ەپيزودتىق رولىمەن-اق ەل ەسىندە قالاتىن ەرەكشە اكتەرلەر بولادى. بىراق ولار سيرەك. ويتكەنى ساحناداعى باستى رولدەگى سەرىكتەسىنەن باسىپ وزىپ, نەگىزگى كەيىپكەرمەن ونەر باسەكەسىنە ءتۇسۋ – تەك مىقتىلاردىڭ ۇلەسى. قازاق تەاترى تاريحىنداعى وسىنداي ايرىقشا ونەرىمەن قالعان ءدۇلدۇل دارىندار كوشىن اڭىز اكتەر كامال قارمىسوۆ باستايدى.
القيسسا, 1926 جىلدىڭ 13 قاڭتارىندا قىزىلوردادا اشىلعان العاشقى قازاق تەاترى 1928 جىلى الماتىعا قونىس اۋدارادى. ونەر شاڭىراعىنىڭ ىرگەسىن قالاعان جەتى اقساقال – قاليبەك قۋانىشباەۆ, سەركە قوجامقۇلوۆ, ەلۋباي ومىرزاقوۆ, قاپان بادىروۆ, امىرە قاشاۋباەۆ, يسا بايزاقوۆ, قۇرمانبەك جانداربەكوۆتىڭ ساحنادا سالعان سونى سوقپاعىن جالعاي ونەرگە جاڭا لەپ كەلىپ قوسىلدى. 1931 جىلعى حالىق باسىنا كۇن تۋعان قيىن-قىستاۋ اشارشىلىق, «بالاپان باسى, تۇرىمتاي تۇسى» ۋاقىتپەن تۇسپا-تۇس كەلگەن بۇل بۋىننىڭ قازاق ونەرى تاريحىنا قوسقان ۇلەسى ولشەۋسىز. قامكوڭىل ەلدىڭ جانىنا جۇبانىش بولدى. قاجىماي, تالماي جۇرتتى ونەرىمەن سۋسىنداتتى. دالا ءدارىسىن تىڭداپ, حالىق اكادەمياسىنان وتكەن سول توپتىڭ ىشىندە قازاق ونەرىنىڭ قارا نارى كامال قارمىسوۆ تا بار ەدى.
كامال قارمىسوۆ – قازاق دراماتۋرگياسىنىڭ دۇلدۇلدەرى: مۇحتار اۋەزوۆتىڭ دە, عابيت مۇسiرەپوۆتiڭ دە, ءسابيت مۇقانوۆتىڭ دا نازارىندا بولعان اكتەر. «ايمان – شولپانداعى» – جاراس, «اقان سەرi – اقتوقتىداعى» – سەردالى, «شوقان ءۋاليحانوۆ» سپەكتاكلiندەگi گاسفورت بەينەسى تىنىمسىز اكتەردىڭ ۇزدىكسىز ىزدەنىسىنىڭ ارقاسىندا جاڭا بيىككە كوتەرىلدى. باتىس سiبiردi بيلەۋشى ورىس شوۆينيسiنiڭ بەينەسiن بارىنشا نانىمدى دا شەبەر اشقان ساحناگەردىڭ ويىنىن كورىپ, پەسا اۆتورى ءسابيت مۇقانوۆتىڭ ەرەكشە ءتانتi بولعانى بار ەكەن.
