ەلىمىزدە پسيحولوگتەردىڭ قىزمەتىن رەتتەيتىن دەربەس زاڭ قابىلدانباق. ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن وتىرىستا دەپۋتاتتار «پسيحولوگيالىق قىزمەت تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. سونداي-اق «جانۋارلارعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ تۋرالى» زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزدى.
كەز كەلگەن ادام پسيحولوگ بولا المايدى
«پسيحولوگيالىق قىزمەتتەر نارىعى ءالى كۇنگە دەيىن رەتتەلمەگەن كۇيدە قالىپ وتىر. بۇگىندە ءتيىستى ءبىلىمى جوق, بىلىكتىلىگى راستالماعان, كليەنت الدىندا ەشقانداي جاۋاپكەرشىلىك المايتىندار ءوزىن پسيحولوگپىن دەپ ءجۇر. ال بۇل ناقتى ادامداردىڭ تاعدىرىنا اسەر ەتىپ جاتىر. ساپاسىز كەڭەس ادامنىڭ جاعدايىن ناشارلاتىپ, جالپى جۇيەگە دەگەن سەنىمنىڭ تومەندەۋىنە اكەلەدى. پسيحولوگيالىق كومەك – جالپى ادامنىڭ وسال كۇيىمەن جۇمىس ىستەۋ دەگەن ءسوز. سوندىقتان بۇل سالا قۇقىقتىق رەتتەۋدەن تىس قالماۋعا ءتيىس», دەدى «پسيحولوگيالىق قىزمەت تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان دەپۋتات اينا ءمىسىرالىموۆا.
سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسحات ايماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, زاڭعا پسيحولوگتەردىڭ كىم ەكەنى, كىم پسيحولوگيالىق جۇمىسپەن اينالىسا الاتىنى تۋرالى ناقتى ەرەجەلەر العاش رەت ەنگىزىلىپ وتىر.
«زاڭنىڭ ماقساتى – پسيحولوگ ماماندارعا ناقتى تالاپ قويۋ. الەۋمەتتىك جەلىنى اشا قالساق, ارقايسىسى ساراپشى, پسيحولوگ. وسى تۇستا پسيحولوگ پەن پسيحياتردىڭ اراجىگىن اجىراتىپ الۋىمىز كەرەك. ودان سوڭ ىشكى مۇڭىن ايتىپ بارعان ادامنىڭ قۇپيا اقپاراتى جۇرتشىلىققا تاراپ جاتاتىن جاعدايلار وتە كوپ. ويتكەنى زاڭدا كاسىبي قۇپيالىلىق تۋرالى نورما بولعان جوق, قازىر وسىنى ەنگىزىپ جاتىرمىز. ەگەر پسيحولوگتەر ادامداردىڭ قۇپيا ايتقان اقپاراتىن ساقتاماي, تاراتىپ جىبەرەتىن بولسا, ايىپپۇل سالۋمەن قاتار, قىلمىستىق كودەكس بويىنشا دا جاۋاپقا تارتىلادى», دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
وسىلايشا, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداعان «پسيحولوگيالىق قىزمەت تۋرالى» زاڭ جوباسىندا «پسيحولوگ», «پسيحولوگيالىق قىزمەت», «اقپاراتتاندىرىلعان كەلىسىم», «پسيحولوگيالىق كومەكتىڭ ساپاسى», «كاسىبي قۇپيالىلىق» سياقتى ۇعىمدارعا تۇسىنىكتەمە بەرىلدى. نەگىزى بۇل قۇجات پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنىپ, سالاداعى قۇقىقتىق بازانى قالىپتاستىرىپ, پسيحولوگيالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگى, ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. سونىمەن قاتار پسيحولوگ قابىلداۋىنا كەلگەن ادامدارعا پسيحياتر ماماننىڭ عانا رۇقساتى بار مەديتسينالىق پرەپاراتتاردى تاعايىنداۋعا قۇقىعى جوق. ياعني مەديتسينالىق قىزمەتتى جۇزەگە اسىرىپ, دارىلىك ەم تاعايىنداۋعا تىيىم سالىنادى. پسيحولوگ حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن پسيحولوگيالىق جاعدايىن جاقسارتۋعا عانا ۇلەسىن قوسۋ قاجەت. وسى ورايدا زاڭ جوباسىندا زاڭدىلىق, ەرىكتىلىك, قۇپيالىلىق, كاسىبي قۇزىرەتتىلىك, عىلىمي نەگىزدىلىك, زيان كەلتىرۋگە جول بەرمەۋ قاعيداتتارى بەلگىلەنگەن. مەملەكەتتىك رەتتەۋ ماسەلەلەرىنە جەكە ءبولىم ارنالعان. زاڭ جوباسى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ پسيحولوگتەردىڭ بىلىكتىلىگىن تانۋ, مەملەكەتتىك ءتىزىلىمدى جۇرگىزۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەرىن ايقىندايدى. قۇجاتتى تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار اتالعان ءتىزىلىمدى ەلەكتروندىق فورماتتا جۇرگىزۋ ءتارتىبىن ناقتىلاپ, تىركەلۋگە جاتاتىن پسيحولوگتەر ساناتتارىن بەلگىلەدى. مالىمەتتەر اشىق بولىپ, ولار ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ ينتەرنەت رەسۋرسىندا ورنالاستىرىلادى.
