تاياۋدا قازاقستان ۇعا اكادەميگى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى جانە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قازاق ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى سەيىت اسقار ۇلى قاسقاباسوۆ سەكسەنسىڭ سەڭگىرىنە كەلدى. "ۇستازى جاقسىنىڭ ۇستامى جاقسى" دەمەكشى ۇستازى تۋرالى شاكىرت ويىنىڭ قاينار بۇلاعىن سىزدەرگە ۇسىنباقپىز.
تاسقالادان مەزى بولىپ كەتكەنىمدە, اۋىلعا اڭسارىمنىڭ اۋاتىنى بار. الدىمەن, ءۇش رەت كەشىرىم سۇراپ الىپ, ارمانىمدى ەكى بۇكتەپ, الا دورباما سالعان كۇيى ەلگە قاراي قايتىپ كەتۋگە دايىن تۇرامىن. ءيا, اۋىل مەكتەبىنەن ساعات الىپ, ساباق بەرۋ قولدان كەلەدى عوي. بىراق...
بۇعان دەيىن دە بەل شەشىپ, ەلگە قايتپاقشى ويىم بولدى. اللاعا شۇكىر, ەلورداداعى بەدەلدى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ بىرىندە وقىدىق. سايكەسىنشە, ساباق بەرە ءجۇرىپ, بىرقاتار ءبىلىمدى دە تولىقتىردىق. ارمانىمنىڭ بەستەن ءبىرىن تولىق ەڭسەرە الدىم دەسەم دە بولادى. ادەبيەت سالاسىنا ەركىن قۇلاشتاپ كەلە جاتقانىم ەندى ەدى, تاعى دا سول وي كەلدى. ەلگە ەلەڭدەيمىن. دوكتورانتۋراعا تاپسىرعان جىلى "وسىدان تۇسە الماسام, تۇگىنىڭ كەرەگى جوق, اۋىلعا قايتام" دەگەن ويدى ءتۇرتىپ الدىم ساناما. بىراق, اللا قولدادى.
ارمانىم قايتا قانات جايدى. بۇعان ويساۋلى سەيىت اعام سەبەپ بولدى. ءيا, سول سەيىت اعامدى سىزدە جاقسى تانيسىز. تانىماۋىڭىز استە مۇمكىن ەمەس. سەبەبى قايمانا قازاقتىڭ كىلەڭكەي مىقتىلارىنان باعاسىن العان. قازاق ادەبيەتىنىڭ قاسقا نارى سەيىت اعامنىڭ ەسىمىن بىلەتىندەر ونىڭ ەڭبەك جولىمەن تانىسى انىق. سونىمەن بار عۇمىرىن وقۋ, ءبىلىم, عىلىمعا ارناعان سول اعام جايلى ءبىر مەزەت وي تولعاۋ جازۋدى ءجون سانادىم. ءجون ساناعانىم سول ەدى, ەڭسەم تىكتەلىپ, كوك دونەن كوڭىلىم جەلىستەي بەردى. سەبەبى اعاممەن سىيلاستىعىم كەلىستى ەدى.
2012 جىل. نۇر-سۇلتان قالاسى. ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى. قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ قايماقتارى شوعىرلانعان قازاق ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ ماگيسترانتى اتانىپ, بوركىمدى اسپانعا لاقتىرعانمىن. العاش ارمانىما وسىلاي قادام باستىم. كەمەڭگەر اعاما دا ءبىر تابان جاقىندادىم. وقۋ باستالىپ, اباي اتىنداعى ءدارىسحانادا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسىنىڭ تاقىرىبىن بەلگىلەۋ مەن عىلىمي جەتەكشى بەكىتۋ جونىندە جيىن ءوتتى. جيىن قورىتىندىسى بويىنشا, مەنىڭ جەتەكشىم بولىپ قر ۇعا-نىڭ اكادەميگى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سەيىت اسقار ۇلى قاسقاباسوۆ بەكىتىلدى. سول ءسات سەيىت اعاممەن اقىلداسا كەلە, الدىندا قورعاعان ديپلوم جۇمىسىمنىڭ تاقىرىبىن كەڭەيتىپ, "اباي شىعارماشىلىعىنداعى "تولىق ادام" جانە ىزگىلىكتى قوعام كونتسەپتسياسى" تاقىرىبىن بەكىتىپ, جۇمىستى باستاپ كەتتىك. ەسىمى مەن بەدەلى ەلىمىزدىڭ شەكاراسىنان اسىپ, الىس-جاقىن شەتەل تانيتىن اكادەميكتىڭ شاكىرتى بولۋ, تاعدىردىڭ بەرگەن ۇلكەن سىيى ەكەنىن ۇقتىم. وسى كۇننەن باستاپ ارمانىم نىق بەكي ءتۇستى.
