ساۋدا-ساتتىق تاسىمالى, كەلىم-كەتىم اعىنى ەكونوميكاعا كۇش بەرەتىن باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى بولعاندىقتان ماڭعىستاۋ جارتى ارالىنىڭ وتكىزگىشتىك مۇمكىندىگىنىڭ ماڭىزى ارتا ءتۇستى.
وڭىردە بۇگىنگە دەيىن جاسالعان جۇمىستاردى بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ باستاماسى دەۋگە بولادى, كەلەشەكتە ماڭعىستاۋدىڭ كولىك-لوگيستيكالىق سالاداعى جۇمىستارى مەن جوسپارلارى مولايا تۇسپەك. ويتكەنى تەڭىز جولى مەن قۇرلىق جولىنداعى دالىزدىك ينفراقۇرىلىمنىڭ مۇمكىندىگى, ياعني اقتاۋ حالىقارالىق اۋەجايى, اقتاۋ تەڭىز ساۋدا پورتى, قۇرىق پورتى, باۋتينو تەڭىز پورتى, اقتاۋ تەڭىز سولتۇستىك تەرمينالى, سونداي-اق جاڭعىرعان اۆتوكولىك جولدارىنىڭ بولۋى قازىردىڭ وزىندە جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋگە جول اشتى. مىسالى, 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قىتاي – ەۋروپا – قىتاي باعىتىنداعى تاۋار تاسىمالىنىڭ 88%-ى قازاقستان ارقىلى وتكەن, ال بۇل كورسەتكىش ودان ءبىر جىل بۇرىن 77%-دى قۇراعان بولاتىن.
– ماڭعىستاۋدىڭ تەڭىز پورتىنداعى الەۋەتتى نىساندارىنىڭ ءبىرى – قۇرىق پورتى. تەمىر جول جەلىسىنىڭ تىكەلەي تارتىلۋى باسقا ەلدەردەن كەلگەن كليەنتتەر ءۇشىن وتە ءتيىمدى, ياعني جول ۇزاقتىعى قىسقارادى. سونداي-اق اتالعان پورتقا تۇركيا, يران, رۋمىنيا, گرۋزيا جانە ازەربايجاننان جۇكتەر كەلەدى. بۇگىندە قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق تارتىمدى باعىت قۇرۋ بويىنشا بىرقاتار جۇمىس اتقارىلۋدا. ماسەلەن, بۇعان دەيىن جوسپارلانعانداي 2020 جىلى قۇرىق پورتىنىڭ جۇك اينالىمى 2 ملن توننانى قۇراۋى ءتيىس. بىزدە ونداي كورسەتكىشكە جەتەتىن مۇمكىندىكتەر بار. ەڭ باستىسى, حالىقارالىق دەڭگەيدە ءوزىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىمىزدى كورسەتۋ جانە قازاقستان ارقىلى تاسىمالداۋدىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەۋ, – دەيدى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىكباي ترۇموۆ.
قۇرىقتا كەمە جاسالادى
ايدىنى بار, پورتى بار, بۇگىنگە دەيىن توننالاعان جۇكتەردى تاسىمالداپ ۇلگەرگەن ەلىمىزدە جەكە پارومدار جوق بولاتىن. بۇل ءوز الدىنا ماسەلەلەردىڭ تۋىنداۋىنا سوقتىرىپ تا ءجۇر. بىراق 2023 جىلعا ارنالعان ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسى اياسىندا پاروم سالۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان, سونداي-اق قۇرىقتا كەمە جاساۋ جوباسى ىسكە اسىرىلاتىن بولادى.
بىرنەشە كولىك حابتارىنىڭ قيىلىسىندا ورنالاسقان اقتاۋ تەڭىز ساۋدا پورتىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى جوعارى. ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگىنىڭ بەرگەن مالىمەتىنە سۇيەنسەك, 2019 جىلى پورت 3,5 ملن توننادان استام جۇك قابىلدادى, ءبىر جىل بۇرىنعى كورسەتكىش 39 مىڭ توننا, ياعني 1,1%-عا تومەن بولعان. سونداي-اق اقتاۋ پورتىندا وڭدەلگەن كونتەينەرلەردىڭ كورسەتكىشتەرى 6 ەسەگە-13,3 دفە-گە دەيىن ارتتى. بۇعان اقتاۋدان ازەربايجانعا فيدەرلىك تاسىمالدى ىسكە قوسۋ سەبەپ بولدى.
اقتاۋدا پوليپروپيلەن, كالي تىڭايتقىشتارى, تەحنيكا, مىس, قۇرىلىس ماتەريالدارى سىندى جاڭا جۇك تۇرلەرى قايتا باعدارلانىپ, سونىمەن قاتار كليەنتتەرگە كەپىلدى كولەم تاسىمالداعان جاعدايدا جەڭىلدىكتەر بەرىلۋ جولعا قويىلعان.
