شاما-شارقىن ارتتىرىپ, تۇرمىس-تىرشىلىگىن تۇزەۋ ءۇشىن «شاعىن قالا» دەپ بولەكتەپ, دامۋىنا جەكە باعدارلاما ارنالعان قالالاردىڭ بىرقاتارى مەملەكەت تاراپىنان بولىنگەن قارجىنىڭ يگەرىلۋى, جۇمىستىڭ قالىپقا ساي ءجۇرۋى باعىتىندا اياعىنان الدىرىپ جاتىر. ۇيىمداستىرۋ ولقى ما, قاداعالاۋ كەمشىن بە؟ ال ماڭعىستاۋداعى ەكى قالانىڭ ءبىرى – جاڭاوزەندەگى جاعداي نەشىك؟
شاما-شارقىن ارتتىرىپ, تۇرمىس-تىرشىلىگىن تۇزەۋ ءۇشىن «شاعىن قالا» دەپ بولەكتەپ, دامۋىنا جەكە باعدارلاما ارنالعان قالالاردىڭ بىرقاتارى مەملەكەت تاراپىنان بولىنگەن قارجىنىڭ يگەرىلۋى, جۇمىستىڭ قالىپقا ساي ءجۇرۋى باعىتىندا اياعىنان الدىرىپ جاتىر. ۇيىمداستىرۋ ولقى ما, قاداعالاۋ كەمشىن بە؟ ال ماڭعىستاۋداعى ەكى قالانىڭ ءبىرى – جاڭاوزەندەگى جاعداي نەشىك؟
وسىدان 45 جىل بۇرىن 40 مىڭ تۇرعىنعا لايىقتالىپ سالىنعان قالاشىق بۇگىندە 128 مىڭ حالقى بار شاھارعا اينالدى. كوشىپ كەلۋشىلەرمەن بىرگە تابيعي ءوسىم دە كۇرت ارتىپ, قالانىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشىن تومەندەتىپ جىبەردى. جوندەۋ كورمەگەن جولدار, ەسكىرگەن ينفراقۇرىلىم, اباتتاندىرۋ مەن كوگالداندىرۋ, جۇمىسسىزدىق ماسەلەلەرى جىلدان-جىلعا قوردالانا ءتۇستى. تۇرعىنداردىڭ جۇمىس ىستەيتىن جەرى دە, جۇمىس ىزدەگەندەردىڭ باراتىن ورنى دا جالعىز – مۇناي سالاسى. بىراق, قاي مەكەمەدە بولماسىن جۇمىس ورنى شەكتەۋلى بولاتىنى تاعى تۇسىنىكتى...
جاسىراتىنى جوق, بۇرىن دا, قازىر دە جاڭاوزەن تۋرالى اڭگىمە قوزعالا قالسا, «مۇنايى تاۋسىلعان سوڭ قاڭىراپ قالاتىن قۇلا دالاعا وسىنشا قاراجات شىعارىپ, مەكتەپ, بالاباقشا, اۋرۋحانا سالىپ نە قاجەتى بار؟» دەگەن پىكىرلەر ايتىلادى. بىرنەشە مىڭداعان تۇرعىنى بار, وسى ءبىر سالالى قالالاردىڭ بۇگىنىن بەكەمدەپ, كەلەشەگىن كۇيتتەۋ – ەل ۇكىمەتى بەكىتكەن «مونوقالالاردى دامىتۋدىڭ 2012-2020 جىلدارعا ارنالعان» باعدارلاماسىنىڭ ماقساتى. ەل-جۇرتتى مۇنايىمەن ماڭايىنا ءيىرىپ كەلگەن جاڭاوزەننىڭ جاڭاشا تۇلەۋى, بۇعان دەيىن شەشىمىن تاپپاي تۇيدەكتەلىپ قالعان جايتتاردىڭ ءوز ءتۇيىنىن تارقاتۋى ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدە مونوقالالاردىڭ تۇراقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن جاڭعىرتۋمەن قاتار, قامتاماسىز ەتەتىن اتالمىش باعدارلاما اياسىندا قولعا الىنۋدا. ءبىر جىل ىشىندە بىتكەن ءىس تە, الداعى مەرزىمدە بىتەر ءىس تە بارشىلىق. باعدارلاما جاڭاوزەندە تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ وڭتايلى قۇرىلىمىن قامتاماسىز ەتۋدى, الەۋمەتتىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدى, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ ءوركەندەۋىن, ەكونوميكالىق ءوسۋ نۇكتەسىندە ەڭبەك الەۋەتىن نىعايتۋ باعىتىنداعى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدى كوزدەيدى.
– باعدارلاما بويىنشا جۇمىستار جاڭاوزەن قالاسىندا وتكەن جىلى باستاۋ الدى. 2012 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن 477 ملن. تەڭگە قاراجات تولىقتاي يگەرىلدى. بۇل قارجىعا «سامال» شاعىن اۋدانى جولدارىن تولىعىمەن, «كوكتەم» شاعىن اۋدانى جولدارىن جارتىلاي اۋىستىرۋ, كۇردەلى جوندەۋ, قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جاسالدى. سونىمەن قاتار, «سامالدا» ەكى ويىن الاڭشاسى, ەكى مەكتەپتە سپورتتىق ويىن الاڭشالارى سالىندى, – دەيدى قالا اكىمى س.تۇرىموۆ. قالا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جاڭا باعدارلاما اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ العاشقى كەزەڭىنىڭ ءوزى شاھاردىڭ ءوڭىن كىرگىزىپ, تۇرعىنداردىڭ كوڭىلىن كوتەرە تۇسكەن.
2013 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن 196,5 ملن. تەڭگە قالا ىشىندەگى ءبىرقاتار اۆتوكولىك جولدارىن كۇردەلى جوندەۋگە جۇمسالسا, الەۋمەتتىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا وراي جاڭاوزەن قالاسى مەن تەڭگە, قىزىلساي اۋىلدارىنىڭ جەر تەلىمدەرىنە ينجەنەرلىك جەلىلەرگە قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالعان جانە بۇل ءۇشىن قارالعان قارجى تولىق يگەرىلگەن.
جاڭاوزەندەگى جاندى اڭگىمە – جۇمىسپەن قامتۋ. جۇمىس جاساۋ كەزەڭىندەگى بەلسەندى تۇرعىندارىنىڭ سانى باسىم قالادا بۇل ماسەلەنى جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى. ال ول ءۇشىن كاسىپكەرلىكتى قولداۋ مەن دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور. كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ماقساتىندا جاڭاوزەنگە ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 115,0 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ, وندىرىستىك الاڭ قۇرىلىسى ءۇشىن قالانىڭ وندىرىستىك ايماعىنان اۋدانى 30 گا جەر تەلىمى بەرىلگەن. قازىر الاڭدا ءجۇرىپ جاتقان ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمداردى جىل سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ مەجەلەنىپتى. الاڭ قۇشاعىن ايقارا اشقان ساتتە مۇندا جيھاز تسەحى, ۇن كومبيناتى, نانوبەتون شاعىن زاۋىتى, شينا جوندەۋ تسەحى جانە وزگە دە 25-كە تارتا كاسىپكەرلىك نىساندار اشىلىپ, 400-گە جۋىق ادامعا جاڭا جۇمىس ور