اعا جانىندا كوپ جۇرۋگە تىرىستىم. شاپاعاتىن كوردىم. ءبىلىم مەن عىلىمنان تۇيگەندەرىن ءجيى ايتا ءجۇردى. سولاردى ساناعا شامام جەتكەنشە سىڭىرۋگە تىرىستىم. ورامدى ويلارى, كەسەك سوزدەرى, تۇيدەك پىكىرلەرى مەن قوعامنىڭ كەسەل تۇسىن تامىرشىداي تاپ باسىپ ايتاتىنىنا تاڭمىن. بۇلانكوز. ءيا, انىق كورەدى. ودان وي تۇيەدى. ول ويىنىڭ سالماعى اتان تۇيەگە جۇك بولارداي. مىنە, ءبىلىم كەمەلدىگى مەن اقىل تەرەڭدىگى. بىراق قازىنا عوي. اسا قاتتى تاڭ قالۋعا دا بولمايدى. سارقىلمايدى. قازىنا ەكەنمىن دەپ, دەستەنبەيدى.
ايتپاقشى, ءدانى پىسكەندە جەمىستى اعاشتىڭ ساباعى تومەن يىلەدى عوي. ال, كەي كوكەلەرىمىزدىڭ استىنا تاق ءتيىپ, مۇرنىن اسپانعا شۇيىرگەندەرىن كوز كورىپ ءجۇر عوي. ءاي, بىراق, ۇلتقا ەسەلى ەڭبەگى سىڭگەن ۇلى تۇلعا مەن قىزمەت قۋعانداردى نەسىنە سالىستىرىپ وتىرمىن؟!
كەيىنگى ۋاقىتتا قاسىندا كوپ ءجۇردىم. شامام جەتكەنشە سۇيەنىش بولدىم. سەكسەن جاستىڭ سەڭگىرىنە شىعۋ وڭاي دەيمىسىز؟ اعامىزدىڭ قاسىندا ءجۇرۋ وزىمە مىندەت سانادىم. ءوزىم بۇل قىزمەتتى قۇلشىنىسپەن اتقاردىم. ءبىر جاعى, اقساقالدىڭ باتاسىن الۋ بولسا, ەندى ءبىر جاعى, ويماقتاي ويلارىن مۇقيات تىڭداۋ. سەبەبى باياعى ابىز قاريالار سەكىلدى كەۋدەسى تولعان قازىنا. سەكىلدى ەمەس, سولاردىڭ سارقىتى عوي.
مەنى جۇرگەن جەرىندە نەمەرەم دەپ تانىستىراتىن. سول ءسوزدى العاش ەستىگەندە, ءوڭ-بويىمنان وزگەشە لەپ بايقالدى. ءيا, كادىمگىدەي جىلۋلىق سەزدىم. كەزىندە, ءدارىس العانعا بالاشا قۋانىپ جۇرگەن مەن ءۇشىن بۇل كۇتپەگەن ءجايت ەدى. سول كۇننەن باستاپ, مەن دە تەك ۇستاز رەتىندە قاراماي, رۋحاني اتام رەتىندە مەنشىكتەپ الدىم. ەندى, ماعان ارتىلعان سەنىمنىڭ ەكى ەسە ۇلعايعانىن دا ىشتەي سەزدىم. سەزدىم دە بولاشاعىما سەندىم. وعان سەبەپ, سەيىت اتامنىڭ اق باتاسىمەن الىسقا باراتىنىمدى ءبىلدىم. قوڭىراۋ شالعاندا ء"اي, ۇلىم, اكە-شەشەڭ امان با؟" دەپ ساۋلىق سۇراسقانىنىڭ وزىنەن اتالىق قامقوردى انىق سەزىنىپ ءجۇردىم.
