پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتاتتاردىڭ وزدەرى باستاماشى بولعان بىرقاتار زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
جالپى وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىندە الدىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. پارلامەنت دەپۋتاتتارى ازىرلەگەن بۇل قۇجاتتى القالى توپتىڭ نازارىنا ءماجىلىس دەپۋتاتى بەرىك وسپانوۆ ۇسىندى.
– قازىرگى ۋاقىتتا قورىقتار, تابيعي رەزەرۆاتتار, ۇلتتىق پاركتەر, بوتانيكالىق باقتار, وڭىرلىك پاركتەر, تابيعات ەسكەرتكىشتەرى, قاۋمالدار مەن قورىق ايماقتارى جاتاتىن ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردىڭ جالپى الاڭى 26,2 ملن گا نەمەسە ەل اۋماعىنىڭ 9,6 پايىزىن قۇرايدى. ءبىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز – ولاردى ساقتاپ قالۋ جانە كوبەيتۋ. قارالىپ وتىرعان زاڭ جوباسى ءدال وسىعان باعىتتالعان. ونىڭ نەگىزگى يدەياسى – تۋريزم وبەكتىلەرىن جانە ەرەكشە ستراتەگيالىق ماڭىزى بار قۇرىلىستاردى سالۋ, ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن بۇرىن شىعارىلعان, ماقساتتى پايدالانىلمايتىن جەرلەردى ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار قۇرامىنا قايتارۋ. ءىس جۇزىندە مۇنداي جاعدايلار بار. ماسەلەن, بۇل – بۋراباي مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى جانە ىلە الاتاۋى مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ جەرلەرى. ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردىڭ قۇرامىنا كىرمەگەندىكتەن بۇل جەرلەر ءتيىستى تۇردە قورعالمايدى. وسى ايماقتاردا مەكەندەيتىن جانۋارلار مەن وسەتىن وسىمدىكتەرگە زالال كەلتىرىلۋى مۇمكىن, – دەدى بەرىك وسپانوۆ.
بۇعان قوسا دەپۋتاتتار ەكولوگيالىق تۋريزمدى دامىتۋ اياسىندا تابيعات قورعاۋ مەكەمەلەرىنىڭ كورسەتەتىن قىزمەتىنىڭ تىزبەسىن كەڭەيتۋدى ۇسىندى.
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار قۇرامىنا قايتارىلاتىن جەرلەر تۋرالى ماسەلە قوزعادى. بۇل رەتتە ىلە الاتاۋى ۇلتتىق تابيعي پاركىنەن كوكجايلاۋ بويىنشا تاۋ-شاڭعىلى كۋرورتىن سالۋ ءۇشىن بولىنگەن جەردىڭ جايى دا ءسوز بولدى.
جيىنعا قاتىسقان ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ قانداي جەرلەردىڭ ەرەكشە قورعالاتىن اۋماققا قايتارىلاتىنىن ايتىپ بەردى.
– ششۋچە-بۋراباي كۋرورتتىق اۋماعىن دامىتۋ ءۇشىن 370 گا اۋماقتى بولدىك. بۇگىنگى تاڭدا ونىڭ 260 گا بولىگى يگەرىلدى. ەندىگى 110 گا بولىگىن قازىر ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماق قۇرامىنا قايتارۋدى كوزدەپ وتىرمىز. كوكجايلاۋ بويىنشا تاۋ-شاڭعىلى كەشەندى سالۋعا جەر بولگەنبىز. الايدا بۇل جوبادان قازىر باس تارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. سول سەبەپتى قالا اكىمدىگى بۇل جەر اۋماقتارىن دا قايتارۋعا كەلىسىپ وتىر. وسىعان وراي زاڭ ارقىلى جەڭىلدەتىلگەن تارتىپپەن ەشقانداي شىعىنسىز ونى قايتارۋدى كوزدەيمىز. پاركتەردىڭ اۋماعىنا ەشقانداي وزگەرىستەر ەنگىزىلمەيدى, – دەدى مينيسترلىك وكىلى.
ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين اتالعان زاڭنىڭ قابىلدانۋى ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردىڭ تۇتاستىعىن ساقتاۋعا جانە ەكولوگيالىق, عىلىمي, مادەني تۇرعىدا ەرەكشە ماڭىزى بار تابيعي كەشەندەر مەن وبەكتىلەردى ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن مالىمدەدى.