پسيحولوگتەر مەملەكەتتىك تىزىلىمگە تىركەلۋگە مىندەتتى. ماقۇلدانعان زاڭ جوباسىندا پسيحولوگتەردىڭ بىلىمىنە, قايتا دايارلاۋعا, بىلىكتىلىگىن راستاۋعا قويىلاتىن تالاپتار بەلگىلەنەدى. سونداي-اق كاسىبي دايارلىق پەن قايتا دايارلاۋ تالاپتارى جۇيەلەنىپ, پسيحولوگتەر كەمىندە بەس جىلدا ءبىر رەت بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرۋعا مىندەتتى. زاڭ جوباسىندا پسيحولوگتەردىڭ قۇزىرەتتەرى مەن قىزمەت مازمۇنىنا قويىلاتىن تالاپتاردى ايقىندايتىن كاسىبي ستاندارتقا قاتىستى نورمالار دا ەنگىزىلگەن. بۇدان بولەك, زاڭ جوباسىندا پسيحولوگتەردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى بەكىتىلەدى. ولار ەتيكالىق نورمالاردى ساقتاۋعا, اقپاراتتاندىرىلعان كەلىسىم الۋعا, قۇپيالىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە, كاسىبي قۇپيانى ساقتاۋ جانە كليەنتتىڭ كەلىسىمىنسىز اقپاراتتى ءۇشىنشى تۇلعالارعا بەرمەۋگە مىندەتتى.
قۇجاتتا پسيحولوگيالىق كومەك الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى دا ايقىندالعان. اتاپ ايتقاندا, ولار ماماندى تاڭداۋعا, تولىق اقپارات الۋعا, كومەكتەن باس تارتۋعا, ءوز قۇقىقتارىن قورعاۋعا قۇقىلى. بۇدان بولەك, پسيحولوگيالىق قىزمەت تۋرالى جالعان اقپارات تاراتۋعا, قىزمەت ناتيجەسىنە كەپىلدىك بەرىلەتىنىن مالىمدەۋگە جول بەرىلمەيدى.
سونداي-اق ا.ايماعامبەتوۆ قازىر كوۋچتار كوبىنە وزدەرىن پسيحولوگ مامان رەتىندە اتاپ جۇرگەنىن ايتتى. بۇلارعا دا زاڭ تالابى قاتاڭ بولماق.
«ەندى ارنايى ءبىلىمى جوق, رەەستردە تىركەلمەگەن, قىزمەتى ارنايى تالاپتارعا سايكەس كەلمەيتىن ازاماتتار وزدەرىن پسيحولوگپىن دەپ ايتا المايدى, قىزمەت ۇسىنا المايدى. مۇنداي ازاماتتار كوۋچ, ەنەرگو-پراكتيك بولا الادى, الايدا ولارعا دا كاسىبي ستاندارت ازىرلەندى. ماڭىزدىسى كوۋچ پسيحولوگتەردىڭ جۇمىسىن جۇرگىزە المايدى. ويتكەنى ولاردا تەرەڭ كۇيزەلىستە جۇرگەن ازاماتتارمەن جۇمىس ىستەۋ داعدىلارى جوق. كوۋچ دەگەن نەگىزى مۇلدەم باسقا», دەپ ءتۇسىندىردى دەپۋتات.
