«ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتىڭ باسىنداعى كۇردەلى كەزەڭدە الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزدەرىنىڭ يگى باستامالارىن الەمدىك قوعامداستىق قولدادى. وتكەن سەزدەر دۇنيەنىڭ «وركەنيەتتەر قاقتىعىسىنىڭ» تۇڭعيىعىنا قۇلاماۋىنا اجەپتاۋىر ىقپال ەتتى».
ن.ءا.نازارباەۆ.
بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىنىڭ تاريحى
استانانىڭ 15 جىلدىعىنا وراي تەلەارنالاردان كورسەتىلگەن ەلوردانىڭ عيماراتتارى تۋرالى دەرەكتى فيلمدە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پيراميدا پىشىنىندە تۇرعىزىلعان بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىنىڭ سالىنۋ تاريحىنا توقتالىپ وتەدى. تابان شارشىسىنىڭ ءار قابىرعاسى جانە جالپى بيىكتىگى 62 مەتر بولاتىن عيماراتتىڭ قۇرىلىسى 2006 جىلى قىركۇيەك ايىندا اياقتالىپ, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر جەتەكشىلەرىنىڭ ەكىنشى باسقوسۋىنا كەلگەن مەيماندارعا ءوز ەسىگىن ايقارا اشقان ەدى. ەلباسى وسى ساۋلەت جادىگەرىن سۋرەتتەي وتىرىپ بىلاي دەدى: «پيراميدانىڭ تابانى كەڭ, بۇل ادام بالاسىنىڭ بالا كۇنىندە ارمانشىل كەزى, بۇكىل الەمدى تانىپ-بىلۋگە ۇمتىلىسى ىسپەتتى. پيراميدا وسە كەلە جىڭىشكەرە تۇسەدى, بۇل دا ادامنىڭ ەسەيە كەلە وزىنە تەك قاجەتتى دۇنيەلەردى عانا الاتىنىنا ۇقسايدى. ال ءوز عۇمىرىنىڭ ۇشىندا پيراميدانىڭ ۇشى سياقتى كوك اسپانمەن استاسادى».
«ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتىڭ باسىنداعى كۇردەلى كەزەڭدە الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزدەرىنىڭ يگى باستامالارىن الەمدىك قوعامداستىق قولدادى. وتكەن سەزدەر دۇنيەنىڭ «وركەنيەتتەر قاقتىعىسىنىڭ» تۇڭعيىعىنا قۇلاماۋىنا اجەپتاۋىر ىقپال ەتتى».
ن.ءا.نازارباەۆ.
بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىنىڭ تاريحى
استانانىڭ 15 جىلدىعىنا وراي تەلەارنالاردان كورسەتىلگەن ەلوردانىڭ عيماراتتارى تۋرالى دەرەكتى فيلمدە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پيراميدا پىشىنىندە تۇرعىزىلعان بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىنىڭ سالىنۋ تاريحىنا توقتالىپ وتەدى. تابان شارشىسىنىڭ ءار قابىرعاسى جانە جالپى بيىكتىگى 62 مەتر بولاتىن عيماراتتىڭ قۇرىلىسى 2006 جىلى قىركۇيەك ايىندا اياقتالىپ, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر جەتەكشىلەرىنىڭ ەكىنشى باسقوسۋىنا كەلگەن مەيماندارعا ءوز ەسىگىن ايقارا اشقان ەدى. ەلباسى وسى ساۋلەت جادىگەرىن سۋرەتتەي وتىرىپ بىلاي دەدى: «پيراميدانىڭ تابانى كەڭ, بۇل ادام بالاسىنىڭ بالا كۇنىندە ارمانشىل كەزى, بۇكىل الەمدى تانىپ-بىلۋگە ۇمتىلىسى ىسپەتتى. پيراميدا وسە كەلە جىڭىشكەرە تۇسەدى, بۇل دا ادامنىڭ ەسەيە كەلە وزىنە تەك قاجەتتى دۇنيەلەردى عانا الاتىنىنا ۇقسايدى. ال ءوز عۇمىرىنىڭ ۇشىندا پيراميدانىڭ ۇشى سياقتى كوك اسپانمەن استاسادى».
