قاسىرەتتىڭ جانسىز كۋاگەرلەرى - ارحيۆتىك قۇجاتتار

ياعني, بۇل ارحيۆتىك مالىمەتتەر كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا ۇزاق جىلدار «اسا قۇپيا», «قۇپيا» رەجيمىندە ساقتالىپ, زەرتتەۋشىلەرگە بەرىلمەگەن.

قازىرگى كەزدە بۇل قۇجاتتارعا قولجەتىمدى. مىسالى, 1929 جىلدىڭ قاڭتارىندا پاۆلودار وكرۋگىندە 1 ميلليون 300 مىڭ پۇت استىق دايىنداۋ تۋرالى ايلىق تاپسىرمانىڭ تەك 139 مىڭ 68 پۇتى عانا دايىندالعان. بيلىك تاپسىرمانى ورىنداۋدى تالاپ ەتسە, شارۋالار اسىرا-سىلتەپ, ەسەلەنگەن جوسپاردىڭ قابىلدانۋىنا قارسىلىق تانىتادى.

1930 جىلعى 30 تامىزداعى پاۆلودار اۋداندىق كوميتەتىنە جولدانعان حاتتا دەميانوۆكا اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ: «استىق دايىنداۋ باستالدى, ەندى مىنە, ويعا قونىمسىز جوسپار بەرىلىپ وتىر. جوسپاردى جالعان دەرەكتەردى باسشىلىققا العان, ميسىز ادامداردىڭ دايىنداعانى كورىنىپ تۇر» دەگەن مالىمدەمەسى باياندالادى.

جەرگىلىكتى «بەلسەندىلەردىڭ» قولداۋىمەن ۇجىمشارلار مەن جەكەمەنشىك شارۋالاردىڭ استىقتارىن تۇك قالدىرماي, تۇقىم جانە تاعام رەتىندە پايدالانۋعا ارنالعاندارىن دا كۇشتەپ الىپ قويىپ وتىرعان.

 وگپۋ وكرۋگتىك ءبولىمىنىڭ 1930 جىلعى 7 ناۋرىزداعى اقپاراتتىق حاتىندا: «ناقتى دەرەكتەر بويىنشا ەرتىس اۋدانى نوۆو-الەكسەەۆكا اۋىلدىق كەڭەسىنىڭ بريگاداسى تۇقىمدى دايىنداۋدى قىلمىستىق جولمەن جۇزەگە اسىرعاندىعى انىق. ءبىر قىل قالدىرماي تارتىپ العان. ادامداردى تۇتقىنعا الىپ, ءتىپتى اتۋعا دەيىن بارعان», - دەلىنگەن.

ەت, ماي جانە ت.ب. مال ونىمدەرىن دايىنداۋ جۇمىستارى دا وسىنداي رەپرەسسيالىق ادىستەرمەن جۇزەگە اسىرىلعان.ەگەر 1928 جىلعى 1 قازاندا وكرۋگتە بارلىعى 2 مىڭ 583 شارۋاشىلىقتى بىرىكتىرگەن 177 ۇجىمشار بولسا, 1930 جىلعى 1 قاڭتاردا 15 مىڭ 55 شارۋاشىلىقتىڭ باسىن بىرىكتىرگەن 339 ۇجىمشار بولعان.

كۇشتەپ ۇجىمداستىرۋمەن قاتار كۋلاكتاردىڭ م ۇلىكتەرىن تاركىلەۋ ساياساتى قاتاڭ جۇرگىزىلدى. 1930 جىلعى 19-20 اقپاندا وسىنداي ۇشتىك ماكسيم گوركي اۋدانى بويىنشا 213 جانە تەرەڭكول اۋدانى بويىنشا 202 باي-كۋلاك شارۋاشىلىقتارىن پاۆلودار وكرۋگى مەن اۋداندارىنان تىس جەرلەرگە كوشىرۋ تۋرالى قاۋلى قابىلدايدى.

