استانادا وسىنداي تاقىرىپپەن دامۋشى نارىقتاردىڭ ەۋرازيالىق فورۋمى بولىپ ءوتتى
كەشە استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن دامۋشى نارىقتاردىڭ ەۋرازيالىق فورۋمى بولىپ ءوتتى. بۇل فورۋم الەمنىڭ ءارتۇرلى ەلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن 2005 جىلدان باستاپ تۇراقتى ءوتىپ كەلەدى. فورۋم ماجىلىستەرىنە ازيا, ەۋروپا, افريكا, لاتىن امەريكاسىنداعى 35 ەلدىڭ ۇلتتىق بانكتەرىنىڭ باسشىلارى, قارجى, ەكونوميكا, يندۋستريا, ساۋدا مينيسترلەرى, سونداي-اق, حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ, بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ, ازيا دامۋ بانكىنىڭ, افريكا دامۋ بانكىنىڭ, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ, بۇۇ قۇرىلىمدارىنىڭ باسشىلارى قاتىسقان. ءسويتىپ, فورۋم وسى ۋاقىتتان بەرى جاھاندانۋ جاعدايىنداعى دامۋشى ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋىن جەدەلدەتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاناتىن نەگىزگى الاڭداردىڭ بىرىنە اينالىپ ۇلگەردى. بۇل جولى فورۋم جۇمىسىنىڭ استانادا وتۋىنە «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» اق پەن «ۇلتتىق تالداۋ ورتالىعى» اق-تىڭ جانە فورۋمنىڭ اقش-تاعى ورتالىعىنىڭ ۇيىتقى بولعاندىعىن ايتا كەتسەك, ارتىق بولماس.
استانادا وسىنداي تاقىرىپپەن دامۋشى نارىقتاردىڭ ەۋرازيالىق فورۋمى بولىپ ءوتتى
دامي جانە وركەندەي وتىرىپ, بەيبىتسۇيگىش ەل جانە سەنىمدى ارىپتەس بولىپ قالا وتىرىپ, قازاقستان الەمدەگى جەتەكشى ەلدەر قاتارىنان تابىلاتىن بولادى. بۇعان مەن كۇماندانبايمىن!
ن.ءا.نازارباەۆ.
كەشە استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن دامۋشى نارىقتاردىڭ ەۋرازيالىق فورۋمى بولىپ ءوتتى. بۇل فورۋم الەمنىڭ ءارتۇرلى ەلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن 2005 جىلدان باستاپ تۇراقتى ءوتىپ كەلەدى. فورۋم ماجىلىستەرىنە ازيا, ەۋروپا, افريكا, لاتىن امەريكاسىنداعى 35 ەلدىڭ ۇلتتىق بانكتەرىنىڭ باسشىلارى, قارجى, ەكونوميكا, يندۋستريا, ساۋدا مينيسترلەرى, سونداي-اق, حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ, بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ, ازيا دامۋ بانكىنىڭ, افريكا دامۋ بانكىنىڭ, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ, بۇۇ قۇرىلىمدارىنىڭ باسشىلارى قاتىسقان. ءسويتىپ, فورۋم وسى ۋاقىتتان بەرى جاھاندانۋ جاعدايىنداعى دامۋشى ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋىن جەدەلدەتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاناتىن نەگىزگى الاڭداردىڭ بىرىنە اينالىپ ۇلگەردى. بۇل جولى فورۋم جۇمىسىنىڭ استانادا وتۋىنە «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» اق پەن «ۇلتتىق تالداۋ ورتالىعى» اق-تىڭ جانە فورۋمنىڭ اقش-تاعى ورتالىعىنىڭ ۇيىتقى بولعاندىعىن ايتا كەتسەك, ارتىق بولماس.
استاناداعى باسقوسۋ «ەۋرازيا XXI عاسىردا: جاڭارۋ ارقىلى كوشباسشىلىق» دەگەن تاقىرىپتا وتكەنىمەن ول نەگىزىندە ەلباسىنىڭ قازاقستان دامۋىنىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسىن تالقىلاۋ ماسەلەسىنە ارنالدى. ونىڭ پلەنارلىق ءماجىلىسىن «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» اق پرەزيدەنتى شيگەو كاتسۋ اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. العاشقى قۇتتىقتاۋ ءسوزدى دامۋشى نارىقتاردىڭ ەۋرازيالىق فورۋمىنىڭ تەڭ توراعالارىنىڭ ءبىرى حاريندەر كولي سويلەدى.
