ەلىمىزدە, ونىڭ ىشىندە وبلىستاردا قاسكويلەردىڭ اڭ مەن قۇستى, بالىقتى ءتيىستى رۇقساتسىز قىرىپ-جويۋى تىيىلار ەمەس. تابيعاتقا كەلتىرگەن زيانى ازداي, كەيبىر براكونەرلەر ادام قانىن موينىنا جۇكتەپ, قاندىقول قاراقشىعا دا اينالعانى جۇرتشىلىق قاۋىمدى الاڭداتۋدا. وسىنداي قيىن ءھام جاۋاپتى شەپتەردە ءبىزدىڭ وبلىسىمىزدىڭ دا ارىستانداي ايباتتى, جولبارىستاي قايراتتى ازاماتتارى ايانباي ەڭبەكتەنىپ جاتقانىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلە بەرمەيدى. ولاردىڭ ءار كۇنى قاۋىپ-قاتەرگە تولى.
سونداي جاۋاپتى قىزمەتتە جۇرگەن جەرلەسىمىزدىڭ ءبىرى ءسالدا قۇرمان وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى اۋماقتىق ينسپەكتسياسىندا 1990 جىلدان بەرى ەڭبەك ەتەدى. ول جوعارى وقۋ ورنىن زاڭگەر ماماندىعى بويىنشا بىتىرگەن. ەڭبەك جولىندا جەتەكشى مامان, ينسپەكتور, اعا ينسپەكتور, شۇعىل توپتىڭ وكىلى سەكىلدى ءتۇرلى قىزمەت باسپالداقتارىنان ءوتتى.
ءبىر جىلدارى الماتى, جامبىل, قاراعاندى سەكىلدى ءۇش وبلىس يەلىك ەتىپ وتىرعان, ۇزىن تۇسى 750 شاقىرىمدى قۇرايتىن بالقاش كولىنىڭ ينسپەكتسياعا قاراستى وڭتۇستىك-باتىس بولىگىنە باسشىلىق جاسادى. قازىر دە وسى اۋماقتاعى مەكەمەنىڭ باس مامانى رەتىندە ەڭبەك جولىن جالعاستىرۋدا.
2020-2021 جىلدارى شىلدەدەن شىلدەگە دەيىنگى مەرزىمدە جامبىل وبلىسى بويىنشا بارلىعى 1150 توننا 755 كيلو بالىق اۋلاۋعا رۇقسات بەرەتىن ليميت ءبولىنىپ وتىر. بۇل بىلتىرعى مەجەدەن كوپتەۋ. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, وڭىرىمىزدە بالىقتىڭ باسىم دەنى دە بالقاش كولىنىڭ وبلىسىمىزعا قاراستى بولىگىنەن اۋلانادى. اتاپ ايتقاندا, 923 توننا بالىق اۋلاۋ مىندەتى وسى سۋ ايدىنى اۋماعىنداعى 18 ۋچاسكەگە تيەسىلى.
– 2014 جىلدان باستاپ بالىقتى عانا ەمەس, وڭىرىمىزدەگى جانۋارلار مەن وسىمدىكتەر دۇنيەسىن دە باقىلاپ, قورعاۋ ءىسى قۇزىرىمىزعا بەرىلدى. ءسويتىپ اتقاراتىن جۇمىسىمىز بۇرناعىسىنان دا كۇردەلەنە ءتۇستى. وسى ورايدا پرەزيدەنتىمىز بىلتىرعى جولداۋىندا «براكونەرلەر ۇلتتىق بايلىعىمىز – تابيعاتىمىزعا اياۋسىزدىقپەن ورنى تولماس زيان كەلتىرۋدە» دەپ, ءتيىستى تاراپتارعا قاسكويلەرمەن كۇرەستى كۇشەيتۋدى تاپسىرعان بولاتىن. ول جۇمىستار دا ۇكىمەت نازارىنان تىس قالعان جوق. اسىرەسە, زاڭ تالاپتارى قاتايتىلعانى تابيعات قورعاۋشىلار ءۇشىن ۇلكەن كومەك بولدى. بۇدان بىلاي زاڭسىز اڭ اۋلاعان ادام 3 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلاتىن بولسا, ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت براكونەرلىك ارەكەتكە بارعان تۇلعانىڭ باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋ مەرزىمى 4 جىلعا دەيىن ۇزارتىلدى. ال جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاپ جۇرگەن مەملەكەتتىك ينسپەكتورلارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق كورسەتىلگەن جاعدايدا قۇقىق بۇزۋشى 10 جىلدان 15 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋى مۇمكىن. ءسوز جوق, جازالاۋدىڭ كۇشەيتىلگەنى ارام ويلىلاردىڭ دا اياعىن ابايلاپ باسۋىنا اسەر ەتەدى.