«تەاتردا رەجيسسەر ويىن ءسوز مىسقىلىنان تۇسىنەتىن, ستول باسىنداعى رەپيتيتسيانىڭ وزىندە-اق, بولاشاق وبرازدى ءبىر-ەكى ينتوناتسيالىق مىنەزدەمەمەن ايقىنداپ تاستاپ, ءبىر-ەكى عانا سىرت قيمىلىمەن گەرويىنىڭ پورترەتىنەن ەلەس بەرىپ كەتەتىن اكتەرلەر بولادى. ولار رەجيسسەر قيالىنداعى ءالى كومەسكى وبرازدى كوپ تولعاپ جاتپاي-اق اسا ءبىر سەزگىشتىكپەن العىر حۋدوجنيكتەرگە ءتان كەسەك سىلتەسپەن, ءبىر-ەكى شتريحتار ارقىلى بەينەلەي بىلەدى. ءبىزدىڭ تەاتردا مۇنداي اكتەرلەردى «قامشى سالدىرمايدى-اۋ, سابازىڭ» دەيدى. سول «قامشى سالدىرمايتىن» جۇيرىكتىڭ ءبىرى – كامال قارمىسوۆ. ول قانداي رولدە ويناسا دا, گەرويىنىڭ ىشكى دۇنيەسىنە, مىنەز-قۇلقىنا لايىق سىرت كەسكىنىن تابۋعا كوپ كوڭىل بولەتىن اكتەر». بەلگىلى تەاتر سىنشىسى قاجىقۇمار قۋاندىقوۆتى كامال قارمىسوۆ قارىمىنا بەرگەن وسى باعاسىنىڭ ءوزى-اق تالاي دۇنيەنى اڭعارتىپ تۇرعانداي.
ساحنادا سانداعان كۇردەلى وبرازدى شەبەرلىك شىڭىندا جارقىراتا كورسەتكەن اكتەردىڭ, اسىرەسە, عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋىنداعى» جانتىق ءرولىنىڭ جۇلدىزى بيىك. ونەرتانۋ مامانى اشىربەك سىعايدىڭ سوزىمەن ايتقاندا, بەينەنىڭ شىنايى شىققاندىعى سونشالىق, كامال قارمىسوۆ كەيىپتەسە دە جانتىقتىڭ قولىنا ءتىپتى شەكسپيردىڭ ياگوسى دا سۋ قۇيا المايتىنداي اسەرگە بولەيدى.
اكتەر ساتيرالىق رولدەردىڭ ايرىقشا شەبەرى بولعان. ساحنا مايتالمانى قانداي بەينەنى كەيىپتەسە دە, ەڭ اۋەلى كەيىپكەردىڭ ىشكى دۇنيەسىنە, مىنەز-قۇلقىنا لايىق سىرت كەسكىنىن تابۋعا كوپ كوڭىل بولگەن. اسىرەسە, ورىس جازۋشىسى ن.ۆ.گوگولدىڭ ايگىلى «رەۆيزورىنداعى» حلەستاكوۆ ءرولى كامال قارمىسوۆتىڭ سومداۋىندا قايتالانباس وبراز تۋدىردى. رەسەي استاناسىندا وتكەن قازاقستان تەاترى ونكۇندىگىندە ماسكەۋلىك سىنشىلار ءبىراۋىزدان كامال قارمىسوۆتى «كەڭەستىك ساحنانىڭ ەڭ ۇزدىك حلەستاكوۆى» دەپ تانىپتى.
قازاق حلەستاكوۆتى جازباي تانۋدا ۇلى سۋرەتكەر مۇحتار اۋەزوۆتىڭ كورەگەندىگىن ايتپاي كەتۋىمىز ورىنسىز. حلەستاكوۆ ءرولىنىڭ كامال قارمىسوۆقا قالاي بۇيىرعاندىعى جونىندە جازۋشى ءابدىلدا تاجىباەۆتىڭ ەستەلىگىندە جاقسى جازىلادى: «ادەتتە مۇحتار اۋەزوۆ پەسالارعا جاساعان اۋدارماسىن دوستارىنىڭ تالقىسىنا سالىپ وتىراتىن. مۇنداي وقيعالارعا جازۋشىلارمەن بىرگە ارتىستەر مەن رەجيسسەرلەر دە قاتىساتىن ەدى. ماعان دا بىردە تاماشا اۋدارىلعان «رەۆيزور» سپەكتاكلىن تالقىلاۋعا قاتىسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
كوز الدىمنان مىنا ءبىر ستسەنا ءالى كۇنگە دەيىن كەتپەيدى. پەسانى تالقىلاۋ اياقتالعاننان كەيىن شاكەن ايمانوۆ ورنىنان اتىپ تۇرىپ, حلەستاكوۆتى ءوزى وينايتىندىعىن مالىمدەدى. بىراق مۇحتار جۇمساق داۋىسپەن جانە تالاپتى تۇردە بۇل ءرولدى كامال قارمىسوۆ ويناۋعا ءتيىستى دەدى. ويتكەنى, گوگولدىڭ حلەستاكوۆى قاتقان قايىستاي ارىقتۇعىن دەدى.