جوعارىدا اتالعان دەرەكتى فيلمدە ەلباسى ءۇندىستاندى ءۇش عاسىر بيلەگەن ۇلى موعولدار مەملەكەتىنىڭ شاھينشاھى (پاتشاسى) اكباردى ەسىنە الادى. ءيا, تەگى ورتاازيالىق, XVI عاسىردا ءومىر سۇرگەن وسى ەل بيلەۋشىسى قول استىنداعى كوپ ءدىندى, كوپ ءتىلدى قوعام مۇشەلەرىنىڭ ءوزارا جاراسىمدا تىرشىلىك ەتكەنىن قالاعان ەدى. سول ءۇشىن 1575 جىلى عيباداتحانا سالىپ, مۇسىلمان, يندۋيزم, بۋدديزم, زورواستريزم, جاينيزم جانە تاعى باسقا دىندەر مەن ءدىني اعىمداردىڭ بەدەلدى وكىلدەرىنىڭ باسىن توقايلاستىرعان بولاتىن.
الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى استانادا دۇنيەگە كەلىپ, دامىدى. ءداستۇرلى دىندەردىڭ كورنەكتى وكىلدەرىنىڭ باسىن قوساتىن بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايى ەلوردادا ءوزىنىڭ ەرەكشە كەلبەتىمەن كوزگە تۇسەتىن ساۋلەت عيماراتىنا جانە دە سەزدىڭ سيمۆولىنا اينالدى.
جالپى الىپ قاراعاندا, ەلوردانىڭ ايشىقتى ارحيتەكتۋراسى ەل دامۋىنىڭ فيلوسوفياسىنان, باعىت-باعدارىنان سىر شەرتەدى. تاريحي ولشەممەن العاندا كۇرمەۋگە كەلمەيتىن قىسقا ۋاقىت ىشىندە ەۋرازيا تورىنەن كوز قارىقتىرارلىقتاي ارۋ دا اسەم قالا بوي كوتەردى. مۇندا كوك اسپانمەن تىلدەسكەن ءزاۋلىم عيماراتتارمەن جانە مادەنيەت, ءبىلىم ورىندارىمەن قاتار, ءتۇرلى ءدىندەردىڭ عيباداتحانالارى دا ورنالاسقان.
ىزگى نيەت قۇدىرەتى
ءار زامان, ءار داۋىردە ادامزات بالاسى تالاي قيىنشىلىقتارمەن, سىن-تەگەۋرىندەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعان. قازىرگى ءبىز جاھاندانۋ دەپ جۇرگەن گلوباليزاتسيا ءداۋىرى كوپتەگەن قۇبىلىستار مەن شىتىرمان وقيعالارعا تولى بولىپ وتىر. الەمدە ەتەك العان ەكونوميكانىڭ سوزىلمالى ناۋقاسى عالامدىق الەۋمەتتىك جۇيەنى داعدارتۋدا. دۇنيە جۇزىندە تەرروريزم, ەكسترەميزم, ەسىرتكى تاسىمالى سياقتى قاتەرلەر حالىقارالىق سيپاتقا يە بولدى. كەيبىر كوپۇلتتى, كوپمادەنيەتتى ەلدەردەگى قاۋىمدار اراسىنداعى قاتىناستار سەتىنەپ, ءتىپتى, باتىستاعى دامىعان ەلدەر جەتەكشىلەرىنىڭ ءوزى مۋلتيكۋلتۋراليزم ساياساتىنىڭ سۇرىنگەنىن اشىق مويىنداۋدا. ءتۇرلى فاكتورلاردىڭ ىقپالىنان بولعان «كوكتەمدەر» مەن «رەۆوليۋتسيالار» بەلگىلى ءبىر باعىت-باعدارسىز ءوربىپ, كەيبىر ەلدەردى, تۇتاس ءبىر ايماقتاردى تيتىقتاتىپ وتىر. تالاي قوعام بارىنان ايىرىلىپ, بارماق تىستەگەندەي كۇي كەشۋدە. بۇل جەردە ۇلى ابايدىڭ «اللا وزگەرمەس, ادامزات كۇندە وزگەرەر» دەگەن ءسوزى ەرىكسىز ەسكە ورالادى.
