گرۋزيادا جۇرت كوپتەن كۇتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ءوتتى. ونىڭ باستى ەرەكشەلىگى بۇرىنعى پرەزيدەنت ميحايل سااكاشۆيلي ءداۋىرىنىڭ وتكەنىن اڭعارتقانىندا ەدى. ەندى بۇل لاۋازىمنىڭ يەسى ەل ومىرىنە بۇرىنعىداي ايتارلىقتاي ىقپال دا ەتە المايدى.
ءيا, ەل بيلىكتىڭ پرەزيدەنتتىك جۇيەسىنەن پارلامەنتتىك جۇيەسىنە كوشكەنى ايقىن بولدى. وعان سوڭعى جىلداردا سااكاشۆيليدىڭ بيلىكتەن تولىقتاي ىعىستىرىلعانى ايقىن مىسال.
*دۇبىرگە تولى دۇنيە
گرۋزيادا جۇرت كوپتەن كۇتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ءوتتى. ونىڭ باستى ەرەكشەلىگى بۇرىنعى پرەزيدەنت ميحايل سااكاشۆيلي ءداۋىرىنىڭ وتكەنىن اڭعارتقانىندا ەدى. ەندى بۇل لاۋازىمنىڭ يەسى ەل ومىرىنە بۇرىنعىداي ايتارلىقتاي ىقپال دا ەتە المايدى.
ءيا, ەل بيلىكتىڭ پرەزيدەنتتىك جۇيەسىنەن پارلامەنتتىك جۇيەسىنە كوشكەنى ايقىن بولدى. وعان سوڭعى جىلداردا سااكاشۆيليدىڭ بيلىكتەن تولىقتاي ىعىستىرىلعانى ايقىن مىسال.ال پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا كەلسەك, وعان قاتىسقانداردىڭ بەدەلىنەن بۇرىن ول تەك ەلدەگى ساياسي كۇشتەردىڭ ارا-سالماعىن عانا كورسەتتى دەسەك بولار.
كۇتكەندەگىدەي, «گرۋزين ارمانى» پارتياسىنىڭ, ونىڭ كوسەمى, قازىرگى پرەمەر-مينيستر بيدزينا ءيۆانيشۆيليدىڭ دەگەنى بولدى – ونىڭ ادامى گەورگي مارگۆەلاشۆيلي جەڭىسكە جەتتى. ونى قولداپ سايلاۋشىلاردىڭ 62,1 پايىزى داۋىس بەردى. ال ميحايل سااكاشۆيليدىڭ «بىرەگەي ۇلتتىق قوزعالىس» پارتياسىنىڭ ۇمىتكەرى داۆيد باكرادزە 21,7 پايىز, بۇرىنعى پارلامەنت سپيكەرى, رەسەيشىل وپپوزيتسيونەر نينو بۋردجانادزە 10,2 پايىز داۋىس الدى. بۇل – ەلدەگى ساياسي كۇشتەردىڭ ارا سالماعى.
ساراپشىلار, كۇرەسكە قاتىسقاندار دا وسىلاي بولاتىنىن كۇنى بۇرىن توپشىلاعان. بيدزينا يۆانيشۆيلي ءوز ادامىنىڭ 60 پايىزدان جوعارى داۋىس الاتىنىن, ودان تومەن بولسا, ونى قورلىق سانايتىنىن مالىمدەگەن. ءتىپتى, ءبىرىنشى تۋردا جەڭىسكە جەتپەسە, ەكىنشى تۋرعا قاتىسپاي قوياتىندارىن دا ايتقان. بىرەۋلەر مۇنى جارناماداي ساناسا, بۇل ءوزى شىندىققا جاناساتىنداي دا ەدى.
كوپشىلىك جۇرت بۇل سايلاۋدى, ولار وعان تىكەلەي قاتىسپاعانمەن, بۇرىنعى پرەزيدەنت ميحايل سااكاشۆيلي مەن پرەمەر-مينيستر بيدزينا ءيۆانيشۆيليدىڭ كۇرەسىندەي قابىلدادى. يۆانيشۆيلي جەڭدى, سااكاشۆيلي سول كۇنى-اق ەلدەن كەتتى. سوندىقتان دا جۇرت جاڭا سايلانعان پرەزيدەنتتىڭ سوزىنە ەمەس, ءيۆانيشۆيليدىڭ مالىمدەمەلەرىنە كوبىرەك قۇلاق ءتۇرىپ وتىر.