بۇدان كەيىن اۋىل-ايماقتاردا ينتەرنەتتىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا دەپۋتاتتار تاراپىنان قولداۋ تاپتى. بۇل زاڭ جوباسىنا دا دەپۋتاتتار باستاماشىلىق جاسادى. قۇجاتتىڭ جاي-جاپسارىمەن ءماجىلىس دەپۋتاتى مايرا ايسينا تانىستىردى.
– بۇگىنگى تاڭدا كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جەلىسىمەن 117 قالا, حالقىنىڭ سانى 250 ادام جانە ودان اساتىن 3324 اۋىل قامتىلعان. وكىنىشكە قاراي, 2 مىڭداي اۋىلدا مۇنداي مۇمكىندىك جوق. وسىعان بايلانىستى ءماجىلىس پەن سەنات دەپۋتاتتارى ۇسىنىلىپ وتىرعان زاڭ جوباسىنا باستاماشىلىق جاسادى. بىرىنشىدەن, زاڭ جوباسىندا ءموبيلدى بايلانىس جەلىلەرىنە ارنالعان انتەننالىق قۇرىلىسجايلار سالۋعا جەر ۋچاسكەلەرىن الۋ ءراسىمىن وڭايلاتۋ كوزدەلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا وپەراتورلار بازالىق ۇيالى بايلانىس ستانسالارىن سالۋ ءۇشىن جالعا الىنعان جەر ۋچاسكەسىن مىندەتتى تۇردە نىسانالى ماقساتىنان وزگەرتۋ قاجەت. سونىڭ ناتيجەسىندە ءىس جۇزىندە تەلەكوممۋنيكاتسيا جابدىعىن سالۋ 1,5-2 جىلعا دەيىن سوزىلىپ كەتەدى, – دەدى دەپۋتات.
جالپى زاڭ جوباسى بايلانىس وبەكتىلەرىن سالۋ كەزىندە جەر ۋچاسكەلەرىن رەسىمدەۋ بويىنشا رۇقسات بەرۋ راسىمدەرىن وڭايلاتۋعا جانە بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ بارلىعىنا تەلەكوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمعا تەڭ قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگىن بەرۋگە باعىتتالعان.
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا نۇرلان نىعماتۋلين ينتەرنەتى جوق ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارى بۇل يگىلىككە قاشان قول جەتكىزەتىنىن ءبىلىپ وتىرۋى كەرەك ەكەنىن تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆتىڭ قاپەرىنە سالدى.
– ەلىمىزدىڭ تسيفرلىق دامۋ جولىندا ينتەرنەت ماسەلەسىنىڭ باستى نازاردا ەكەنىن وزدەرىڭىز جاقسى بىلەسىزدەر. اسىرەسە اۋىلدى جەرلەردى ساپالى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ باستى تالابى. سەبەبى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى وتىرىسىندا ءبىلىم جانە دەنساۋلىق سالالارىن زامانعا ساي رەفورمالاۋ تۋرالى ايتقان بولاتىن. وسى جولدا, ارينە, تسيفرلى جانە ەلەكتروندى قىزمەتتەردىڭ قاجەتتىلىگى وتە ماڭىزدى. زاڭ جوباسى اۋىل تۇرعىندارىن ساپالى جانە قولجەتىمدى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋگە جاڭا سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز, – دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
سونىمەن قاتار وتىرىستا شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى يپوتەكالىق قارىزدار جانە كورسەتىلەتىن تولەم قىزمەتتەرى نارىعىنىڭ سۋبەكتىلەرىن رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا پارلامەنت دەپۋتاتتارى ازىرلەگەن زاڭ جوباسى حالىقتىڭ ۆاليۋتالىق يپوتەكالىق قارىزى, سونداي-اق تولەم قىزمەتتەرى نارىعىنداعى سۋبەكتىلەردىڭ رەتتەلۋىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىن قامتيدى. تۇڭعىش پرەزيدەنت 2018 جىلدىڭ 10 قاڭتارىنداعى جولداۋىندا حالىقتىڭ ۆاليۋتالىق يپوتەكالىق قارىزى بويىنشا ناقتى شەشىم قابىلداۋدى تاپسىرعان ەدى. 2018 جىلدىڭ 27 ناۋرىزىندا يپوتەكالىق قارىزداردى قايتا قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى باستالدى. ول 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن 2015 جىلدىڭ 18 تامىزىنداعى تەڭگە باعامى بويىنشا (1 دوللار – 188,35 تەڭگە) جەكە تۇلعالارعا بەرىلگەن يپوتەكالىق قارىزداردى قايتا قارجىلاندىرۋدى قاراستىردى, – دەدى دەپۋتات سەرگەي سيمونوۆ.