ءيا, ادامزات قانشا وزگەرسە دە, ءداستۇرلى دىندەرگە نەگىزدەلگەن, تالاي عاسىر ەلەگىنەن ءوتىپ شىڭدالعان ءدىني قۇندى ۇعىمدار مەن تانىمدار, ادەت-عۇرىپ پەن مورال نەگىزدەرى وزگەرمەك ەمەس. الەمدەگى قاي قوعامنىڭ بولسىن قالىپتاسىپ, ۇيىسۋىنا ءدىن ىقپال ەتكەن. قازىرگى گلوباليزاتسيا, نانوتەحنولوگيالار زامانىندا دا, يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيانىڭ جاڭا كەزەڭى بولىپ جاتقان كەزدە دە, بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن سىن-تەگەۋرىندەر زامانىندا دا ادام دىننەن رۋحاني پانا جانە ازىق ىزدەيدى.
وسى جايتتاردى ەسكەرە كەلە, ەلىمىزدەگى كوپدىندى, الۋان مادەنيەتتى قوعامدى يگى ىستەرگە جۇمىلدىرا بىلگەن ەلباسى وسىناۋ الماعايىپ زاماندا الەمدەگى كونەدەن كەلە جاتقان ءدىني قاۋىمدار اراسىندا قارىم-قاتىناس پەن جاراستىقتى باياندى ەتۋ ىسىنە قازاقستان دا ءوز ۇلەسىن قوسا الادى دەپ سەندى.
قازاقستان الەمدەگى ءدىن جانە وركەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋدى ورىستەتۋگە باتىل كىرىسكەن مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى بولدى. «ساياسي رەتتەۋ سۇرىنگەن كەزدە قۇداي ءسوزى بىتىمگەرشىلىك پەن ءۇمىتتىڭ جالعىز عانا قۇرالى بولىپ قالادى. ادامگەرشىلىكتىڭ اسا جوعارى ۇلگىلەرىنە نەگىزدەلگەن ءدىني داستۇرلەردىڭ ءرولى ءبىزدىڭ قازىرگى استان-كەستەن الەمىمىزدە وتە جوعارى ماڭىزعا يە», دەدى ەلباسى 2003 جىلدىڭ 23-24 قىركۇيەگىندە استانادا وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ تۇڭعىش سەزىنە قاتىسقان مەيماندارعا قوشەمەت كورسەتە وتىرىپ.
ءدىني جەتەكشىلەردىڭ العاشقى سەزىندە سويلەگەن سوزىندە ەلباسى عالامدىق ءدىن جانە وركەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋداعى قازاقستاننىڭ ورنىن بىلاي دەپ ءتۇسىندىرىپ ءوتتى: «كوپتەگەن عاسىرلار بويى ۇلى دالادا تاڭىرشىلدىكتى, ءزورواستريزمدى, ءبۋدديزمدى, حريستياندىقتى, ءيۋدايزمدى, يسلامدى جانە باسقا دىندەردى ۇستانعان تالاي حالىق تاتۋ-ءتاتتى تىرشىلىك ەتكەن. بۇل جەر سوناۋ باعزى زاماننان قازىرگى كۇنگە دەيىن ساۋدا جانە مادەني بايلانىستار ارقىلى ازيا مەن ەۋروپا اراسىن جالعاپ جاتقان وزىندىك ءبىر وتكەل ءتارىزدى. ول بۇگىنگى كۇنى دە كوپتەگەن حالىق پەن ءدىن وكىلدەرى ءۇشىن اتاقونىس».