وتىرىستا دەپۋتات نۇرگۇل تاۋدىڭ قويعان سۇراعىنا جاۋاپ بەرگەن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى تالعات ەشەنقۇلوۆتىڭ مالىمەتىنە سايكەس, قازىر ەلىمىزدە پسيحولوگ ماماندارىن 42 جوو دايارلايدى. وندا باكالاۆريات, ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋرانى قوسقاندا 17 مىڭ ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر. جىل سايىن شامامەن 3,5-4 مىڭ ستۋدەنت وسى باعىت بويىنشا وقۋىن اياقتايدى. ولاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ كورسەتكىشى – 73-76 پايىز شاماسىندا.
باستى ورىندا – ادامنىڭ ءومىرى مەن اماندىعى
ەلىمىزدە شامامەن ءۇش ساعاتتىڭ ىشىندە كەمىندە 15 ادامدى يت قابادى ەكەن. ال ورتاشا ەسەپپەن ءبىر ساعاتتا بەس ادام يتتەردىڭ شابۋىلىنا ۇشىراپ, تالانادى. مۇنداي دەرەكتى جالپى وتىرىستا «جانۋارلارعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن تانىستىرعان ماجىلىستەگى ەكولوگيا ماسەلەلەرى جانە تابيعات پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەدىل جاڭبىرشين بايانداماسىندا كەلتىردى.
ء«بىز بۇگىن جاي عانا جانۋارلار تۋرالى زاڭ قاراپ وتىرعان جوقپىز. ءبىز ادام قاۋىپسىزدىگى, قوعامدىق ءتارتىپ, مەملەكەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى, ەڭ باستىسى – ادام ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن قورعاۋ تۋرالى ماسەلەنى قاراپ وتىرمىز. وڭىرلەردە تۇرعىندارمەن كەزدەسكەندە ەل بۇرالقى يتتەردىڭ ماسەلەسىن شەشۋدى بىزگە اماناتتادى», دەدى ە.جاڭبىرشين.
باياندامادا كەلتىرىلگەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ مالىمەتىنە سايكەس, كەيىنگى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 41 366 ادامدى يت قاۋىپتى. سونىڭ ىشىندە 23 134 ادام بۇرالقى يتتەردىڭ شابۋىلىنان زارداپ شەككەن. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتساق, 2024 جىلى يت شابۋىلىنىڭ 38 848 جاعدايى تىركەلسە, ونىڭ 24 410-ى – بۇرالقى يتتەردىڭ شابۋىلى.
دەپۋتات ە.جاڭبىرشين يتتەردىڭ ازايماعانىن, بۇل تۇيتكىلدىڭ ءالى دە جۇيەلى, وتكىر, الەۋمەتتىك تۇرعىدان قاۋىپتى ماسەلە بولىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
«بۇل تسيفرلاردىڭ ارتىندا جاي عانا ەسەپ ەمەس, ناقتى ادامداردىڭ تاعدىرى تۇر. ونىڭ ارتىندا بالالاردىڭ جاراقاتى, ازاماتتاردىڭ قورقىنىشى, پسيحولوگيالىق كۇيزەلىس, مۇگەدەكتىككە الىپ كەلگەن جاعدايلار, ال كەيدە ادام ءولىمى تۇر», دەگەن بايانداماشى وسى كوكەيكەستى ماسەلەگە قاتىستى بىرنەشە مىسال كەلتىردى.
ماسەلەن, وسكەمەندە قاڭعىباس يتتەر 11 جاستاعى بالانى قاۋىپ العان. وسىنداي جاعدايلار ورالدا, كوكشەتاۋدا, جالپاقساي اۋىلىندا, قوسشىدا دا بولدى. ال 2022 جىلى اقتوبە وبلىسىندا بۇرالقى يتتەردىڭ شابۋىلىنان بالا قازا تاپتى.
