ەجەلدەن ەلدىك مۇراتتى, ۇلتتىق قۇندىلىقتى ەرەكشە دارىپتەگەن حالقىمىزدا عاسىرلار بويى كىسىلىكتىڭ كوركەم ۇلگىلەرى قالىپتاسقان. «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل» دەگەندەي, قولدا بارىن ءبىر-بىرىمەن ءبولىسىپ, بىرىنە-ءبىرى قامقور, تىلەۋلەس بولعان ۇلتتىڭ ۇلىلىعى دا وسىندا.
قازاق توپىراعىندا قالىپتاسقان «اسار» يگى ءداستۇرى سونىڭ ءبىر ايعاعى. اتالعان ءداستۇر اسىرەسە اۋىلدى جەرلەردە وركەن جايىپ, اۋىلداستارى مەن تۋىستارى مۇقتاج جاندارعا قولۇشىن سوزاتىن بولعان. بۇگىندە ۇلتتىڭ بولمىسىنداعى وسى ءبىر ەرەكشە قاسيەت اۋليەاتا توپىراعىندا ءوز جالعاسىن تابۋدا. بۇل باستامانى جەرگىلىكتى «رۋحاني جاڭعىرۋ» جوبالىق ءوفيسى ارنايى كوتەرىپ, وڭىردە «اسارلاتىپ ءۇي سالۋ» جوباسىن ىسكە قوسىپ وتىر. مۇنداعى ماقسات – مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا, از قامتىلعان جانە كوپبالالى وتباسىلارعا كوپتىڭ كومەگىمەن اسارلاتىپ تۇرعىن ءۇي سالىپ بەرۋ. بۇل رەتتە ءبىرىنشى كەزەكتە كىمدەرگە كومەك كورسەتىلەتىنىن جەرگىلىكتى اقساقالدار كەڭەسىمەن كەلىسە وتىرىپ, ادامداردىڭ وزدەرى شەشەدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار دا يگى باستامادان تىس قالماۋى قاجەت. نەگىزىنەن مۇندا باسپاناعا مۇقتاج ازاماتتارعا اسارلاتىپ ءۇي سالىنادى.
اتالعان يگىلىكتى ىسكە بايزاق اۋدانى, ءمادىمار اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ كىرىسىپ كەتتى. اۋىلداستارى جالعىز ءوزى ءتورت بالا تاربيەلەپ وتىرعان عاليا قۇرمانوۆاعا ءتورت بولمەلى ءۇي سالىپ بەرۋدى قولعا الدى. اۋىلدىق وكرۋگ اكىمىنىڭ شەشىمىمەن جەرگىلىكتى مەكتەپكە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ كەزىندە بوساعان جەر تەلىمى مەن قۇرىلىسقا جارامدى ماتەريالدار بولىنگەن. ال اتالعان اۋىل تۇرعىنى ج.داۋلەتوۆ قۇرىلىس ماتەريالدارىمەن كومەكتەسسە, قالعان كورشىلەر, اسىرەسە جاستار ءۇي قۇرىلىسىنا بەلسەنە اتسالىسىپ كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا بۇل ءۇيدىڭ قابىرعالارى كوتەرىلىپ, شاتىرى جابىلىپ, ارلەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. قىركۇيەك ايىنىڭ باسىندا عاليا قۇرمانوۆامەن قاتار ۇلگىلى جانە بايتەرەك اۋىلدارىنداعى تاعى ەكى وتباسى دا جاڭا ۇيگە قونىستانادى. جالپى, بايزاق اۋدانىنىڭ 18 اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ارقايسىسىندا اسارلاتۋ ادىسىمەن مۇقتاج وتباسىلارعا ارنالىپ ءبىر-ءبىر ۇيدەن سالىنادى. بۇل رەتتە وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ اتا-بابالارىمىزدىڭ يگى سالت-داستۇرلەرى بۇگىندە ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىن جوعالتپاعانىن اتاپ ءوتتى. ول وسكەلەڭ ۇرپاقتى, جالپى وبلىس تۇرعىندارىن مەيىرىمدىلىك پەن ءوزارا كومەككە, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ قولداۋىن باعالاي بىلۋگە ۇندەيدى.
سونىمەن قاتار اسارلاتۋ ادىسىمەن ءۇي سالۋ جۇمىسى مەركى اۋدانىندا دا جالعاسىن تاۋىپ وتىر. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 9 ءۇي سالىنادى دەپ جوسپارلانعان. ماسەلەن, سارىمولداەۆ اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ تۇرعىندارى بىرلەسىپ, كوپبالالى اناعا ارناپ باسپانا سالۋدى باستاپ كەتكەن. سونداي-اق ول ۇيگە بۇگىندە قاجەتتى كوممۋنيكاتسيالار جۇرگىزىلگەن. سول سياقتى ويتال اۋىلدىق وكرۋگىندە دە قامقور جاندار ەكىنشى توپتاعى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتىڭ وتباسىنا ءۇي سالىپ بەرۋ ءۇشىن اقشا جيناعان ەكەن. اتالعان اۋدانداعى ت.رىسقۇلوۆ اۋىلىندا دا اتا-اناسىز قالعان جەتىم بالاعا ارنالىپ باسپانا سالىنۋدا.
قازىرگى كەزدە اسارلاتۋ ءادىسى وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارىن قامتىپ وتىر. ماسەلەن, شۋ اۋدانىنداعى از قامتاماسىز ەتىلگەن 17 وتباسى جاڭا ۇيگە كوشەتىن بولسا, جامبىل اۋدانىندا تاعى 10 وتباسى قونىس تويىن تويلايدى دەپ جوسپارلانۋدا. جالپى, بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن وبلىستا حالىقتىق قۇرىلىس ءادىسىن قولدانا وتىرىپ بارلىعى 114 ءۇي سالىنادى. بۇل رەتتە اۋىلداستارى مەن جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ كومەگىمەن كوپتەگەن وتباسىلار باسپانالى بولادى. بۇگىندە اۋليەاتالىق الەۋمەتتىڭ باسپانا ماسەلەسى كوپتىڭ كومەگىمەن بىرتىندەپ وڭ شەشىمىن تابۋدا.
جامبىل وبلىسى