2003 جىلدان بەرگى ون جىل ىشىندە سەزد الەمگە تانىمال بولدى. استانادا وتكەن ءتورت سەزدىڭ جۇمىسىنا يسلام, حريستياندىق, يۋدايزم, يندۋيزم, بۋدديزم جانە باسقا دىندەردىڭ جەتەكشىلەرى مەن كورنەكتى وكىلدەرى قاتىستى. سەزدىڭ سۇحبات الاڭىندا ءدىني قاۋىمدار اراسىنداعى رۋحاني جاقىنداسۋ حاقىندا كەلەلى اڭگىمەلەر بولدى, سونداي-اق, الەم ازاماتتارىنا, حالىقتارىنا جانە ۇكىمەتتەرىنە ارنالعان ۇندەۋلەر قابىلداندى.
سەزد ءوز ماقساتتارى مەن مۇراتتارىن كەلەسىدەي ايقىندادى:
– دىندەر مەن مادەنيەتتەر اراسىنداعى جاھاندىق ۇنقاتىسۋدى باياندى ەتۋ;
– ءدىني قاۋىمدار اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىك پەن قۇرمەتتى تەرەڭدەتىپ, نىعايتۋ;
– ارازدىق پەن ەكسترەميزم يدەولوگياسىنا قارسى تۇرا الاتىن تولەرانتتىلىق پەن ءوزارا قۇرمەت مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ;
– دىندەر, مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەر اراسىنداعى ۇنقاتىسۋدى ورىستەتۋدى كوزدەگەن بارلىق حالىقارالىق ۇيىمدارمەن جانە قۇرىلىمدارمەن ىقپالداسۋ.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى 2004 جىلعى 11 قاراشاداعى A/RES/59/23 قارارى جانە باسقا دا قارارلارى سەزدىڭ دىندەر مەن مادەنيەتتەر اراسىنداعى جاھاندىق ۇنقاتىسۋدىڭ ورىستەۋىنە قوسقان ۇلەسىنە توقتالىپ وتكەن.
الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزدەرىنىڭ باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋ نيەتىمەن قازاقستاننىڭ ۇسىنىسى بويىنشا بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 2007 جىلعى 17 جەلتوقسانداعى №62/90 قارارى 2010 جىلدى «مادەنيەتتەردىڭ جاقىنداسۋىنىڭ حالىقارالىق جىلى» دەپ جاريالادى.
سەزدىڭ ينستيتۋتتانۋ ۇدەرىسى جالعاسۋدا. اتاپ ايتقاندا, 2012 جىلى 30-31 مامىردا ەلوردادا وتكەن IV سەزد بارىسىندا ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ كەڭەسى قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا ءداستۇرلى دىندەردىڭ جەتەكشىلەرى مەن كورنەكتى وكىلدەرى ەندى. نەگىزگى ءمىندەتتەرى: سەزد جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ, مادەنيەتتەر مەن دىندەر اراسىنداعى ۇنقاتىسۋدى ىلگەرىلەتۋدى كوزدەيتىن باسقا دا فورۋمدار جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ارەكەتتەستىك پەن ىنتىماقتى كەڭەيتۋ.
ال سەزد حاتشىلىعى بولسا, استانادا 2003 جىلدىڭ 23-24 قىركۇيەگىندە وتكەن I سەزدىڭ ۇيعارىمىمەن قۇرىلعان بولاتىن. حاتشىلىق قۇرامىنا دىندەر جەتەكشىلەرى مەن كورنەكتى قايراتكەرلەرىنىڭ وكىلدەرى ەنگەن. حاتشىلىق پەن ونىڭ جۇمىس توپتارى ۇدايى جينالىپ وتىرادى.
