ستاتيستيكا مالىمەتتەرىنە قاراعاندا 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن ەلىمىزدە 62 مىڭ ادامنىڭ باسىن بىرىكتىرگەن 2849 كووپەراتيۆ تىركەلىپتى. الايدا قۇرىلعان كووپەراتيۆتەردىڭ پروبلەمالارى دا جەتەرلىك. وسىعان بايلانىستى اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدا قولدانىپ جاتقان مەملەكەتتىك باعدارلامانى وزەكتەندىرۋ ماقساتىندا التى نەگىزگى باعىت انىقتالدى: ەڭبەك ونىمدىلىگى, ءونىمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى, تەحنيكالىق جابدىقتار, ءبىلىمى, ءونىمدى ساتۋدان تۇسكەن تابىسى, ۇستەمە شىعىستارىن سالىستىرمالى تۇردە قولدانىپ, نىسانالى جۇمىس ىستەۋشى ينديكاتورلاردى اۋىستىرىپ تۇرۋ قاجەت.
ءوندىرىستىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى كووپەراتسيانىڭ ەكى تەتىگى بولىپ سانالادى: كولدەنەڭ كووپەراتسيا جانە تىك (زاكىرلىك) كووپەراتسيا. زاكىرلىك كووپەراتسيا ۇساق جانە ورتا شارۋا (فەرمەر) قوجالىقتارىنىڭ جانە ولار قۇرعان كووپەراتيۆتەردىڭ قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارى مەن جۇيە قۇراۋشى كاسىپورىنداردىڭ ارىپتەستىگىن كوزدەيدى. كووپەراتيۆتەر قاۋىمداستىقتاردى نەمەسە ودان دا ۇلكەن كووپەراتيۆتەردى قۇرا الادى. جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار, سونداي-اق, جەكە كاسىپكەرلىك, شارۋا جانە فەرمەر قوجالىقتارى نىساندارى دا كووپەراتسياعا قاتىسا الادى. مۇنداي مودەلدەردىڭ تابىستىلىعى ءسۇت كووپەراتيۆتەرى بويىنشا الەمدىك تاجىريبە ۇلگىلەرىمەن راستالادى. مىسالى, جاڭا زەلانديا, گوللانديا, شۆەتسيا, دانيا, اقش پەن وڭتۇستىك كورەيانىڭ ۇساق جانە ورتا فەرمەرلەرى ءىرى كووپەراتيۆتەرگە بىرىگىپ, ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىردى جانە نارىقتاردى جاۋلاپ الدى. تاڭدالعان باعىتتىڭ دۇرىستىعىن مىڭداعان فەرمەرلەردى بىرىكتىرگەن فرونتەر, ەرال فۋدس سياقتى اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرىنىڭ, ياعني, الەمدىك الىپتاردىڭ تابىستى تاجىريبەسى كورسەتتى.
قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىندە اگروكووپەراتسيانى دامىتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ قۇرالدارىنىڭ ءبىرى – ءىرى تاۋار ءوندىرىسىن ۇيىمداستىرۋعا جوبالىق ءتاسىلدى قولدانۋ بولىپ تابىلادى. وسىنداي جوبالىق ءتاسىل رەتىندە «Senim» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە الماتى جانە جامبىل وبلىستارىنىڭ مال شارۋاشىلىعى باعىتىنداعى 150 فەرمەرلىك جانە شارۋا قوجالىقتارىن بىرىكتىرگەن «Qazaqonimexport كورپوراتسياسى» اوك قۇرىلدى. كورپوراتسيا قازاقستاندا العاش رەت فەرمەرلەردى ەكونوميكالىق ىنتالاندىرۋدىڭ جاڭا تەتىگىن ەنگىزۋدە. بۇگىندە «Qazaqonimexport كورپوراتسياسى» اوك «Omrani» كومپانياسىمەن «Senim» باعدارلاماسىن ينۆەستيتسيالاۋ ءۇشىن الدىن الا كەلىسىمشارتقا وتىردى. «Omrani» كومپانياسى – بۇل شتاب-پاتەرى يراندا ورنالاسىپ, دۋبايدا جانە ماسكاتتا بىرنەشە كاسىپورىنى تىركەلگەن, بيزنەستىڭ ءتۇرلى سالالارىندا ءۇش جىلدىق جۇمىس تاجىريبەسى بار كوپۇلتتىق بيزنەس-توپ. سونداي-اق رەسەيدىڭ «كاراۆاي-درۋجبا» جشق كومپانياسىمەن ءىرى قارا مالدى 10 مىڭ باسقا جەتكىزۋگە كەلىسىمشارت جاساسقان.
«Senim» باعدارلاماسى – تابىننىڭ ءوسىمىن مولايتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا شەت ەلدەردەن كەلگەن اسىل تۇقىمدى ءىرى قارانى ودان ءارى شارۋاشىلىقتارعا سەنىمگەرلىكپەن 100-200 باستان باسقارۋعا بەرەدى, سونداي-اق الىنعان بۇقاشىقتار, جارامسىز انالىق مال باسى قارقىندى بورداقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بورداقىلاۋ كەشەندەرىنە بەرىلەدى. بورداقىلانعان كونديتسيالىق مال باسى ەت كومبيناتىنا وندىرىستىك مال سويۋعا جىبەرىلەدى. اكەلىنگەن سيىرلاردان الىنعان قاشارلار اسىل تۇقىمدى وندىرىستە شوعىرلانىپ, تازا انالىق باس كونتينگەنتى قۇرىلادى.
وسىلايشا, فەرمەر سيىر ەتىن ەكسپورتقا شىعارۋدىڭ بىرىڭعاي ۇيىمداستىرىلعان تىزبەگىندەگى زاكىرلىك بۋىنى بولىپ, مال باسىن كوبەيتەتىن (رەپرودۋكتورلار) انالىق مال باسىن, سونداي-اق, بورداقىلاۋعا ارنالعان بۇقاشىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن زاكىرلىك شارۋاشىلىقتار سانالادى. بۇل باعدارلامانىڭ باستى ارتىقشىلىعى – فەرمەرلەردى ەت ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتىن ارتتىرۋ جانە «2018-2027 جىلدارعا ارنالعان ەت ءوندىرىسىن دامىتۋ» ۇلتتىق باعدارلاماسىن ورىنداۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ, وتكىزۋ نارىعىن كەڭەيتۋ جولىمەن فەرمەرلەر تابىسىن ءوسىرۋ.
جەڭىسبەك سۇلەيمەنوۆ,
الماسبەك بايشەكەەۆ