«وسىنداي ءاربىر قايعىلى وقيعادان كەيىن قوعام مەملەكەتكە وتە ورىندى سۇراق قويادى: ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە, بۇرالقى يتتەرگە, جۇيەنىڭ ارەكەتسىزدىگىنە كىم جاۋاپ بەرەدى؟ ەگەر مەملەكەت وسى سۇراققا ناقتى جاۋاپ بەرە الماسا, وندا ماسەلە تەك يتتەردە ەمەس. ماسەلە – قۇقىقتىق جانە باسقارۋشىلىق ۆاكۋمدا. 2023 جىلدىڭ 19 ساۋىرىندە مەملەكەت باسشىسى وتە ناقتى ۇستانىم ءبىلدىردى: ء«بىز جانۋارلارعا جاناشىرلىقپەن قاراۋعا مىندەتتىمىز, الايدا ازاماتتاردىڭ, اسىرەسە بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەملەكەتتىڭ ءسوزسىز باسىمدىعى بولۋعا ءتيىس». مىنە, ءدال وسى ۇستانىم وسى زاڭ جوباسىن قاراۋداعى نەگىزگى ساياسي ءارى كونستيتۋتسيالىق ولشەم بولۋعا ءتيىس», دەپ ءسوزىن تولىقتىردى ە.جاڭبىرشين.
بۇل زاڭنىڭ ەلىمىز, قوعام ءۇشىن ماڭىزدىلىعىن دەپۋتات اتا زاڭنىڭ باستى لوگيكاسىمەن بايلانىستىردى.
ء«بىز زاڭ شىعارۋشى رەتىندە ءبىر نارسەنى انىق ايتۋىمىز كەرەك: مەملەكەتتىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى – ادام, ونىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى. بۇل – ەموتسيا ەمەس. بۇل – كونستيتۋتسيامىزدىڭ تىكەلەي لوگيكاسى», دەدى ول.
بايانداماشىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, قولدانىستاعى زاڭعا زاماناۋي, گۋمانيستىك, وركەنيەتتى دەپ ۇسىنىلعان تاسىلدەر – قاڭعىباس جانۋارلار سانىن رەتتەۋدەگى اۋلاۋ, ستەريليزاتسيالاۋ, ۆاكتسيناتسيالاۋ, قايتادان سول ورتاعا قايتارۋ سىندى نەگىزگى تەتىكتەر ەلدەگى بۇرالقى يتتەردىڭ سانىن ازايتا الماپتى. ايتالىق, 2022 جىلى 243 574 قاڭعىباس جانۋار اۋلانسا, بيىلعى 1 قاڭتارداعى جاعدايدىڭ كورسەتكىشى 276 282-گە جەتكەن. ياعني ازايماق تۇگىلى, كوبەيىپ كەتكەن. دەمەك, قولدانىستاعى مودەل ونى ەنگىزۋدىڭ باستى ماقساتىن ورىنداي الماعانى دەگەن ءسوز.
«ەگەر تەتىك قاراۋسىز جانۋارلاردىڭ سانىن ازايتپاسا, ادامدارعا شابۋىل سانىن تومەندەتپەسە, ازاماتتار ءۇشىن قاۋىپ-قاتەردى ازايتپاسا, وندا ول تەتىك قاجەتتى دەڭگەيدە جۇمىس ىستەمەيدى», دەدى ە.جاڭبىرشين.
وسى زاڭعا باستاماشى بولعان دەپۋتاتتار بۇل ماسەلە بويىنشا ىشكى جاعدايدى عانا ەمەس, حالىقارالىق قۇقىقتىق جانە پراكتيكالىق تاجىريبەنى دە زەرتتەپتى. بايانداماشىنىڭ ايتۋىنشا, الەمدە يەسىز جانۋارلار سانىن رەتتەۋدىڭ نەگىزىنەن ەكى مودەلى بار: ءبىرىنشىسى – قايتارىمدى اۋلاۋ, ەكىنشىسى – قايتارىمسىز اۋلاۋ.
وسىنىڭ ىشىندەگى قايتارىمدى اۋلاۋ تاسىلىنە جۇگىنگەن تۇركيا مەن ءۇندىستاندا ەل بولىپ كۇتكەن ناتيجەگە قول جەتكىزە الماي, بۇرىنعى تاسىلدەن باس تارتىپ, قايتارىمسىز اۋلاۋ مودەلىنە كوشۋگە ءماجبۇر بولىپتى.