2006 جىلى وتكەن ءىى سەزدىڭ ۇيعارىمىمەن مادەنيەتتەر مەن دىندەردىڭ حالىقارالىق ورتالىعى قۇرىلدى. بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا ورنالاسقان بۇل ۇيىمنىڭ ماقساتى ءدىني جانە مادەني ماسەلەلەرمەن اينالىسۋمەن قاتار, اعارتۋشىلىق, عىلىمي-زەرتتەۋ جانە گۋمانيتارلىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ, الەمدەگى ءدىني احۋا لدىڭ مۇمكىن بولاتىن جانجالدىق جايتتارىن زەرتتەۋ.
سەزگە قاتىسىپ جۇرگەن ءدىني قاۋىمدار جەتەكشىلەرى ەلباسىنىڭ وسى عالامدىق باسقوسۋدى شاقىرۋ جونىندەگى ىزگى نيەتىنە شەكسىز ريزا. ەلوردادا وتكەن ءدىنارالىق فورۋمدارعا ۇدايى قاتىسىپ كەلگەن دۇنيەجۇزىلىك يسلام ليگاسىنىڭ باس حاتشىسى ابداللا بەن مۇحسين ءات-تۇركي بىلاي دەدى: «...ءدىن ادام جانىن ىزگى ىستەرگە ۇندەۋ ءۇشىن, جاننىڭ تەرىس ىستەرگە ىنتىقتىعىن تىيۋ ءۇشىن كەلدى... دۇنيەجۇزىلىك يسلام ليگاسى جوعارى مارتەبەلى قازاقستان پرەزيدەنتىنە ادامي سۇحبات پەن قارىم-قاتىناستاردى ورىستەتۋگە باعىتتالعان عالامدىق اۋقىمداعى كۇش-جىگەرى ءۇشىن تەرەڭ ريزاشىلىعىن بىلدىرەدى».
سەزدىڭ بەدەلىن الىس تا جاقىن ەلدەردەگى ءدىني قاۋىمدار جەتەكشىلەرى مويىنداۋدا. سەزد جۇمىسىنا ماسكەۋ جانە بۇكىل رەسەي پاتريارحى كيريلل بىلتىرعى جىلى تۇڭعىش رەت قاتىسىپ, ەلباسىنىڭ قابىلداۋىندا بولدى, بىرقاتار كەزدەسۋلەر وتكىزدى, ونىڭ ءىشىندە ەلىمىزدەگى پراۆوسلاۆيە قاۋىمىنىڭ وكىلدەرىمەن ءجۇزدەستى. كەلەلى باسقوسۋلاردان اسەر العان پاتريارح كيريلل بىلاي دەدى: «حالىقتار دامۋىنىڭ اتەيستىك مودەلى حح عاسىرداعى يدەولوگيالارمەن بىرگە كۇيرەدى. وسى جۇزجىلدىقتىڭ تاريحى ءدىندى قوعامنان بەزدىرۋ دەگەنىمىزدىڭ مورال مەن جۇرەكتى بەزدىرۋ ەكەنىن كورسەتىپ بەردى... قازاقستان – دىنارالىق قاتىناستار جاراستىقتا دامىپ كەلە جاتقان, ءدىني ۇيىمدار مەن مەملەكەت اراسىنداعى ءوزارا قاتىناس جەمىستى ءارى جاسامپاز جولعا قويىلعان ەل. ءبىزدىڭ بارىمىزگە دە بەلگىلى, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ دانا ساياساتى وسىنداي بەيبىت جانە رياسىز ىنتىماقتاستىقتىڭ اياق الىسىن ايقىندايدى».