فورۋمنىڭ ءداستۇرلى ءپىشىنى بىلىكتى ساراپشىلار الدىن-الا ءجۇرگىزەتىن زەرتتەۋلەر ناتيجەسىن ەركىن تۇردە تالداۋ جاعدايىندا وتكىزىلىپ كەلە جاتقاندىعىن اتاپ كورسەتكەن حاريندەر كولي ونىڭ وسىعان دەيىنگى قاراستىرعان تاقىرىپتارىن دا ەسكە سالا كەتتى. سولاردىڭ قاتارىندا دامۋشى ەكونوميكالاردىڭ ءارتۇرلى توپتارىنا جاھاندىق قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ تيگىزگەن اسەرلەرى, ساۋدا مەن ينۆەستيتسيالاردى دامىتۋ, حالىقارالىق قارجى اعىمدارىنىڭ باعىتتارى, ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا جەكە سەكتوردى ڭ قاتىسۋى, كليمات وزگەرىسىنىڭ سالدارلارى ماسەلەلەرى بار.
فورۋمنىڭ جۇمىسىنا وسى ۋاقىتقا دەيىن الەمنىڭ 80 ەلىنەن مىڭنان استام ساراپشىلار مەن ماماندار قاتىستى. ەندى ونىڭ جۇمىسىنا الەمدەگى قارقىندى دامۋشى ەلدەردىڭ ءبىرى قازاقستان دا قوسىلىپ وتىر. ءبىزدىڭ بۇگىنگى تالقىلايتىن ماسەلەمىز وسىدان 5 جىل بۇرىن وكسفوردتا وتكەن فورۋمنىڭ بەتاشار باسقوسۋىنىڭ قاعيداتتارى مەن رۋحىنا سايكەس كەلەدى. مەن قازاقستان بۇدان كەيىنگى ۋاقىتتاردا دا فورۋم جۇمىسىنا بەلسەندى تۇردە اتسالىسادى دەپ ەسەپتەيمىن, دەگەن دامۋشى نارىقتاردىڭ ەۋرازيالىق فورۋمىنىڭ تەڭ توراعاسى وسى باسقوسۋدى ۇيىمداستىرعان قازاقستان تاراپىنا ۇلكەن العىسىن ءبىلدىردى. مۇنان كەيىن ءسوز كەزەگى بايانداما جاساپ, قازاقستاننىڭ بولاشاق دامۋىنا قاتىستى ءوز كوزقاراسى مەن بولجامدارىن ءبىلدىرۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا قۇرمەتپەن بەرىلدى.
مۇمكىندىكتەر كوكجيەگى كەڭەيۋدە
دامۋشى نارىقتاردىڭ ەۋرازيالىق فورۋمىنا قوش كەلدىڭىزدەر, دەپ باستادى ءسوزىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
بىلتىر جەلتوقسان ايىندا مەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جاريا ەتتىم. ول قازاقستاننىڭ الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ بىرىنە اينالۋىن كوزدەيدى. بۇل ماقساتقا جەتۋگە ەلىمىزدىڭ تولىق مۇمكىندىگى بار. ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى جەتىستىكتەرىمىز بۇعان ايقىن دالەل بولا الادى.
كەڭەستىك ەكونوميكانىڭ كۇيرەگەن داعدارىسى ءبىز ءۇشىن ءوزىنىڭ اۋقىمى جاعىنان امەريكاداعى ۇلى كۇيزەلىسپەن بىردەي بولدى. رەسپۋبليكانىڭ تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندەگى ومىرشەڭدىگىنە, ونىڭ شەكارالارىن ساقتاۋ مەن قاۋىپسىزدىگىنە كۇمان كەلتىرىلدى. بىراق ءبىز بۇل قيىندىقتاردى ەڭسەردىك. جاڭا وڭىرلىك جانە جاھاندىق داعدارىستارعا قاراماستان, ءبىز ءوز ەلىمىزدى جاڭعىرتۋ جولىمەن سەنىمدى العا باستىق. ءبىز ءوز بولاشاعىمىزدى دەربەس, سىندارلى جانە باتىل تۇردە قالىپتاستىرا باستادىق. ەندى, قازاقستاندا جاڭا جەتىستىكتەر ءۇشىن بەرىك ىرگەتاس قالانعان كەزدە, ءبىز ءوز مۇمكىندىكتەرىمىزدىڭ كوكجيەكتەرىن كەڭەيتۋدەمىز. ءبىز ءوزىمىزدىڭ باسەكەلەستىك ارتىقشىلىعىمىزدى ناقتى سەزىنەمىز جانە ولاردى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك تابىستارعا قالاي اينالدىرۋ كەرەكتىگىن بىلەمىز. ءبىز زور اۋماققا, باي تابيعي رەسۋرستارعا, كەڭ اۋقىمدى اۋىلشارۋاشىلىق القاپتارىنا جانە جەل مەن كۇن ەنەرگياسىن دامىتۋدىڭ ايتارلىقتاي الەۋەتىنە يەمىز.