ءسويتىپ 1930 جىلعى 16 ناۋرىز جاعدايىندا-اق وكرۋگتە 117 شارۋا قوجالىعى جويىلادى. كۋلاكتاردىڭ م ۇلىكتەرىن تاركىلەۋ ۇدەرىسىندە شەكتەن تىس اسىرا سىلتەۋشىلىك ورىن الدى, بۇعان ورتا تاپ وكىلدەرى دە ءتۇسىپ كەتىپ جاتتى.                -اشارشىلىق تۋرالى مالىمەتتەر 1930 جىلعى قۇجاتتاردا تىركەلە باستاعان. 1930 جىلعى 20 قاڭتاردا وگپۋ پاۆلودار وكرۋگتىك ءبولىمى: «ازىق-ت ۇلىكتىڭ بولماۋىنان اشتىق ورىن العان جەرلەر بار. اشتىقتىڭ سالدارىنان تسيۋرۋپا اۋدانى تۇرعىندارى جاپپاي كوشە باستادى. اۋداننان اۋىلدىق كەڭەستەرگە ايتپاستان قورا-قوپسىسىن جانە تۇرمىستىق كەرەك-جاراقتارىن, ۇيلەرىن تاستاپ, پاۆلوۆكا كەنتىنەن 34 شارۋا قوجالىعى, سۆوبودنىي كەنتىنەن 21 شارۋا قوجالىعى كەتىپ قالعان» دەپ حابارلايدى,-دەيدى قانشايىم ماقاجانوۆا.

ال, 1932 جىلعى 31 قاڭتاردا بك(ب)پ پاۆلودار اۋداندىق كوميتەتىنىڭ بيۋروسى مىنا جاعدايدى جاريا ەتەدى: «ا) قازاقتار اراسىندا اشارشىلىقتان 498 ادامنىڭ ولگەندىگى تۋرالى فاكتى بار; ب) ۇجىمشار مۇشەلەرىنىڭ اشتىقتان يت, مىسىق ەتىن, قوي تەرىسىن جانە ءتىپتى ادام ەتىن دە جەگەندىگى تۋرالى مالىمەت بار; ۆ) ۇجىمشارلار ىدىراپ, اشتىقتىڭ سالدارىنان مال جاپپاي قىرىلۋدا, 1-ءشى, 2-ءشى اۋىلداردا 627 مال باسىنان بار-جوعى 36, ال №11-ءشى اۋىلدا 2 مىڭ 396 باستان 806 باس قانا قالعان».

اۋىل «ساعىناي» جانە كوشەن-شۇرەك» رۋلارىنان تۇرادى. كوميسسيا «ساعىناي» رۋىنىڭ ورنالاسقان جەرىن زەرتتەپ, جەرلەنبەگەن 44 ءمايىتتى انىقتادى.

«كوشەن-شۇرەك» رۋىنان قالعاندار «ساعىناي» رۋىنىڭ ورنالاسقان جەرىنە كوشىرىلگەن, كوشەن-شۇرەكتەردە 30-دان استام جەرلەنبەگەن ءمايىت قالعان. جەرلەنبەگەن مايىتتەردى قورىمعا ءجيى تاستاپ وتىرعان, ال بۇعان شامالارى كەلمەگەندە مال قوراعا اپارىپ تاستاي بەرگەن. №14 جانە №15 اۋىلداردىڭ كوپتەگەن ۇيلەرىندە ادامداردىڭ بارلىعى دەرلىك توسەكتەرىندە جاتىر. اشىققانداردىڭ كوپشىلىگى تەرىنىڭ قيقىمدارىمەن قورەكتەنۋدە. جەرلەنبەگەن مايىتتەر سانى - 12». بك(ب)پ

پاۆلودار اۋداندىق كوميتەتىنىڭ كوميسسياسى اۋداندا اشىققان 4 مىڭ ادامدى انىقتاعان. اشتىق جىلدارى ىشەرگە اس تاپپاي تەڭسەلگەن اۋىل حالقى ولمەستىڭ كۇنىن ىزدەپ پاۆلودارعا جانە رەسەيدىڭ كورشىلەس وڭىرلەرىنە باس ساۋعالادى. ونىڭ كوبى قازاقتار بولاتىن.