جالپى, جاڭا زاڭ جوباسىنا سۇيەنسەك اۋلانعان يەسىز يتتەردى ۇستاۋ مەرزىمى وزگەرەدى. ياعني اۋلانعان جانۋارلاردى ۇستاۋ مەرزىمى ەنگىزىلەدى. باستاپقىدا بۇرالقى جانۋارلارعا 15 كۇن مەرزىم ۇسىنىلعان ەدى. الايدا زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا ەڭ تومەنگى ۋاقىتشا ۇستاۋ مەرزىمى – كەمىندە 5 كۇن دەگەن شەشىم قابىلداندى, سونىمەن قاتار ماسليحاتتارعا بۇل مەرزىمدى ۇزارتۋ قۇقىعى بەرىلەدى. ال يەسى بولۋى مۇمكىن قاراۋسىز جانۋارلارعا 60 كۇندىك مەرزىم كوزدەلىپ وتىر.
سونداي-اق يتتەر مەن مىسىقتاردى مىندەتتى چيپتەۋ ەنگىزىلەدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ءرولى كۇشەيتىلەدى. زاڭ جوباسىمەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, استانانىڭ, اۋداندار مەن وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارىنا: جانۋارلاردىڭ اگرەسسياسىن دەرەۋ توقتاتۋعا باعىتتالعان شۇعىل ارەكەت ەتۋ شارالارىن ۇيىمداستىرۋ قۇزىرەتى بەرىلەدى. ودان بولەك, جانۋارلارعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ سالاسىنداعى اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ نورمالارى ۇسىنىلعان.
مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر «ە-قىزمەتپەن» ىرىكتەلەدى
بۇعان قوسا, ءماجىلىس ەكىنشى وقىلىمدا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتى تۋرالى» زاڭدى جاڭا رەداكتسيادا, ىلەسپە تۇزەتۋلەرمەن قابىلدادى. قۇجاتتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا ازىرلەندى.
ەندى مەملەكەتتىك قىزمەتكە تۇسۋگە دايىندىق ينستيتۋتى ەنگىزىلەدى. HR-پروتسەستەرى تسيفرلاندىرىلىپ, ۇمىتكەرلەر تولىعىمەن تسيفرلىق فورماتتا «ە-قىزمەت» اقپاراتتىق جۇيەسى ارقىلى ىرىكتەلەدى. جاڭارعان زاڭدا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرىپ, بىلىكتى كادرلاردى تارتۋعا, ولاردى ۇستاپ قالۋعا باعىتتالعان نورمالار كوزدەلگەن. وسىلايشا, ءۇش جىلدا كەمىندە ءبىر رەت جالاقىنى يندەكستەۋ تەتىگى بەلگىلەنەدى. ۇستەمە جۇمىس ۋاقىتىندا, دەمالىس جانە مەرەكە كۇندەرى جۇمىس ىستەگەنى ءۇشىن وتەماقى تولەنىپ, جەڭىلدەتىلگەن تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنا قاتىسۋعا مۇمكىندىك الادى. جۇمىس ۋاقىتىنىڭ رەجىمى دە رەتتەلەدى. اتاپ ايتقاندا, قالىپتى جۇمىس ۇزاقتىعى اپتاسىنا 40 ساعاتتان اسپاۋى كەرەك, ال كەي ساناتتاعى قىزمەتشىلەردىڭ جۇمىس ۋاقىتى قىسقارادى.
سونداي-اق ەلىمىزدە قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ كۇشەيتىلەدى. ءماجىلىس دەپۋتاتتار باستاماشى بولعان ەڭبەك زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭدى ەكىنشى وقىلىمدا قابىلدادى. اتاپ ايتقاندا, ەڭبەك سالاسىندا ار-نامىس پەن قادىر-قاسيەتتى قورعاۋ نورمالارى بەكىتىلەدى. ۋاقىتشا ەڭبەككە جارامسىزدىق كەزەڭىمەن نەمەسە الەۋمەتتىك دەمالىسپەن سايكەس كەلگەن جاعدايدا سوڭعى جۇمىس كۇنىن ايقىنداۋ ءتارتىبى ناقتى بەلگىلەنەدى. سونىمەن قاتار جۇمىس بەرۋشى ەڭبەك جاعدايلارى وزگەرگەنى تۋرالى قىزمەتكەردى جازباشا حاباردار ەتۋگە مىندەتتى. بۇعان قوسا, قۇجات قىزمەتكەردىڭ باستاماسى بويىنشا ەڭبەك شارتىن بۇزۋ ءتارتىبىن رەتتەيدى.