ۆاليۋتالىق يپوتەكالىق قارىز الۋشىلاردى باعدارلامامەن تولىققاندى قامتاماسىز ەتىپ, كەلەشەكتە ۆاليۋتا بويىنشا قاۋىپتەردى سەيىلتۋ ءۇشىن زاڭناماعا بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزۋ كوزدەلگەن. ول بويىنشا بانكتەرگە قارىز الۋشىنىڭ ءوتىنىشىنسىز 2015 جىلدىڭ 18 تامىزىنداعى باعام بويىنشا جەكە تۇلعالاردىڭ يپوتەكالىق قارىزدارىنىڭ كونۆەرتاتسياسىن جۇرگىزۋ قۇقىعى بەرىلمەك.
دەپۋتاتتار قولداعان زاڭ جوبالارىنىڭ ءبىرى اۋديتورلىق قىزمەت ماسەلەلەرىنە ارنالدى. بۇل زاڭ جوباسىنا دا پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسى باستاماشى بولدى. مۇنى ءماجىلىس مىنبەرىندە دەپۋتات ومارحان وكسىكباەۆ كەڭىنەن ايتىپ بەردى.
ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – نارىقتىق ەكونوميكاداعى اۋديت قىزمەتىنە مەملەكەتتىك ساياساتتى ساقتايتىن كورپوراتيۆتىك باسقارۋ تاسىلدەرىن جەتىلدىرە وتىرىپ ەنگىزۋ, اۋديت ماماندارىنىڭ ساپاسىن ارتتىرىپ, ولاردىڭ كاسىبي دەڭگەيىن كوتەرۋ, اۋديتورلىق قىزمەتتەر ساپاسىن ارتتىرۋ, وتاندىق اۋديت قىزمەتىنىڭ باسەكەلەستىگىن دامىتۋ, اۋديتورلىق قىزمەت سالاسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ فۋنتسيالارىن ايقىنداۋ جانە ولاردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىل قاعيداتتارىن بەلگىلەۋ. قۇجاتتا ەنگىزىپ وتىرعان جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى – كوممەرتسيالىق ەمەس جاڭا ۇيىم – اۋديتورلىق كەڭەس جونىندەگى كاسىبي كەڭەس قۇرۋ. مۇنداي ۇيىمدى قۇرۋ حالىقارالىق پراكتيكاعا سايكەس كەلەدى. ويتكەنى ول اۋديتورلىق قىزمەتكە تاۋەلسىز قاداعالاۋ قۇرىلىمىن قۇرۋ ارقىلى مەملەكەتتىك ەكونوميكالىق ساياساتتى كۇشەيتۋگە ىقپال ەتەدى. بۇل قاداعالاۋدىڭ باستى مىندەتى – مەملەكەتتىك جانە جاريا مۇددەلەردى ىسكە اسىرۋ, سونداي-اق ينۆەستورلاردىڭ مۇددەسىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ.
بۇعان قوسا زاڭ جوباسىندا قۇقىق قورعاۋ توبىنىڭ سۇراۋى بويىنشا مەملەكەتتىك اۋديتورلاردىڭ ورنىنا جەكە اۋديتورلاردى تارتۋ كوزدەلىپ جاتىر.
سونىمەن قاتار جالپى وتىرىستا بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋ جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوبالارى ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
جيىن سوڭىنا قاراي ادەتتەگىدەي بىرقاتار ماجىلىسمەن قۇزىرلى ورگاندارعا دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. ماسەلەن, دەپۋتات بەرىك دۇيسەنبينوۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆقا قاراتا ايتقان ساۋالىندا جاقىندا جاريالانعان پرەزيدەنتتىڭ «تاريحي ادىلدىكتى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن اياقتاپ, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ ءۇشىن ارنايى كوميسسيا قۇرۋ» جونىندەگى تاپسىرماسىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ, بۇل جۇمىسقا «اق جول» پارتياسى ءوز وكىلدەرىن جىبەرۋگە دايىن ەكەنىن جەتكىزدى. بۇل رەتتە دەپۋتات اشارشىلىق ناۋبەتىن «گەنوتسيد» دەپ مويىنداۋ ماسەلەسىن العا تارتتى.