«كۇز, قىس بويى ءسىبىر جاققا اۋدان تۇرعىندارىنىڭ 50%-دان استامى باس ساۋعالاپ كەتكەن, بۇگىنگى كۇنى ۇجىمشارلاردىڭ كوبىندە نەگىزگى جۇمىس كۇشىن ايەلدەر قۇرايدى, №1, 6-نشى اۋىلداردا ازىن-اۋلاق اقساق-توقساقتى قوسپاعاندا, بىردە-ءبىر تۇرعىن قالماعان» - دەلىنەدى بك(ب)پ پاۆلودار اۋداندىق كوميتەتىنىڭ 1932 جىلعى 2 اقپانداعى تەلەگرامماسىندا.

ارحيۆ  قۇجاتتارىندا 1931 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا پاۆلودار اۋدانىندا 11 مىڭ اۋلا بولسا, 1932 جىلدىڭ 1 ساۋىرىنە قاراي ولاردىڭ سانى 3 مىڭعا جەتەر جەتپەس بولىپ قالعان.

1932 جىلعى 26 قازانداعى جاعداي بويىنشا قۇرامىنا پاۆلودار وبلىسى اۋماعىنىڭ كوپ بولىگى كىرگەن شىعىس قازاقستان وبلىسىنان 142 مىڭ 932 ادام باسقا جاققا قونىس اۋدارعان, بۇل 35 مىڭ 733 شارۋاشىلىقتى قۇرادى.

قۇجاتتاردا 1932 جىلعى ناۋرىزدان باستاپ نوۆوسىبىردەن پاۆلودار ستانتسياسىنا كۇن سايىن بەس ۆاگون ادام كەلىپ تۇرعان. «اشتىقتان باس ساۋعالاپ, قونىس اۋدارعانداردىڭ كەرى اعىلۋى پاۆلوداردى ادامعا لىق تولتىردى. قالا مەن تەمىر جول ستانتسياسىنا باسپاناسى, نە ىشەرگە اسى جوق اش-جالاڭاش, جالاڭ اياق مىڭداعان ادام جينالدى. ەڭ ايانىشتىسى - بالالاردىڭ ءبىر ءۇزىم نان تابا الماي قالا ءىشىن شارلاپ جۇرگەندەرى» جازىلعان.

-حالقىمىزدىڭ باسىنان وتكەن قاسىرەتتىڭ جانسىز كۋاگەرلەرى - ارحيۆتىك قۇجاتتار. بۇل قۇجاتتاردى تەبىرەنبەي, تولقىماي وقۋ, زەردەلەۋ ءتىپتى مۇمكىن ەمەس. اشارشىلىق جىلدارى پاۆلودار قالاسىنا دا اۋىر سوققى, ۇمىتىلماس قاسىرەت اكەلدى. اشتىقتان قۇتىلۋ جولدارىن ىزدەگەن اۋىل تۇرعىندارى قالاعا قاراي اعىلىپ جاتتى. ونىڭ ۇستىنە بۇرىن ءسىبىر ولكەسىنە قونىس اۋدارىپ, كەيىن ول جاقتان ەلگە اكىمشىلىك شارالارىمەن قايتا كەرى قايتارىلعان ادامداردى ورنالاستىرۋدا دا كوپتەگەن جايلار تۋىنداعان,-دەيدى ق. ماقاجانوۆا تاعى دا  ارحيۆ قۇجاتتارىنان  ءۇزىندى كەلتىرىپ.

پاۆلودار وبلىسى