تۇزەتۋلەردىڭ جەكە بلوگى الەۋمەتتىك ارىپتەستىكتى دامىتۋعا باعىتتالعان. اتاپ ايتقاندا, وڭىرلەردە الەۋمەتتىك ارىپتەستىكتى ۇيىمداستىرۋ, مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسىمەن, قىزمەتكەرلەر مەن جۇمىس بەرۋشىلەر وكىلدەرىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ فۋنكتسيالارى اكىمدىكتەرگە جۇكتەلەدى. مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورلارى ەڭبەك قاتىناستارى, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى مەن ەڭبەكتى قورعاۋ, الەۋمەتتىك ارىپتەستىك سالالارىندا بىلىكتىلىكتى تۇراقتى ارتتىرۋعا مىندەتتى. سونداي-اق ەڭبەكتى قورعاۋ جونىندەگى تەحنيكالىق ينسپەكتورلاردىڭ قۇقىقتارى بەكىتىلەدى. قۇجاتتى قاراۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار قوسىمشا تۇزەتۋلەر ۇسىندى. وعان سايكەس, مەديتسينالىق ۇيىمدار قىزمەتكەرلەردىڭ تىركەلگەن جەرى بويىنشا ولاردى تسيفرلىق تەحنولوگيالار ارقىلى سكرينينگتىك تەكسەرۋلەردەن ءوتۋ قاجەتتىگى تۋرالى حاباردار ەتۋگە جانە وسىنداي تەكسەرۋلەردەن وتۋگە جاتاتىن تۇلعالار تۋرالى مالىمەتتەردى جۇمىس بەرۋشىلەرگە جولداۋعا مىندەتتەلەدى. ال جۇمىس بەرۋشىلەر قىزمەتكەرلەردى سكرينينگتەن وتۋگە جىبەرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس.
سونىمەن قاتار ءماجىلىس قازاقستان مەن تۇركيا ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى ەكى ەلدىڭ اۋە كەڭىستىگى ارقىلى م ۇلىك پەن پەرسونالدى ترانزيتتەۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى. كەلىسىم ەكى ەلدىڭ اسكەري مۇلكى مەن پەرسونالىنىڭ اۋە ءترانزيتىن جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبىن ايقىنداۋعا باعىتتالعان. اۋە كەڭىستىگىن پايدالانۋ شارتتارى, رۇقسات بەرۋ تەتىكتەرى مەن ۇشۋدى ۇيلەستىرۋ ءتارتىبى بەلگىلەنەدى. قۇجاتقا سايكەس, اسكەري ءترانزيتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بىرجولعى رۇقسات نەمەسە ءبىر جىلدىق ديپلوماتيالىق رۇقسات ءنومىرى بەرىلەدى. كەلىسىمگە سايكەس, مەملەكەتتەردىڭ اۋە كەڭىستىگىن پايدالانۋ حالىقارالىق ازاماتتىق اۆياتسيا ۇيىمىنىڭ قاعيدالارىنا, ۇلتتىق زاڭناماعا جانە اەروناۆيگاتسيالىق ەرەجەلەرگە سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. قۇجاتتا سونداي-اق توتەنشە جاعدايلاردا ارەكەت ەتۋ ءتارتىبى قاراستىرىلعان. ۇشۋ بارىسىندا فورس-ماجور جاعداي تۋىنداسا, اۋە كەمەسى ءتيىستى مەملەكەتتىڭ اەرودرومىنا قونۋعا قۇقىلى. بۇل رەتتە قابىلداۋشى ەل قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتىپ, ءتيىستى ورگانداردى حاباردار ەتەدى. وتەماقى تالاپ ەتىلەتىن جاعدايلار تۋىنداسا, 2018 جىلعى 13 قىركۇيەكتەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن تۇركيا رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى اراسىنداعى اسكەري ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمنىڭ ەرەجەلەرى قولدانىلادى. كەلىسىمدى قولدانۋ, ءتۇسىندىرۋ بارىسىندا تۋىندايتىن داۋلار ەكى ەل اراسىنداعى كونسۋلتاتسيالار ارقىلى شەشىلەدى.
گۇلنار جولجان,
جاسۇلان سەيىلحان,
«Egemen Qazaqstan»