ءبىز ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتتىك, دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باسشىسى. جوعارى ەكونوميكالىق ءوسىم تۇراقتى سيپاتقا يە بولدى. ءبىز مۇناي تابىستارىن باسقارۋدىڭ ءتيىمدى ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋدامىز. بۇتىندەي العاندا ەلدىڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى – 90 ميلليارد اقش دوللارى. بۇل – ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ 30 پايىزعا جۋىعى. ءبىز تولىققاندى نارىق ەكونوميكاسى مەن دەموكراتيالىق قوعام قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قاجەتتى ارقاۋلىق ينستيتۋتتار قۇردىق. ءبىز ينۆەستيتسيالىق جانە بيزنەس-احۋالدىڭ كوپتەگەن قىرلارى بويىنشا وڭىردە كوش باسىندا كەلەمىز. قازاقستاننىڭ حالقى وسۋدە. ءومىر ساپاسى مەن ازاماتتار دەنساۋلىعىنىڭ جاعدايى جاقسارۋدا, ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 70 جاسقا جەتتى.
ەلدە جوعارى بىلىكتى ماماندار ۇلەسى ارتۋدا. ءبىز ارناۋلى زياتكەرلىك مەكتەپتەر, كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ جونىندەگى حولدينگ جانە الەمدىك دەڭگەيدەگى ۋنيۆەرسيتەت قۇردىق. ءبىز دامىعان ەلدەردىڭ ۇزدىك ءبىلىم بەرۋ ۇلگى-قالىپتارىنا قاراي باتىل بەت الىپ كەلەمىز. بۇگىندە الەم قازاقستاندى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق پەن ينتەگراتسيانى جاقتايتىن بەيبىتسۇيگىش ەل رەتىندە بىلەدى.
بىزگە ەلدىڭ دامۋى جولىندا ىقتيمال توسقاۋىلدارعا اينالۋى مۇمكىن كەدەرگىلەر جاقسى ءمالىم. بىزدە حالىق تىعىزدىعى تومەن – قازاقستاندىقتاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى اۋىلداردا تۇرادى. كوپتەگەن ەلدى مەكەندەر ەكونوميكالىق ءوسۋ ورتالىقتارىنان تىم شالعاي ورنالاسقان. بۇل ساپالى بىلىمگە, بىلىكتى مەديتسينالىق جاردەم الۋعا, وندىرىسپەن اينالىسۋعا, ينفراقۇرىلىمعا جاپپاي قولجەتىمدىلىك مۇمكىندىگىن شەكتەيدى, دەدى پرەزيدەنت.
ءبىز ءالى دە «گوللاند اۋرۋىنىڭ» دامۋ تاۋەكەلى ايماعىندا تۇرمىز. ەل ەكونوميكاسى ءالى دە ءوندىرىس پەن ەكسپورتتى ءارتاراپتاندىرۋ ۇدەرىسىندە تۇر. تىكەلەي شەتەل ينۆەستيتسيالارىنىڭ نەگىزگى كولەمى ەكونوميكانىڭ ءوندىرۋشى سەكتورىنا تيەسىلى.
ءبىز ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ سالىستىرمالى تۇردە العانداعى تومەن دەڭگەيىندە ەكونوميكانىڭ جوعارى ەنەرگيا سىيىمدىلىعىن مۇرا ەتىپ الدىق. كولىك, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق جانە ينفوكوممۋنيكاتسيالىق ينفر