سوعان ءبىز دە قۇلاق تۇرەيىك. «مەنىڭشە, مەن ايتقانىمنىڭ ءبارىن ورىندادىم. مەن ارقاشان دا ساياساتتا ەكى جىلدان ارتىق قالمايمىن دەگەنمىن. ەكى جىل ەكى ايدا مەن ءبارىن دە جۇزەگە اسىردىم: اۆتوريتارلىق ۇكىمەتتى بيلىكتەن الاستاپ, جاڭا دا جاقسى ۇكىمەت قۇردىم. ەندى قوعامدى دامىتۋمەن اينالىسپاقپىن...». يۆانيشۆيلي جاڭا پرەزيدەنتتىڭ قىزمەتكە كىرىسۋ سالتاناتىنان سوڭ ءبىر اپتادان كەيىن ۇكىمەت باسشىسى قىزمەتىنەن كەتپەك. ال يناۋگۋراتسيا 17 قاراشاعا بەلگىلەنىپ وتىر.
راسىندا دا, بيدزينا يۆانيشۆيليدى فەنومەن دەسە دە بولعانداي. بۇكىل بيلىك تۇتقاسى قولىندا تۇرعان, باتىستىڭ, سونىڭ ىشىندە اقش-تىڭ قولداۋىن كورگەن سااكاشۆيليدى سونىڭ بارىنەن ايىرىپ, ەل ىشىندە جاڭا ءتارتىپ ورناتتى. ەكى جىل ىشىندە! مول قارجىنىڭ ارقاسى دەر بىرەۋلەر. قارجىسىن بوسقا شاشىپ, سول بيلىككە جەتە الماي جۇرگەندەر قانشاما؟! ال ميللياردەر يۆانيشۆيلي سول بيلىككە قۇمار دا ەمەس ەكەن. جاقىندا ودان كەتپەك, ورنىن باسقالارعا ۇسىنباق. مۇنى دا باسقالار جاساي المايدى.
ال جاڭا پرەزيدەنتكە كەلسەك, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى گەورگي مارگۆەلاشۆيلي يۆانيشۆيلي ۇكىمەتىندە ءبىلىم بەرۋ ءمينيسترى, سايلاۋ الدىندا ۆيتسە-مينيستر بولعان, ايرىقشا كوزگە تۇسە قويماعان قايراتكەر ەدى. سوندىقتان دا ونى جەڭىسكە جەتكىزگەن ءيۆانيشۆيليدىڭ بەدەلى دەيدى جۇرت.
اكەسىن ايىپتاپ, اقتالماق بولدى
بيلىككە قۇمارلىق نە ىستەتپەيدى, سيرياداعى حيميالىق قارۋدى قولدانۋ داۋىنان قۇتىلۋ ءۇشىن پرەزيدەنت باشار اساد ەلدە بۇل قارۋدىڭ پايدا بولۋىن اكەسى مارقۇم حافەز اسادقا جاۋىپ, الەم الدىندا اقتالعىسى كەلدى.
وعان سەبەپ: الداعى سيرياداعى جاعدايدى ءبىتىم جولىمەن رەتتەۋگە ارنالعان جەنەۆاداعى كونفەرەنتسيادا بيلىك ماسەلەسى دە ءسوز بولادى. ال ءبىتىم ماسەلەسى سول بيلىككە تىكەلەي قاتىستى. سونىڭ الدىندا باشار اساد ءوزىنىڭ كەلبەتىن جاقسى جاعىنان كورسەتكىسى كەلەدى. ونىڭ ءبىر جولى – ەلدەگى جوسىقسىزداۋ جاعدايعا كىنالى ەتىپ اكەسىن كورسەتۋ. مۇنى ادامي تۇرعىدا ساراپتاعاندا, قاي ەل, قاي حالىقتا دا ەشكىم ماقۇلداي قويماسى انىق.
مارقۇم حافەز اسادتىڭ سيريانى بيلەپ-توستەگەن كەزىندەگى ارەكەتتەرىن اقتاۋ قيىن. تاياۋ شىعىستاعى وسىناۋ ارقاشاندا تاريحي ءرول اتقارعان ەلدى ونىڭ باقايشىعىنا دەيىن قارۋلانعان ميليتاريستىك مەملەكەتكە اينالدىرعانى بەلگىلى. ەل بايلىعى نەگىزىنەن سول قارۋلانۋعا جۇمسالدى. حيميالىق قارۋدى جاساقتاعان دا اكە – اساد ەكەنىندە داۋ جوق. اسكەري رەجىمدى ساقتاپ تۇرۋ ءۇشىن قاتاڭ پوليتسەيلىك جۇيە دە قالىپتاستىردى.