ال مەملەكەت باسشىسىنىڭ كۇنى كەشە جاريالانعان جولداۋىندا ۇكىمەتكە الداعى ۋاقىتتا «جانۋارلاردى قورعاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدى تاپسىرۋى سالا قىزمەتكەرلەرى اراسىندا زور سەرپىلىس تۋىنداتىپ, ولاردى جاڭا ەڭبەك جەتىستىكتەرىنە جىگەرلەندىرىپ وتىر. وتاندى, ەلدى ءسۇيۋ دە, تابيعاتتى قورعاۋدان باستاۋىن الىپ جاتسا يگى, – دەيدى ول.
اتالعان ينسپەكتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ اڭ, قۇستىڭ, بالىقتىڭ بولسىن قالىپتى تەپە-تەڭدىگىن ساقتاي وتىرىپ, سانى كەمىمەۋىن, ءوسىمى مولايۋىن قامتاماسىز ەتۋدەگى, تابيعي بايلىعىمىز ورتايماۋى جولىنداعى ەڭبەكتەرى ۇشان-تەڭىز. «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن جانۋارلار مەن وسىمدىكتەردى قورعاۋ, قاسقىر, ءشيبورى سەكىلدى جىرتقىش اڭدار سانى رەتتەلۋى مەن بالىق شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن سۋ ايدىندارىندا بالىق اۋلاۋ ءتيىستى تارتىپكە, ليميتكە سايكەستىگىن تەكسەرىپ, قاداعالاپ وتىرۋ ءىسى دە سولاردىڭ موينىنا جۇكتەلگەن.
تابيعي بايلىعىمىزعا – جانۋارلار الەمىنە اشكوزدىكپەن قول سالىپ, ءتۇرلى قىلمىسقا بارۋ كوبەيمەسە, ازايماي وتىرعانى ەكىنىڭ بىرىنە بەلگىلى. مىنە, مۇنداي قاسكويلەر بيىلعى العاشقى جارتىجىلدىقتىڭ وزىندە ەلىمىز بويىنشا تابيعات-اناعا 1, 6 ملرد تەڭگە كولەمىندە زالال كەلتىرىپ ۇلگەرىپتى. ءسالدا قاسىمجان ۇلى دا وسىنداي ارەكەتتەرگە قارسى كۇرەس وزدەرى اتقاراتىن جۇمىستىڭ ەڭ ماڭىزدىسى دەپ سانايدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, ءوزىنىڭ قاداعالاۋىنداعى سۋ ايدىنى اۋماعىندا بىلتىرعى جىلدىڭ ون ەكى ايى ىشىندە بالىقتى رۇقساتسىز اۋلاۋ بويىنشا 30 زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالىپ, تابيعاتقا زالال كەلتىرگەندەرگە 441 875 تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالىندى. وكىنىشكە قاراي, ادامداردىڭ زاڭسىز بالىق اۋلاۋعا قۇمارلىعى ءالى دە تىيىلماي تۇر. بيىلعى سەگىز ايدا زاڭ بۇزۋشىلىققا جول بەرگەن تاعى دا 15 ازاماتقا ارەكەتتەرىنە سايكەس حاتتاما تولتىرىلىپ, ولاردىڭ موينىنا 243 670 تەڭگە سوماسىندا ايىپپۇل جۇكتەلىنىپتى. براكونەرلەر تاراپىنان تابيعاتقا كەلتىرىلگەن شىعىن دا تولىقتاي وتەلگەن.
س.قۇرمان قازىر دە, مىنە, وسىنداي ابىرويلى ءىستىڭ العى شەبىندە ءجۇر. جۋىردا عانا ەل پرەزيدەنتىنىڭ «قازاقستان كونستيتۋتسياسىنا 25 جىل» مەرەكەلىك مەدالىمەن ماراپاتتالدى. بۇل سالا ارداگەرىنە كورسەتىلگەن لايىقتى قۇرمەت بولدى.
بايماحانبەت احمەت,
جۋرناليست
جامبىل وبلىسى,
مويىنقۇم اۋدانى