وتپەلى كەزەڭنىڭ وكپەك جەلىنە شىداي الماي وبلىس ورتالىعىنداعى ءوندىرىس وشاقتارى كىلت توقتاعان كەزدە ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابا الماي اڭتارىلىپ قالعان ازاماتتار كۇنكورىستىڭ قامىمەن ەلەۆاتور اۋماعىندا, پۋشكين كوشەسىنىڭ بويىندا شوعىرلانا جينالىپ تۇراتىن. ۋاقىتشا بولسا دا ازىن-اۋلاق تيىن-تەبەن تاباتىن كاسىپ.
جانىن جالداپ جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ بوزالا تاڭنان كوز بايلانعانشا الدەكىمنەن, الدەنەدەن دامەتىپ, قاستارىنا تاياپ كىدىرگەن كولىككە قيىندىقتان قۇتقاراتىن جەبەۋشىسى كەلگەندەي جاۋتاڭ قاعىپ تۇراتىن جەرى وسى. قايتا ءبىرى جابىلىپتى, ەكىنشىسى ءالى بار. ۇزىن-ىرعاسى تەپسە تەمىر ۇزەتىن 30-40 ازامات. كىلەڭ جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى.
العاش وسىنداي ورىندار پايدا بولعاندا, ەل ۇرپيە قاراسقان, كەيىن ەتتەرى ءولىپ كەتتى. اۋلانى بىلعايسىڭدار, تەمەكى قالدىعىن شاشاسىڭدار دەپ جاقتىرماعاندار دا جەتەرلىك ەدى. بىرتە-بىرتە ولار دا كوندىكتى. تاياۋدا بۇل اراداعى تىرشىلىكتىڭ تامىرىنان جىلعا تارتىپ, ءمان-جايىن بىلمەك بولىپ ات باسىن بۇردىق. جۇمىسقا كىسى ىزدەپ جۇرگەن بىرەۋ دەدى مە ەكەن, ءاپ-ساتتە قاۋمالاپ الدى. ءجونىمىزدى ايتتىق. ۇمىتتەرى اقتالماعانداي كەيىن سەرپىلىپ كەتتى. جاعدايلارىن ايتۋعا باتپايتىنداي, الدە نامىستانادى ما ەكەن؟ قامىردان قىل سۋىرعانداي ونسىز دا جۇدەپ جۇرگەن جاندارىنا تيمەي, بىرەر ساۋال قويعانبىز.
– اۋىلدان كەلگەنبىز, – دەيدى جىگىت اعاسى قونىسباي بايداۋلەت, – وسى جەردەگىلەردىڭ ءبارى اۋىل ازاماتتارى. مەن ءوزىم العاش قۇرىلىستا ىستەدىم. التى ايعى ەڭبەگىم زايا كەتتى. قۇرىلىس اياقتالعان سوڭ ءبىزدى جالداعان بريگادير سوزىندە تۇرماي الداپ سوقتى. كەيىن دە ەكى-ءۇش رەت وپىق جەدىم. ەندى قايتىپ ونداي جۇمىسقا بارمايتىن بولدىم. كەلىسىمنىڭ ءبارى اۋىزشا بولعاندىقتان, سوتقا بەرە المايسىڭ, قۇجاتىڭ جوق.
زامانداستىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, «قۇل بازارىندا» قۇمىعىپ تۇرعانداردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ بەلگىلى ءبىر ماماندىعى جوق ەكەن. ۋاقىتشا قارا جۇمىسقا جالدانۋى دا سول سەبەپتى.
– ەگەر زامانىندا ءبىر ماماندىقتى يگەرسەم, وسىلاي تۇرار ما ەدىم؟ – دەيدى مارات ءتاجىباي, – جاس كەزىمدە توكار, سلەسار, دانەكەرلەۋشى ءتارىزدى كاسىپتى يگەرۋىم كەرەك ەدى. وقىمادىق, ىلگەرى ۇمتىلمادىق. زاردابىن ەندى كورىپ تۇرمىز. قىس ىشىندە قارا جۇمىسقا جالدايتىندار دا سيرەك. نەگىزى كوكتەم تۋا جۇمىس باستالادى. قازىر ءوزىمىزدى ءوزىمىز الداپ, تابىس تاۋىپ كەلەمىن دەپ وتباسىمىزدى الداپ تۇرمىز عوي. «ولمەگەن قۇلعا ءولى بالىق كەزدەسەدى» دەگەندەي كەيدە كوپقاباتتى ۇيلەردەن پاتەر الىپ, جوندەۋ جۇمىسىن جۇرگىزىپ جاتقاندار كەلەدى. سولاردىڭ قۇرىلىس ماتەريالدارىن جوعارى قاباتتارعا تاسيمىز. ارا-تۇرا جالعىزباستى ادامدار وتىن-كومىرىن ۇيدىرەدى. تەمىر جول بويىندا ۆاگوننان جۇك تۇسىرۋگە قاجەت بولىپ قالامىز.
از-كەم تىلدەسكەنىمىزدە, مۇنداعى وشارىلعان اعايىننىڭ تالعاجاۋ ەتەتىندەرى ءبىر كۇن بار, ءبىر كۇن جوق جۇمىس ەكەن. سويتە تۇرا تۇراقتى جۇمىسقا بارعىلارى كەلمەيدى. جالاقىسى دا جارىتىمسىز دەسەدى. ءتىپتى كۇزەتشىلىككە دە تۇرعىلارى جوق.
ىندەتە سۇراستىرساق, قالاداعى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ ماماندارى ات ءىزىن سالىپ كورمەگەن. ولار مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلىپ جاتقان قامقورلىقتى, سان الۋان باعدارلامانى, بەلگىلى ءبىر كاسىپتى باستاپ كەتۋگە جاسالاتىن ناقتى جاعدايدى, وقىتۋدى جانە قايتا وقىتۋدى بىلە بەرمەيدى. ماسەلەنىڭ وزەگى اۋەل باستا دۇرىس ماماندىق تاڭداۋعا باعىت الماۋدان دەپ توپشىلادىق. قالالىق جارنامالىق گازەتتىڭ بەتىن اشىپ جىبەرسەڭىز, سان الۋان كاسىپ يەلەرى قاجەت دەگەن قۇلاقتاندىرۋدان كوز سۇرىنەدى. جۇمىس بار, وزدەرى اراكىدىك وتكىزىلىپ تۇراتىن بوس جۇمىس ورىندارى جارمەڭكەسىنە دە بارىپ كورمەگەن. ورتا جاستى ەڭسەرىپ تاستاعان ازاماتتاردىڭ قاتارىندا بوزبالالاردىڭ دا تۇرعانىن كورگەندە, وزەگىڭدى وكىنىش ورتەيدى. بۇلاردىڭ بولاشاعى بار عوي. ونبەيتىن ءىستى قاۋزاعانشا, وسى باستان كەلەشەگىن كەمەل ەتۋگە تىرىسپاي ما؟
– وتكەن جىلى مەملەكەت تاراپىنان جاستارعا ارنالعان «Zhas Project» ءتارىزدى بىرنەشە باعدارلاما قابىلداندى. ءوز كاسىبىن اشامىن دەگەن جاستارعا قايتارىمسىز نەسيە بەرىلدى, – دەپ سۇرادىق جاستاردىڭ بىرىنەن, – سونداي قولداۋدى پايدالانىپ, ءوز الدارىڭا كاسىپ ىستەپ, ەلدە وتىرا بەرمەدىڭدەر مە؟
ەستىمەپتى. قاراپ وتىرعانشا قالاعا كەلىپ ءوز بەتىنشە تىرشىلىك ەتىپ, اكە-شەشەسىنە كومەك كورسەتۋگە تالپىنعان. وكىنىشكە قاراي, وتباسىنا كومەك كورسەتۋ تۇرماق, ءوز كۇنىن ءوزى ازەر كورىپ ءجۇر.
– اكەم ەكى سيىرىنىڭ بىرەۋىن ساتىپ جولعا سالعان, – دەيدى ەسەنباي بەكتۇروۆ, – العاشقى بەتتە پاتەر جالداعانمىن. قىمبات ەكەن. كەيىن ۋاقىتشا تۇراققا اۋىستىم. ونىڭ ءوزى 30 مىڭ تەڭگە. وتىن-كومىردى ءوزىڭ ساتىپ الاسىڭ, ءجۇرىپ-تۇرۋىڭ بار. سونىمەن بار تاپقانىم قارا باسىمنان ارتىلماي جاتىر.
العا ۇمتىلعان قوعامنىڭ بىتەۋ جاراسى ءتارىزدى «قۇل بازاردان» قالىڭ وي ارقالاپ قايتتىق. بەلگىلى ءبىر كاسىپتىڭ, ماماندىقتىڭ قاجەت ەكەنىن كەش تۇسىنگەن. اباي حاكىم ايتپاقشى, «قولىمدى مەزگىلىنەن كەش سەرمەدىم» دەگەنمەن, ەندىگى وكىنىشتەن قايىر جوق. وزدەرى دە ءبىلىپ تۇر. بويدان قۋات, بىلەكتەن كۇش كەتكەننەن كەيىن بۇل جۇمىسقا دا جاراماي قالۋلارى كادىك. ودان ءارى نە بولماق؟!