سول ميليتاريستىك ەلدى دە, اسكەري پوليتسەيلىك جۇيەنى دە اكەسىنەن قابىلداپ العان باشار اساد ەشقايسىسىنان باس تارتقان جوق. مىنە, ول ەلدى 2000 جىلدان بەرى بيلەپ كەلەدى. اكەسىنىڭ كەيبىر «ارتىق كەتكەن» ارەكەتتەرىنەن باس تارتۋىنا دا بولار ەدى. بىراق ونى ويىنا دا الماعان. قايتا ونى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن جانىن سالىپ كۇرەستى. حيميالىق قارۋدى قولدانباۋ تۋرالى الەمدىك كەلىسىمگە قوسىلىپ, ونىڭ كوزىن جويۋعا مۇمكىندىگى كوپ بولدى. بىراق ونى پايدالانبادى. ول عانا ەمەس-اۋ, مارقۇم اكەسى حافەز اساد ەلدە شيرەك عاسىرداي كومەندانتتىق جاعداي ورناتتى. وتە سيرەك كەزدەسەتىن ناعىز تۇرپايى, ادامشىلىققا سىيمايتىن ءتارتىپ. ودان بالاسى باس تارتقاندا, ءبىراز بەدەل دە ارتتىرار ەدى. ون جىل بويى سول ءتارتىپتىڭ «جەمىسىن» جەدى. ءتىپتى, كوتەرىلگەن حالىق ونى جويۋدى تالاپ ەتكەندە دە, كوپكە دەيىن وعان كونگەن جوق. تەك ءوز جاعدايى تۇيىققا تىرەلگەندە عانا ونى جويۋعا ءماجبۇر بولدى. حالىق وعان كونبەدى, ەندى ونىڭ ءبىرجولا كەتۋىن تالاپ ەتتى. سودان بەرى ەلدە ازامات سوعىسى ءجۇرىپ جاتىر. حيميالىق قارۋ دا قولدانىلدى. 100 مىڭنان استام ادام قازا تاپتى.
باشار اساد قانداي جولمەن بولسا دا بيلىكتە قالعىسى كەلەدى. ونى قارۋمەن ۇستاپ تۇرۋ قيىنعا سوعاتىن ءتۇرى بار. ەندى الەم الدىندا كىنانى اكەسىنە ارتىپ, ءوزى اق بولىپ شىعىپ, «دەموكراتيالىق جولمەن» بيلىكتە قالۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل ەلدە كەلەسى جىلى وتەتىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا قاتىسپاق. «ءال-مايادين» تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا «سايلاۋعا قاتىسپاي قالۋدىڭ سەبەبىن كورىپ وتىرعانىم جوق» دەدى ول. بۇرىن دا «حالىقتىڭ قالاۋى سولاي بولسا», سايلاۋعا قاتىسۋدان باس تارتپايتىنىن مالىمدەگەن.
ارينە, حالىقتىڭ قالاۋىنا قاراپ, باشار اساد بۇدان ەكى جىل بۇرىن-اق بيلىكتەن كەتكەندە, بۇگىنگىدەي قان دا توگىلمەس ەدى, ميلليونداعان حالىق بوسىپ تا كەتپەس ەدى. وزىنە كۇنا دا ارقالاماس ەدى. ونى حالىقتىڭ سايلاۋدا قولداي قويۋى دا ەكىتالاي-اۋ دەيسىڭ. بىراق سوعىس ءجۇرىپ جاتقان كەزدەگى سايلاۋدا ءبارى بولۋى مۇمكىن.
اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى دجون كەرريدىڭ «ول بيلىكتە قالاتىن بولسا, سوعىستىڭ بىتپەيتىنى انىق» دەگەنى بار. ارينە, كەرري اۋليە ەمەس, ونىڭ ايتقانى زاڭ دا ەمەس. بىراق وندا شىندىق جاتىر. ەلدى قارۋمەن قورعاۋعا بولار, ال بيلىكتى قارۋمەن ۇستاپ تۇرۋ قيىن.
ماماديار جاقىپ,
«ەگەمەن قازاقستان».