق قۇرامىمىزعا قاۋىپ ءتوندىرىپ تۇرعانىن, ەتنودەموگرافيالىق بالانستىڭ تەپە-تەڭدىگى – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كاتەگورياسى ەكەنىن ايتادى. مۇنى اشىق جۇرگىزۋ كەرەك. ەتنودەموگرافيالىق بالانستىڭ تەپە-تەڭدىگى – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كاتەگورياسى ەكەنى اشىق ايتىلعاندا عانا. قازاقستان ازاماتى بولعىسى كەلگەن ازامات قازاققا سىڭەتىن, قازاققا بەيىم ەتنوسقا اينالاتىنى اقيقات.
ساياساتتانۋشى ءسوز اراسىندا الەمدىك ساياسات, اسىرەسە يمپەريالىق ەلدەر ءتىل ماسەلەسىندە «جۇمساق, يكەمدى ساياساتتى» ءجيى پايدالاناتىنىن ايتىپ ءوتتى. مىسالى, قىتايدا نەمەسە رەسەيدە ءتىل ماسەلەسىنەن تۋىنداپ جاتقان پروبلەما جوق. سەبەبى سوڭعى ءجۇز جىلدىقتارداعى تىلگە قاتىستى «جۇمساق ساياسات» ءبىر ءتىل, ءبىر ۇلتتىڭ توڭىرەگىندە توپتاسقان حالىققا قارسىلىقتى يكەمدىلىك پەن جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ مەنتاليتەتىمەن ساناساتىن بەيىمدىلىككە اينالدىردى.
ورتاق ەڭبەك نارىعى ماسەلەسى كوتەرىلە باستادى
ورتاق ەڭبەك نارىعى ءتىل ماسەلەسىن قوسا كوتەرۋى ءتيىس ەدى. ميگرانتتارعا قاتىستى ءتىل ماسەلەسىن رەتتەپ, كوڭىلىن جايلاندىرىپ العان رەسەي بۇل تاقىرىپتى ەەك قابىرعاسىندا كوتەرۋگە مۇددەلى ەمەس. حالىقارالىق زاڭ بويىنشا ميگرانتتاردىڭ قازاقستاندا تۋعان پەرزەنتى قازاقستان ازاماتى بولىپ تابىلادى. ولاردىڭ قۇقىعى بارىمىزبەن بىردەي.
– رەسەي ميگرانتتاردان ورىس ءتىلىن ءبىلۋدى مىندەتتەيتىن زاڭدى ەو-عا مۇشە ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنەن الدى. دەمەك, ەلگە سىرتتان كەلگەن جۇمىس كۇشىنە مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋدى مىندەتتەسەك, ەشكىمنىڭ قۇقىنا قول سۇقپايمىز. بۇل حالىقارالىق تاجىريبەدە بار ءۇردىس. بىزگە دە باستاۋى ەۋروپادان كەلىپ, رەسەيدە زاڭداستىرىلعان تاجىريبەنى قولدانىسقا ەنگىزەتىن كەز كەلدى, – دەيدى ءا.عالي.
ساياساتتانۋشى وسى رەتتە كورشى ەل تىلگە قاتىستى جۇمساق ساياساتتىڭ مۇمكىندىگىنەن تاعى دا ۇمىتتەنىپ وتىرعانىن, بۇل ماسەلەنى كەيىنگە ساقتاپ وتىرۋى ابدەن مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. سەبەبى بۇگىنگە دەيىن ەاەو جۇمىس ءتىلى – ورىس ءتىلى. وزگە مۇشە ەلدەردىڭ جۇمىس ءتىلى بارلىق مۇشە مەملەكەتتەردىڭ تىلىندە قاتار جۇرگىزىلسىن دەپ تالاپ قويعان كەزى ەستە جوق. ەو-ءنىڭ بىزگە مۇشە بولىپ وتىرعان وداقتان ايىرماشىلىعى مۇشە بولىپ ەنگەن 23 مەملەكەتتىڭ رەسمي ءتىلىنىڭ قۇقى بىردەي. «دەموكراتيا ەۋروپالىق وداق پەن پارلامەنت ءۇشىن وتە ماڭىزدى. پارلامەنت – بارلىق ەۋروپالىق ازاماتتاردىڭ وكىلى. دەموكراتيانىڭ تابىسقا جەتۋى ءۇشىن اركىمنىڭ ەۋروپالىق وداقتا ءوز تىلىندە بيزنەس جاساي الۋى ماڭىزدى. كوپتىلدىلىك – ەۋروپالىق پارلامەنتتىڭ ماڭىزدى ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ءبىرى» ەكەندىگى ەو سايتىنىڭ باستى پاراقشاسىندا ايتىلعان.