يزرايل سەفاردتارىنىڭ بۇرىنعى باس ءراۆۆينى شلومو امار ءتورتىنشى سەزدە ەلباسىنا قازاقستانداعى يۋدايزم وكىلدەرىنە جاساپ جاتقان قامقورلىعى ءۇشىن العىسىن ايتتى, و كىسىگە قازاق جەرىندە كەزىندە ايداۋدا بولىپ, عۇمىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىن وتكىزگەن ايگىلى راۆۆين ل.شنەەرسوننىڭ تۋىستارى جازعان كىتاپتى تارتۋ ەتە وتىرىپ, تولقي سويلەدى: «نۇرسۇلتان نازارباەۆ بارلىق دىندەردىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىن قۇردى. بۇل جەرگە ءتۇرلى كوزقاراستاعى ءتۇرلى ءدىن وكىلدەرى جينالعان. ولار ءبىر-بىرىنە اعىنان جارىلىپ, سىرلاسادى – تامسانارلىق نارسە. بۇرىن-سوڭدى وسىنداي اۋقىمدا ەشنارسە بولعان ەمەس. ەشكىم دە بۇرىن-سوڭدى مۇنداي تاماشا باستاما كوتەرمەگەن. پرەزيدەنت مىرزا, ءسىزدى قۇداي جارىلقاسىن. ءبىز سىزگە وجەتتىگىڭىز ءۇشىن, دانالىعىڭىز ءۇشىن جانە دە بۇكىل ادامزاتقا جاساعان يگى ىستەرىڭىز ءۇشىن شىن جۇرەكتەن راحمەتىمىزدى ايتامىز».
ىزگى باستاماعا ريزا بولعان ءدىننىڭ كورنەكتى قايراتكەرلەرى ءتورتىنشى سەزد اياسىندا ماڭگىلىك ەل قاقپاسىنىڭ جانىندا «رۋحاني جاراسىم» اللەياسىن اشىپ, وعان كوشەت وتىرعىزدى.
كەلەشەككە كوز تىگە وتىرىپ...
جىل باسىنان بەرى سەزد ونجىلدىعى كەڭىنەن اتاپ وتىلۋدە. ازيا, ەۋروپا مەن امەريكانىڭ بىرقاتار ەلدەرىندە وسى مەرەيتويعا بايلانىستى ءىس-شارالار ءوتتى. قىركۇيەكتىڭ 25-ىندە ەلوردادا حالىقارالىق كونفەرەنتسيا جانە سەزد حاتشىلىعىنىڭ وتىرىسى وتپەك. ونجىلدىققا وراي قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە ءتورتىنشى سەزد تۋرالى ەكى تومدىق كىتاپ, بارلىق ءتورت سەزدى قامتيتىن جىلناما, بروشيۋرالار شىعىپ, ەكى دەرەكتى فيلم ازىرلەندى, سەزد جۇمىسىن جان-جاقتى باياندايتىن كولەمدى فوتوكورمە دايىندالدى, سونداي-اق, G-Global ينتەرنەت-پورتالىنىڭ جانىنان سەزدىڭ ارنايى پاراعى اشىلدى – مۇندا ەندى تۇراقتى تۇردە ونلاين فورۋمدار ءوتىپ تۇراتىن بولادى.
سەزد حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماعىن جانداندىرۋدا. سوڭعى كەزدەرى بۇۇ وركەنيەتتەر اليانسىمەن جانە كورول ا. بەن ابدەل ءازيز اتىنداعى دىنارالىق جانە مادەنيەتارالىق حالىقارالىق ورتالىقپەن ارەكەتتەستىك ورىستەي ءتۇستى.
جالپى, سەزد ەلىمىزدىڭ سىرت الەمدەگى بەدەلىنىڭ ارتۋىنا ايتارلىقتاي ىقپال ەتتى. قازاقستان حالىقارالىق قوعامداستىقتى يگى ىستەرگە قۇلشىندىرا وتىرىپ, دۇنيەنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى ادامداردىڭ ىقىلاسى مەن ءىلتيپاتىنا بولەندى. سەبەبى, سەزدى وتكىزىپ جۇرگەن تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ نەگىزىن قالاۋشى ەلباسىمىزعا ەرىپ, جارقىن بولاشاققا ادىمداپ بارا جاتقان بالعىن ەلىمىز. سەبەبى, سەزدى ۇيىمداستىرۋشى ءوزىنىڭ تاۋەلسىز دامۋىندا تامسانارلىق جەتىستىكتەرگە جەتىپ, ايماقتىڭ دامۋ مودەلىنە اينالعان جاس قوعامىمىز.