قىتاي-ەۋروپا باعىتىنداعى تاسىمالداۋ كورسەتكىشتەرىنىڭ وسۋىنە قازاقستاندىق تەمىر جول تاريفتەرىنىڭ رەسەيلىك تاريفتەردەن 2-3 ەسە تومەن بولعانى ىقپال ەتتى. بۇدان باسقا, جۇكتەردىڭ 90%-عا جۋىعى وزىندىك قۇنىنان تومەن تاسىمالدانادى.
2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قۇرىق پورتى ارقىلى 1,3 ملن توننا, اقتاۋ پورتى ارقىلى 3,5 ملن توننا, اقتاۋ سولتۇستىك تەرمينالى ارقىلى 1 ملن توننا – بارلىعى 5,8 ملن توننا جۇك تاسىمالدانعان. ال تەمىرجول تاسىمالى 3,8 ملن توننانى قۇرادى.
قۇرلىق جولىنىڭ قۋاتى ارتادى
ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمى س.ترۇموۆتىڭ ايتۋىنشا, پورتتاردىڭ قۋاتىن جانە جۇك تاسىمالداۋ كولەمىن ارتتىرۋ ءۇشىن ساپالى جول-كولىك جۇيەسىن قۇرۋ ماڭىزدى. سوندىقتان اۆتوموبيل جولدارىن جوندەۋگە ۇلكەن ءمان بەرىلۋدە.
وڭىردەگى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 3 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايدى. سونىڭ ىشىندە 1 049 شاقىرىم – رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار, 1 028,7 – وبلىستىق جانە 900 شاقىرىم اۋداندىق ماڭىزى بار جولدار. ءبىراز جىلدان بەرى تۇرعىندار مەن جولاۋشىلاردىڭ جانايقايىنا نەگىز بولعان جولدار ماسەلەسى بىرتىندەپ رەتتەلىپ كەلەدى. بىراق سالىنعان نەمەسە جوندەلگەن جولداردىڭ ساپاسى نازاردان تىس قالماۋى كەرەك.
وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اۆتوموبيل كولىگىمەن تاسىمالدانعان بارلىق جۇك اينالىمى 100%-عا ءوسىپ, 8,5 ملرد توننانى قۇراعان. «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا جالپى ۇزىندىعى 158 شاقىرىمدى قۇرايتىن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردىڭ قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارى اياقتالدى.
– بۇل شەكارا تراسساسىنىڭ 85 شاقىرىمى بەينەۋ – اقجىگىت – وزبەكستان جانە جەتىباي-جاڭاوزەن جولىنىڭ 73 شاقىرىمى. سونداي-اق جىڭعىلدى- شايىر-شەرقالا بويىندا 126 شاقىرىمعا جۋىق جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, «اتا جولى» بويىندا ەكىنشى كەزەڭ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە, – دەدى س.ترۇموۆ.
ءوڭىر باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, 2019 جىلى جالپى ۇزىندىعى 150 شاقىرىمدى قۇرايتىن, قۇنى 9,95 ملرد تەڭگە بولاتىن ءتورت ماڭىزدى باعىت بويىنشا جۇمىستار اياقتالدى. ەڭ قىمبات جوبالاردىڭ ءبىرى – قۇنى 8,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن, قۇرىقتان قۇرىق پورتىنا دەيىنگى ۇزىندىعى 22 شاقىرىم جول. قالعان ءۇش جوبا بويىنشا ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى قاراستىرىلعان. سونداي-اق بيىل ۇزىندىعى 275,4 شاقىرىم بولاتىن 8 اۆتوموبيل جولىن قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارى اياقتالىپ, 60 شاقىرىمدىق 6 جوبا بويىنشا جۇمىس جالعاساتىن بولادى.
اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن اۋداندىق ماڭىزى بار جولداردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا كوڭىل بولىنەدى, ياعني 24,3 شاقىرىم جولعا ورتاشا جوندەۋ جۇرگىزىلدى, 7,5 شاقىرىمعا جاڭا جول سالىندى. بيىلعى قۇنى 4 ملرد تەڭگە بولاتىن 44,4 شاقىرىم جول قۇرىلىسى جانە 52,2 شاقىرىم جولدى ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جوسپارلانعان.
– اۋىل الەۋەتىن ارتتىرۋ تۇرعىسىندا بيىل ۇزىندىعى 64 شاقىرىم قۇرىق-جەتىباي جولىن جوندەۋ ماسەلەسىن شەشەتىن بولامىز. تۇرعىندار ۇنەمى وسى ماسەلەنى كوتەرىپ كەلەدى. ازىرگە قارجىلاندىرۋ كوزدەرىن ىزدەستىرۋدەمىز, – دەدى اكىم.
كولىك-لوگيستيكالىق باعىتتا ماڭعىستاۋدا ءالى تالاي جاڭا جوبالار مەن تىڭ يدەيالاردىڭ ومىرگە كەلەتىنى انىق, ويتكەنى ايماقتىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋى جاڭاشىل ىستەردى باستاۋعا مول مۇمكىندىك بەرەدى.
ماڭعىستاۋ وبلىسى