– ەاەو قابىرعاسىندا ينتەگراتسيا ماسەلەسى ءجيى كوتەرىلەدى. ال ورتاق ەڭبەك نارىعى ماسەلەسىن 2015 جىلدان باستاپ ايتىپ كەلەدى. ورتاق ەڭبەك نارىعى ايتىلعان جەردە ورتاق ءتىل ماسەلەسى دە ءسوز بولۋى كەرەك. بىراق بۇل ماسەلەگە بىردە-ءبىر مەملەكەت نازار اۋدارعان ەمەس, – دەگەن ءا.عالي ءتىل ماسەلەسىن كوتەرەتىن كەزدىڭ ءساتى تۋىپ تۇرعانىن جەتكىزدى. بۇل ءۇشىن رەسەي ءتارىزدى ءبىزدىڭ ەل دە «قازاقستاندا جۇمىس ىستەگىسى كەلگەن ەاەو مۇشە ەلدەر ازاماتتارىنىڭ قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋى ءوزىنىڭ قۇقىن قورعايتىن دەڭگەيدە بولۋى كەرەك», دەگەن ماسەلەنى الدىمەن ەەك قابىرعاسىندا كوتەرىپ, ماقۇلداتىپ, سودان سوڭ ءوز ەلىمىزدە زاڭداستىرۋ كەرەك. ورتاق ەڭبەك نارىعى كۇشىنە ەنگەن كەزدە ميگرانتتار سانى كوبەيەدى. بۇل فاكتور ەتنودەموگرافيالىق بالانسىمىزعا كەرى اسەرىن تيگىزۋى, مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ قولدانىس اياسىن تىپتەن تارىلتىپ جىبەرۋى مۇمكىن.
ءا.عالي انا تىلىمىزگە تونگەن كەز كەلگەن قاۋىپتى قازاق ۇلتىنىڭ ۇلەس سالماعىمەن ەڭسەرە الاتىنىمىزدى ايتىپ ءوتتى. سوڭعى كەزدە باسىمدىق قازاققا ويىسا باستاعانى سەزىلە باستادى. بۇل ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە مويىندالماسا دا, حالىقتىق-ۇلتتىق دەڭگەيدە بايقالا باستالعان رەسمي ەمەس ۇستانىم ەكەن. مۇنىڭ بارىنە قازاقتىڭ ۇلەس سالماعىنىڭ باسىم بولۋى جانە حالىقتىق ديپلوماتيا ىقپال ەتىپ وتىر. تمد, ورتالىق ازيا ەلدەرىنەن كەلگەن ازاماتتار قازاقتارمەن مەملەكەتتىك تىلدە سويلەسۋگە ىڭعاي تانىتىپ ءجۇر. بۇل قۇبىلىس الماتى مەن نۇر-سۇلتاندا دا بايقالدى.
– قازاقستاندا سىرتتان كەلىپ, كەلىسىمشارتپەن جۇمىس ىستەيتىندەر ميگرانتتاردىڭ 10 پايىزىنا دا جەتپەيدى. سىرتتان كەلگەن جۇمىس كۇشى قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋى كەرەك دەگەن رەسمي تالاپ كەرەك. قالعان 90 پايىز قۇرىلىستا, بازاردا جۇرگەن جۇمىس كۇشتەرىن «رەسمي ەمەس ديپلوماتيانىڭ» كۇشىمەن-اق قازاقشا سويلەتە الامىز. دەمەك وسى ماسەلەنى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە زاڭداستىرساق, قازاق جەرىندە جۇمىس ىستەۋگە كەلگەن ءاربىر شەتەلدىك ازامات قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە نازار اۋدارادى, – دەيدى ءا.عالي.