سەزد قازاقستاندى الەمگە تانىتىپ قانا قويماي, قازاقستاندىقتارعا الەمدى تانىتتى. بۇل اۋقىمدى ءىس-شارا الەمدىك دىنارالىق جانە مادەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋ, ءتۇرلى ءدىني قاۋىمدار اراسىنداعى جاراسىم ماسەلەلەرىنە قاتىستى قوعامىمىزعا ءبىلىم مەن اقپاراتتى تاراتۋمەن قاتار, وسى سالاداعى قازاقستاندىق باستامانىڭ الەۋەتىن دە كورسەتىپ بەردى.
سەزدەر اياسىندا ءتۇرلى دىندەر مەن ءدىني اعىمدار وكىلدەرى اراسىندا بايلانىستار ورناپ, بەكىدى. وسىلايشا ورتاق ءۇيىمىز – جەر پلانەتاسىنداعى بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ مەن جاراستىقتىڭ وزەگى بولىپ تابىلاتىن سەنىم مەن ءوزارا قۇرمەت ءدىني قاۋىمدار اراسىندا ورنىعا ءتۇستى.
وسىعان دەيىن وتكەن ءتورت سەزد ءارتۇرلى دىندە ر مەن مادەنيەتتەرگە نەگىزدەلگەن وركەنيەتتەر مەن قوعامدار قايتكەندە دە ءبىر-بىرىمەن قاقتىعىسپاي قويمايدى دەگەن يدەيانىڭ نەگىزسىز ەكەنىن دالەلدەدى. استانادا وتكەن دىنارالىق فورۋمدارعا قاتىسقان ءدىني جەتەكشىلەر ۇنقاتىسۋلاردىڭ, ءوزارا تۇسىنىك پەن قۇرمەتتىڭ بارلىق مادەني-ءدىني قاۋىمدار مەن ۇلتتاردىڭ جاراستىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن, بەرەكەسى مەن ءوزارا بەيبىت تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتە الاتىن پلانەتامىزداعى تەگەۋرىندى كۇش ەكەنىن دۇنيەگە پاش ەتۋدە. بۇگىنگى سىن-تەگەۋرىندەر مەن قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ جاھاندانۋى زامانىندا استانا فورۋمى دىندەر مەن وركەنيەتتەر اراسىنداعى عالامدىق ۇنقاتىسۋدى ىلگەرىلەتۋ سالاسىنداعى ءىزاشارلاردىڭ ءبىرى بولىپ, ءوزارا تۇسىنىك پەن قۇرمەت مادەنيەتىنىڭ ورنىعۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوستى.
سەزد الداعى ۋاقىتتا دا ءداستۇرلى دىندەردى ۇستاناتىن قاۋىمدار اراسىنداعى تۇرلاۋلى بەيبىت ءومىر مەن جاراسىمدى باياندى ەتۋدى كوزدەگەن تالپىنىسى مەن جۇمىسىن جالعاستىرا بەرمەك. سەبەبى, رۋحاني جاراسىم – الەمدى ىرىس پەن بەرەكەگە باستايتىن جالعىز عانا جاسامپاز كۇش. سەزد ءجۇرىپ وتكەن ون جىل ۋاقىت پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ۇشقىر ويىنان تۋىنداعان استانا دىنارالىق ۇنقاتىسۋىنىڭ الەم ساحناسىندا دەر كەزىندە پايدا بولعانىن دالەلدەپ بەردى.
قايرات ءمامي,
قر پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزى حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى.