قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە ءوز كانديداتۋراسىن ۇسىنباق
ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە قازاقستاننىڭ 2017-2018 جىلدارى بولاتىن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە كانديداتۋراسىن ىلگەرىلەتۋگە ارنالعان قابىلداۋ وتكەن ەدى. بۇل ءىس-شاراعا ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆ باستاعان وسى ۆەدومستۆونىڭ باسشىلارى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى, پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسىنىڭ دەپۋتاتتارى, ەلىمىزدىڭ وزگە دە مينيسترلىكتەرى مەن ۆەدومستۆولارىنىڭ, شەتەلدىك ديپلوماتيالىق كورپۋستىڭ, باق وكىلدەرى قاتىسقان.
ءبىز قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى ە.ءا.ىدىرىسوۆتى اتالعان ماسەلەگە بايلانىستى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە ءوز كانديداتۋراسىن ۇسىنباق
ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە قازاقستاننىڭ 2017-2018 جىلدارى بولاتىن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە كانديداتۋراسىن ىلگەرىلەتۋگە ارنالعان قابىلداۋ وتكەن ەدى. بۇل ءىس-شاراعا ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆ باستاعان وسى ۆەدومستۆونىڭ باسشىلارى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى, پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسىنىڭ دەپۋتاتتارى, ەلىمىزدىڭ وزگە دە مينيسترلىكتەرى مەن ۆەدومستۆولارىنىڭ, شەتەلدىك ديپلوماتيالىق كورپۋستىڭ, باق وكىلدەرى قاتىسقان.
ءبىز قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى ە.ءا.ىدىرىسوۆتى اتالعان ماسەلەگە بايلانىستى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– ەرلان ءابىلفايىز ۇلى, قازاقستان 2017-2018 جىلدارى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولۋ ءۇشىن ءوز كانديداتۋراسىن ۇسىنباق نيەتتە ەكەنى جاريا ەتىلىپ جاتىر. اڭگىمەمىزدى ەلىمىز ءۇشىن ايتارلىقتاي ماڭىزى بار وسى قۋانىشتى ماسەلەدەن باستاساق.
– بۇرناعى كۇنى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 68-ءشى سەسسياسى ءوزىنىڭ كەزەكتى جۇمىسىن باستادى. ال وسى وقيعا قارساڭىندا قازاقستاننىڭ, جاڭا ءوزىڭىز ايتقانداي, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولۋ ءۇشىن ءوز كانديداتۋراسىن ۇسىنۋ ناۋقانىن باستاعانى راس. بۇعان سايلاۋ 2016 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 71-ءشى سەسسياسى بارىسىندا وتەتىن بولادى.
وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, قاۋىپسىزدىك كەڭەسى – بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك ءۇشىن ءوز موينىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك العان باستى جاھاندىق ورگان. وسىعان بايلانىستى كەڭەستىڭ قۇرامى ول حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ پىكىرىن بارىنشا تولىقتاي كورسەتە الاتىن دەڭگەيدە قالىپتاستىرىلعانى وتە ماڭىزدى. قازاقستاننىڭ ويعا العانى ورىندالعان جاعدايدا العاش رەت كەڭەس مۇشەسى اتانىپ, ازيا توبىندا ادىلەتتى گەوگرافيالىق ءبولىنىستىڭ تەپە-تەڭدىگى قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى.
– 2017 جىل قازاقستان ءۇشىن ايتۋلى جىل بولعالى تۇر ەكەن. ويتكەنى, سول جىلى ەلىمىزدىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا مۇشەلىككە قابىلدانعانىنا تۋرا 25 جىل تولاتىنى بەلگىلى...
– الدەن اسىعىپ, اپتىقپايىق. مۇشەلىككە ءوتۋ وڭاي شارۋا ەمەس, باسقا دا ەلدەر تالاساتىن بولادى. بىراق, جاس مەملەكەت بولا تۇرا, قازاقستاننىڭ مۇمكىندىگى جوعارى ەكەنىن تاعى دا جوققا شىعارماعان ءجون. قىسقا مەرزىم ىشىندە وتانىمىز زاماناۋي, تۇراقتى, ىرعاقتى دامىعان مىقتى ەكونوميكاسى جانە بەلسەندى سىرتقى ساياساتى بار مەملەكەتكە اينالدى. سونداي-اق, ءوزىن سەنىمدى حالىقارالىق سەرىكتەس رەتىندە تانىتا ءبىلدى.
ەلىمىز بۇۇ-مەن قاۋىپسىزدىك جانە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ, ەكونوميكا, ەكولوگيا, الەۋمەتتىك دامۋ, حالىقارالىق قۇقىقتى پروگرەسسيۆتى دامىتۋ, ادام قۇقىعىن قورعاۋ, تەرروريزممەن, ۇيىمداسقان قىلمىسپەن جانە ەسىرتكى بيزنەسىمەن كۇرەس سالالارىندا تىعىز ىنتىماقتاسىپ كەلەدى. بۇۇ-عا قابىلدانعان كەزدەن بەرى قازاقستان ونىڭ بارلىق باستى شارالارىنا بەلسەنە قاتىسىپ قانا قويماي, ۇيىم اياسىندا وتكىزىلىپ جۇرگەن ءىرى حالىقارالىق فورۋمداردى وزىندە قابىلداۋدا. بۇعان دالەل رەتىندە بۇۇ-نىڭ تەڭىزگە شىعاتىن جولى جوق ەلدەر ءۇشىن 2003 جىلدىڭ تامىزىندا الماتىدا وتكەن جاھاندىق كونفەرەنتسياسىن, بۇۇ-نىڭ ازيا مەن تىنىق مۇحيتى ايماعى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك كوميسسياسىنىڭ (ەسكاتو) 2007 جىلدىڭ مامىرىندا الماتىدا وتكەن 63-ءشى سەسسياسىن, العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك تۋرالى الماتى دەكلاراتسياسىنا ارنالعان دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ (ددۇ) 2008 جىلدىڭ قازانىندا الماتىدا ۇيىمداستىرىلعان كونفەر ەنتسياسىن, بۇكىلالەمدىك تۋريستىك ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ 2009 جىلدىڭ قازانىندا استانادا وتكەن 18-ءشى وتىرىسىن جانە باسقا دا بىرقاتار شارالاردى كەلتىرۋگە بولادى.
بۇيىرتسا, قازاقستان ءوز تاريحىندا وسىلايشا تاعى ءبىر جاڭا ءداۋىرگە اياق باسقالى تۇر. جانە بۇل ۇمتىلىس بارىنەن بۇرىن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستىرىلۋى ءتيىس. كوشباسشىنىڭ سارابدال ساياساتى, ونىڭ كەز كەلگەن قۇبىلىستىڭ جاقسى جاعىن كورە ءبىلۋ قابىلەتى قازاقستاندى ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىنداعى ۇلكەن قيىندىقتاردان تاۋ-تاسقا سوقتىرماي امان-ەسەن الىپ شىعىپ قانا قويماي, كوپ ۋاقىت وتپەي-اق «نازارباەۆ فەنومەنى» دەپ ايتۋعا ابدەن لايىقتى تابىستار بيىگىنە كوتەردى.
حالىق دانالىعى: «بولاشاق ءبىز ونى قالاي قۇرساق, سولاي بولادى», دەيدى. ۆيكتور گيۋگونىڭ ۇلى داۋىرگە ۇلى ادامدار كەرەك دەگەن ءسوزى دە بار. سول ايتپاقشى, ۇلى ادامدار جوعارى ماقساتتار قويىپ, سول جولدا بارىن سالا تەر توگەدى. قازاقستان از جىلدا ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا الەمدە بەدەلى جوعارى, ۇلكەن قۇرمەتكە يە مەملەكەتكە اينالدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە بولار, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى باستامالارى دا اياقسىز قالىپ وتىرعان جوق. ەكسپو-2017-دەگى جەڭىسىمىزدى دە تىكەلەي ەلباسىنىڭ اتىمەن بايلانىستىرۋعا ءتيىسپىز.
– الەمدىك ارەنادا جاڭا ويىنشى بولا تۇرا قازاقستاننىڭ الەمدىك قوعامداستىقپەن ءتۇرلى وڭىرلىك جانە حالىقارالىق پىشىندەردە جاھاندىق كۇن ءتارتىبىنىڭ بارلىق كوكەيكەستى پروبلەمالارى بويىنشا تىعىز ىنتىماقتاسىپ كەلە جاتقانى ءمالىم. بۇل ورايدا ەلىمىزدىڭ ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس (اوسشك) شاقىرۋعا باستاماشىلىق تانىتقانىن زور ماقتانىشپەن ايتۋعا بولادى عوي.
– ارينە. وتكەن 20 جىل ءىشىندە اوسشك قاۋىپسىزدىك ءماسەلەلەرى بويىنشا ازياداعى ەڭ ءىرى تۇعىرناماعا اينالدى. ءبىراق بۇل باستاما وڭايشىلىقپەن جۇزەگە اسقان جوق. ول قازاقستان پرەزيدەنتى تاراپىنان 1992 جىلى باستاما رەتىندە كوتەرىلسە, ونى جۇزەگە اسىرۋعا ون جىل ۋاقىت جۇمسالدى.
– ەلىمىزدىڭ الەمگە يادرولىق قاتەردى قىسقارتۋ مەن يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ ۇدەرىستەرىنىڭ بەرىك, جاقتاۋشىسى رەتىندە تانىلىپ وتىرعانى بەلگىلى. يادرولىق قارۋ قاتەرى الەمدى ءالى دە بولسا الاڭداتىپ وتىرعان قازىرگى شاقتا قازاقستان ۇستانىمىنىڭ وزگەلەرگە ۇلگى بولاتىن تۇستارى دا كوپ جانە دە كانديداتۋرا تاڭداۋدا قوسىمشا ۇپاي اپەرەدى دەپ وي تۇيسەك تە ارتىق كەتپەيتىنىمىز انىق. بۇعان نە دەر ەدىڭىز؟
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاھاندىق قارۋسىزدانۋ ۇدەرىسىنە العاش بولىپ ۇلكەن ۇلەس قوسقانى بارشاعا ايان. 1991 جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن الەمدەگى اسا ءىرى سىناق پوليگوندارىنىڭ ءبىرى ماڭگىگە جابىلدى. كەيىن ەلىمىز ءوزىنىڭ الەۋەتى جونىنەن الەمدەگى ءتورتىنشى يادرولىق ارسەنالىنان تولىقتاي باس تارتتى. وسىلايشا وتانىمىز بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرشىلىك الەۋەتىن نىعايتۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەرىن ناقپا-ناق ورىنداپ كەلەدى. ماسەلەن, قازاقستاننىڭ «قازبات» بىتىمگەرشىلىك باتالونى يراكتاعى مينالاردى جويۋ جونىندەگى وپەراتسيالارعا قاتىستى. ەلىمىز بۇۇ-نىڭ وسىنداي وپەراتسيالار جۇرگىزۋ جونىندەگى كۇش-جىگەرىن قارجىلاي قولداپ قانا قويماي, ولارعا ءوزىنىڭ اسكەري باقىلاۋشىلارىن جىبەرۋ ارقىلى تىكەلەي اتسالىسۋدا.
ءبىز بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالارىنا وسە ءتۇسىپ وتىرعان قاجەتتىلىكتەرگە وراي بۇۇ-نىڭ الەۋەتىن كۇشەيتۋگە دە ۇلەس قوسىپ كەلەمىز. باس ۇيىممەن ارىپتەستىك بايلانىستاردى دامىتىپ, ءوزارا ءىس-قيمىل تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋگە ءوڭىرلىك ۇيىمدار – ەقىۇ, شىۇ, اوسشك, ۇقشۇ دا اسا مۇددەلى.
قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ كونترتەررورلىق كوميتەتى اياسىندا ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمى, تەرروريزم, جەمقورلىق جانە ترانسۇلتتىق ۇيىمداسقان قىلمىس باعىتتارىنداعى قويان-قولتىق جۇمىسى دا اتاپ ايتۋعا تۇرارلىق.
– ەلىمىزدىڭ 2010 جىلى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا (ەقىۇ) توراعالىق ەتۋى قازاقستاندى الەمدىك قوعامداستىقتىڭ تۇراقتى جانە جاۋاپكەرشىلىكتى ءمۇشەسى رەتىندە كەڭ كولەمدە تانىعاندىعىنىڭ تاعى ءبىر ايقىن ايعاعى بولدى. قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعا بولا وتىرىپ, الەمدەگى ەڭ ءىرى وڭىرلىك ۇيىم اياسىندا اسكەري-ساياسي, ەكونوميكالىق, ەكولوگيالىق جانە گۋمانيتارلىق ماسەلەلەردى شەشۋدە باعا جەتكىزگىسىز ءتاجىريبە جيناقتاعانى دا داۋ تۋعىزبايدى. مۇنىڭ حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان قازاقستانعا دەگەن سەنىم اۋقىمىن كەڭەيتكەنى دە ءسوزسىز عوي.
– البەتتە. ەلىمىز, سونىمەن قاتار, 2011 جىلدىڭ ماۋسىمىنان 2012 جىلدىڭ قاراشاسى ارالىعىندا باستى حالىقارالىق يسلام فورۋمى – يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا (يىۇ) توراعالىق جاسادى. ءبىز يىۇ-عا يسلام الەمىندە, اسىرەسە, سولتۇستىك افريكا مەن تاياۋ شىعىس ەلدەرىندە ۇلكەن تاعدىرشەشتى قايتا قۇرۋلار جۇرگەن كەزەڭدە توراعالىق ەتتىك. ۇيىمعا توراعا رەتىندە قازاقستان تاياۋ شىعىس ەلدەرىندەگى تۇراقتاندىرۋ ۇدەرىستەرىنە, شىعىس