ۇكىمەتتىڭ ىقىلاسى – ۇلكەن قالالاردا
ساياساتتانۋشى ەڭبەك نارىعىنا سىرتتان جۇمىس كۇشى قاجەت دەگەنگە سەنبەيتىنىن ايتتى. بىزدە جۇمىس كۇشىن كەرەك ەتەتىن سالا – قۇرىلىس, قوعامدىق قىزمەت كورسەتەتىن ورىندار, بازار, ماۋسىمدىق جۇمىستار. بۇل ماسەلە ەلىمىزدە ەاەو-نىڭ ورتاق ەڭبەك نارىعىنسىز, وزبەك, تاجىك, قىرعىز اعايىنداردىڭ ارالاسۋىمەن الدەقاشان شەشىلگەن. قازاقستاندا ىشكى جانە سىرتقى ميگراتسيا, كوشى-قون ماسەلەسىندە كوپ ماسەلە رەتتەلگەن جوق. بارلىق سالماق الماتى مەن نۇر-سۇلتان قالالارىنا ءتۇسىپ جاتىر. ءۇشىنشى جانە ءتورتىنشى مەگاپوليس بولادى دەپ ۇمىتتەنگەن شىمكەنت پەن تۇركىستان قالاسى دا ميگرانتتارعا ءالى تارتىمدى ەمەس. سول سەبەپتى قازاقستانعا باعىتتالعان ىشكى جانە سىرتقى ميگراتسيالىق سالماقتىڭ جۇگى قوس قالاعا باعىتتالىپ تۇر.
ساياساتتانۋشى ۇكىمەتتىڭ ىقىلاسى تەك ۇلكەن قالالاردى دامىتۋعا اۋىپ كەتكەنىن, ميلليونەر قالا اتانۋ ءۇشىن جاسىرىن كۇرەس ءجۇرىپ جاتقانىن جەتكىزدى. سەبەبى ميلليونەر قالالاردىڭ بيۋدجەتى دە قوماقتى, كەيبىرەۋلەر ءۇشىن التىن بالىقپەن بىردەي. ونىڭ پايىمداۋىنشا, ەل بويىنشا دەموگرافيالىق ءوسىمنىڭ الا-قۇلا بولۋىنا ءدال وسى ساياسات زيانىن تيگىزىپ وتىر. ميلليونەر قالا اتانۋ قازىر ترەند بولۋدان قالىپ بارادى. پاريج, لوندوننىڭ ءوزى ميگراتسيالىق جۇگىن اينالاسىنداعى شاعىن ەلدى مەكەندەرمەن بولىسۋگە تىرىسىپ جاتىر. بۇل فاكتور رەسەيدە 2000 جىلداردىڭ باس كەزىندە تالقىلانىپ, ماقۇلدانباي قالعان ءساتسىز جوبا كوشىرمەسىنىڭ جاڭعىرىعى. قازىر رەسەيدە ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگ ءتارىزدى تۇرعىندارى 30-40 ملن-نان اسىپ كەتكەن قالالارعا جاقىن ورنالاسقان اۋىلدارعا قالا ۇلگىسىندەگى ەلدى مەكەن مارتەبەسىن بەرىپ, ەكى قالاداعى كاسىپورىنداردى سول جاققا قاراي كوشىرىپ جاتىر.
– 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ماسكەۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگتە تىركەۋگە تۇرعىسى كەلەتىن رەسەيلىكتەردىڭ سانى وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا 7,2%-عا ازايىپتى. رەسەي بيلىگى وسى شەشىمى ارقىلى ەكى قالانىڭ بۇزىلا باستاعان ەكولوگياسىن ساۋىقتىرۋعا قادام جاسادى. ەلسىز, بوساپ قالعان ەلدى مەكەندەرگە ەل قوندىردى. دەمەك سىرتقى جانە ىشكى كوشى-قون ماسەلەلەرىندە ءبىر-بىرىمەن بايلانىسىپ جاتاتىن, ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرىپ تۇراتىن ماسەلەلەردى ءتىل ساياساتىنا قاراپ بەيىمدەيتىن ۋاقىت كەلدى, – دەيدى ءا.عالي.
الماتى