اعامنىڭ اقىلىن كوپ تىڭدادىم. ءالى تىڭداپ كەلەمىن. اللاعا شۇكىر. باعىتىمنان بۇرمادى, باقىتىمنان ايىرمادى. كەرىسىنشە, كوكىرەك كوزىم اشىلدى. "عىلىمعا كەلدىڭ بە؟ وعان دايىن بول. داڭعىل جول قالىپتاستىرا الماساڭ, ءبارى بەكەر. ايتپەسە, وڭاي ەمەس" دەپ, ويىن جەتەمە جەتكىزىپ, سەنىمىن ارتقان. "جازعان ماقالاڭنىڭ ءار سوزىنە جاۋاپ بەرەسىڭ. جۇيەلەپ جازۋىڭ كەرەك", دەپ كەلەلى كەڭەسىن ءجيى ايتاتىن. اڭديتىنداردىڭ بولاتىنىن ايتىپ, اباي ءجۇرۋىمدى ەسىمە سالاتىن. ونىڭ ءبارىن ءوزىم دەپ قاراپ, ەرتەڭگى كوزىم دەپ جاناشىرلىق تانىتقانى. اعايدىڭ عىلىم سالاسىنداعى بىلىمىنەن بولەك, ءار ايتقان اقىل ءسوزىن امانات ەتتىم. سول اماناتقا ادال بولۋ ەندىگى مەنىڭ ازاماتتىق پارىزىم.
ايتپاقشى, سەيىت اتامنىڭ التىن باسىن قۇرمەتتەپ وتىرعان ۇيدەگى تامارا اپامدى سوزگە قوسۋدى ۇمىتىپ بارامىن عوي. ءيا, قوناق كەلسە, اشىق قاباعى مەن اسقا تولى تاباعى دايىن تۇرادى. تالاي مارتە ءدام تاتتىق. كەيدە اكادەميك اتامىزعا مول مۇمكىندىك بەرىپ, التىن باسىنىڭ توردەن تابىلۋىنا, قازاق قاسقالارىنىڭ بىرىنە اينالۋىنا سەپتىگى ءتيىپ وتىرعان ۇيدەگى اپامىزدىڭ ەڭبەگى. بۇل اپايىم دا ء"سوز تۇسىنەتىن, جانىڭدى تۇسىنەتىن جار تاپ", دەپ اقىلىن ايتىپ, تىلەكتەستىك تانىتادى. ءيا, قازاقتىڭ قاي مىقتىسىن الىپ قاراساڭ دا, ارتىندا اياۋلى جارى تۇر. ءبىزدىڭ دە بيىكتەن كورىنۋىمىز ءۇشىن سونداي جاننىڭ قاسىمىزدا بولۋى كەرەك-اق. ول ەندى ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە.
قازاقتىڭ ءوزى كورگەن ۇلىلارى م.اۋەزوۆ, ءى.كەڭەسباەۆ, ز.احمەتوۆتەردىڭ وزىنە جاساعان جاقسىلىقتارى جايلى تەبىرەنە ەستەلىك ايتادى. ونىسىن ۇيىپ تىڭدايسىڭ. سەبەبى بىزگە مۇنىڭ بارلىعى ونە بويى ازىق. مۇمكىن, ۇلگى قىلىپ تا ايتاتىن شىعار.
...عىلىمي جەتەكشىسى نينا سەرگەەۆنا سميرنوۆانىڭ ەرەكشە قامقورلىعىن, عىلىمي جولعا باۋلىعانىن دا ساعىنا ءسوز ەتىپ وتىرادى. سول ەستەلىك اڭگىمەلەرى ءدال قازىر ەسىمە ءتۇسىپ وتىرعانى. اسىل اعام الماتىدا, مەن نۇر-سۇلتاندامىن. اعامنىڭ اقىلىن اڭساپ وتىرمىن. قامقورلىعىڭىزدى ساعىندىم. تامارا اپايدىڭ داستارحانىن دا ساعىندىم. ءۇمىت كۇتكەن نەمەرەڭىز بارادى, اتا! ءسال كۇتىڭىز...
P.S: سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىققان سەيىت اسقار ۇلىنا اسقارالى جاسى قۇتتى دا قايىرلى بولعاي. ءيا, ورە-تانىمى سوقتالى اتاما اللا ابىروي بەردى. اياۋلى جاردى دا, سانالى ۇرپاقتى دا ءناسىپ ەتتى. عىلىم جولىندا نەبىر جەتىستىكتەرگە جەتىپ, ۇلكەن مەكتەپ قالىپتاستىردى. اعامىزدا ارمان جوق! ەندى, تورقالى توقسان, عاسىرلىق ءجۇز جاستارىندا امان-ەسەن قاۋىشۋدى جازسىن. وسى ءبىر ىستىق ەستەلىگىمە قولىمدى قويدىم. قولىمدى قويدىم دا, كوگەرشىننىڭ قاناتىنا قىستىردىم. ىستىق ىقىلاسپەن قابىل الىڭىز, قازاق ادەبيەتىنىڭ بۇگىنگى الىبى ءھام قاسقا نارى!..
اسلان الىمباەۆ,
ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ-ءدىڭ PhD دوكتورانتى.