ايتتى – ءبىتتى. وسىلايشا قازاق ساحناسىنداعى العاشقى حلەستاكوۆتى كامال قارمىسوۆ سومدادى. بۇل حاراكتەرلىك رولدەردى وينايتىن تالانتتى اكتەردىڭ تاماشا بەينەلەرىنىڭ بىرىنە اينالدى, دەيدى جازۋشى.
مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ايتقانى ايداي كەلدى. 1936 جىلدىڭ 20 قازانىندا وتكەن سپەكتاكل پرەمەراسىنان كەيىن «رەۆيزور» جايلى, ونداعى حلەستاكوۆتى شەبەر ويناۋشى كامال قارمىسوۆتىڭ تالانتى حاقىندا ماقالالار گازەتتىڭ بەتىن بەرمەي, تولاسسىز جاريالانادى. ءتىپتى, ريتمان فەتيسوۆ دەگەن جۋرناليست «قازاقتاردىڭ ىشىندەگى ورىس» دەپ جازادى. سەبەبى ساحناگەردىڭ سىرتقى بولمىسى, ءتۇر-تۇرپاتى ورىستارعا كوبىرەك كەلەتىن. گريم جاساعاندا تىپتەن اۋماي كەتەتىن كورىنەدى.
جالپى, «رەۆيزور» كومەدياسى – قازاق تەاترىنىڭ كلاسسيكالىق شىعارمالاردى مەڭگەرۋدەگى شىرقاۋ بيىگى. مۇندا پاتشالىق رەسەيدىڭ ءىرىپ-شىرىگەن قوعامدىق قۇرىلىسىنىڭ كوپ سىرىنىڭ بەتى اشىلادى. ۇكىمەت اپپاراتىنداعى شەنەۋنىكتەردىڭ پاسىق ءومىرى, دورەكى قىلمىستارى, ارامزالىق نەبىر سۇمدىقتارى اشكەرەلەنەدى. مۇحتار اۋەزوۆتىڭ اۋدارماسىمەن رەجيسسەر يليا بوروۆتىڭ رەجيسسەرلىگىندە كورەرمەنگە جول تارتقان قويىلىم قازاق ساحناسىنداعى ۇلكەن وقيعاعا اينالدى.
ءيا, سپەكتاكلدىڭ تابىسقا جەتۋى اۋەلى جاقسى دراماتۋرگ پەن ۇشقىر رەجيسسەرگە, ودان كەيىن تالانتتى اكتەرگە بايلانىستى. وسى تۇرعىدان, وسى ولشەممەن كەلگەندە كامال قارمىسوۆتىڭ ساحنادا سالعان سونى سوقپاعى وكشەسىن باسىپ, ءىزىن جالعاعان ونەرپازدارعا عۇمىرلىق تاعىلىم. پروفەسسور اشىربەك سىعايدىڭ سوزىمەن تۇيىندەر بولساق, كلاسسيكالىق اۋدارما قويىلىمدارداعى ياگو, گارپوگون, حلەستاكوۆ بەينەلەرىنىڭ قازاق كورەرمەنىنە ەتەنە تانىس بولىپ, جانعا جىلى ۇشىراۋىنىڭ نەگىزگى قۇدىرەتى – كامال قارمىسوۆ ونەرىنىڭ شىرقاۋ بيىگى دەپ قارالعانى ءجون.