بۇگىن الماتىنىڭ وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى الاڭىندا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ولەگ سمولياكوۆ بريفينگ وتكىزدى. ونلاين جيىننىڭ باستى تاقىرىبى «تج جانە كارانتين جاعدايىندا قارجى نارىعىنىڭ ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ قىزمەتى مەن قارجى ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتىن باقىلاۋ تۋرالى» بولدى.
– قارجى نارىعىنىڭ ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ – اگەنتتىك قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. اعىمداعى جاعدايدا, ياعني توتەنشە جاعداي رەجيمىنىڭ بانكتەردىڭ قارىز الۋشىلارىنا جانە تۇتاستاي العاندا قارجى سەكتورىنا تەرىس اسەرىن جۇمسارتۋعا باعىتتالعان جۇمىسقا باسا نازار اۋدارۋ كەرەك.
بانك سەكتورى اعىمداعى داعدارىستى جاعدايلارعا بارىنشا دايىن بولدى, مۇنى 2019 جىلى جۇرگىزىلگەن بانك سەكتورى اكتيۆتەرىنىڭ ساپاسىن باعالاۋ كورسەتتى. 2008 جىلدان بەرى جيناقتالعان كوپتەگەن پروبلەمالار انىقتالىپ, رەتتەلدى. سونىمەن بىرگە بانك سەكتورىنىڭ بارىنشا جوعارى وتىمدىلىك دەڭگەيى بار.
بانكتەردەگى بيزنەس-پروتسەستەردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ جونىندەگى جۇيەلىك جۇمىس جالعاسۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا اگەنتتىك AQR ناتيجەلەرى بويىنشا تۇزەتۋ شارالارىنىڭ جوسپارلارىن بانكتەرمەن كەلىسۋ جونىندەگى جۇمىستى اياقتاپ كەلەدى, دەدى ولەگ سمولياكوۆ.
سونداي-اق قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى تومەندەگىدەي اقپاراتتارمەن ءبولىستى.
سونىمەن بىرگە كاپيتالداندىرۋعا قولداۋ كورسەتۋ جونىندەگى تالاپتارى جانە قارجىلىق ورنىقتىلىقتى ارتتىرۋدىڭ قولدانىستاعى باعدارلاماسى شەڭبەرىندە اعىمداعى كرەديتتىك تاۋەكەلدەردى قامتاماسىز ەتۋ تەتىكتەرى ۋاقتىلى ءارى ورىندى بولعانىن پاندەميامەن بايلانىستى اعىمداعى جاعداي كورسەتىپ وتىر.
سونىمەن قاتار سۇرانىستىڭ, كىرىستەردىڭ تومەندەۋىنە, كاسىپورىندار قىزمەتىنىڭ توقتاتىلا تۇرۋىنا بايلانىستى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىندا جاڭا تاۋەكەلدەر تۋىنداۋدا, ولار قارجى سەكتورىنا دا اسەر ەتەدى.
كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنىڭ تەرىس سالدارلارىن ەڭسەرۋ, بيزنەستى كرەديتتەۋگە قولداۋ كورسەتۋ جانە قارىز الۋشىلاردىڭ بورىش جۇكتەمەسىمەن بايلانىستى تاۋەكەلدەردى ازايتۋ ءۇشىن داعدارىسقا قارسى مىناداي قوسىمشا شارالار قابىلداندى:
1) 2020 جىلعى 30 ناۋرىز - 30 قىركۇيەك ارالىعىنداعى كەزەڭدە پرۋدەنتسيالىق رەتتەۋدىڭ ۋاقىتشا كونترتسيكلدىك شارالارى ەنگىزىلدى.
2) شوب جەڭىلدىكپەن كرەديتتەۋ باعدارلاماسى ازىرلەنىپ, ىسكە اسىرىلۋدا, ول ءۇشىن 600 ملرد تەڭگە ءبولىندى.
3) تج زارداپ شەككەن قارىز الۋشىلار تولەمدەرىنىڭ مەرزىمىن كەيىنگە قالدىرۋ كوزدەلدى.
اتاپ ايتقاندا, مىنالار كوزدەلەدى:
پرۋدەنتسيالىق رەتتەۋدىڭ ۋاقىتشا شارالارى كاپيتالدى جانە كرەديتتەۋ, ەڭ الدىمەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن كرەديتتەۋ ءۇشىن وتىمدىلىكتى بوساتۋعا باعىتتالعان.
كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسى پاندەمياسىنا جانە ونىڭ قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىنا تەرىس اسەرىنە بايلانىستى توتەنشە جاعدايدىڭ ناتيجەسىندە زارداپ شەككەن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن, دارا كاسىپكەرلەردى قولداۋ ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇلتتىق بانك اگەنتتىكپەن بىرلەسىپ شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن (شوب) جەڭىلدىكپەن كرەديتتەۋ باعدارلاماسىن ازىرلەدى.
باعدارلاما ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ توتەنشە جاعدايدىڭ ەنگىزىلۋى ناتيجەسىندە زارداپ شەككەن شوب سۋبەكتىلەرىنە, ونىڭ ىشىندە دارا كاسىپكەرلەرگە اينالىم كاپيتالىن تولىقتىرۋعا 12 ايعا 8%-بەن جەڭىلدەتىلگەن كرەديت بەرۋى ارقىلى ىسكە اسىرىلۋدا.
اكتيۆتەرىنىڭ ساپاسىن تاۋەلسىز باعالاۋدان (AQR) وتكەن جانە پورتفەلىندە شوب قارىزدارى بار 13 قاتىسۋشى بانك ايقىندالدى.
باعدارلاماعا قاتىسۋشى بانكتەرگە بولىنگەن قاراجاتتى مەملەكەتتىك جانە مەملەكەتتىك ەمەس باعالى قاعازداردى ساتىپ الۋ, باسقا بانكتەردەگى دەپوزيتتەرگە ورنالاستىرۋ, شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتىپ الۋ ءۇشىن پايدالانۋعا تىيىم سالىندى.
اعىمداعى جىلعى 14 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا, ياعني باعدارلاما ىسكە اسىرىلعان ساتتەن باستاپ 12 كۇن ىشىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنەن 213,9 ملرد تەڭگە سوماعا 1 131 ءوتىنىم ءتۇستى, ونىڭ ىشىندە 41,7 ملرد تەڭگە سوماعا 92 ءوتىنىم ماقۇلداندى.
قارىز الۋشىلاردىڭ قارجىلاندىرۋدى الۋ مەرزىمدەرىن قىسقارتۋ ءۇشىن بانكتەردىڭ باعدارلاما بويىنشا قارجىلاندىرۋعا وتىنىمدەرىن كەلىسۋدىڭ وڭتايلى تەتىگى ازىرلەندى.
توتەنشە جاعداي رەجيمىن ەنگىزۋ ناتيجەسىندە زارداپ شەككەن حالىقتى, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ ماقساتىندا اگەنتتىك بىرقاتار جەدەل شارالار قابىلدادى:
- بارلىق قارىز (ميكروكرەديت) بويىنشا تولەمدەردىڭ مەرزىمى ءوتىپ كەتكەنى ءۇشىن ايىپپۇلدار مەن ءوسىمپۇلدار ەسەپتەۋگە تىيىم سالىندى, سونداي-اق تولەمدەر مەرزىمىنىڭ ءوتىپ كەتۋى كۇنتىزبەلىك 90 كۇننەن اساتىن جەكە تۇلعالاردىڭ كەپىلسىز تۇتىنۋشىلىق قارىزدارى بويىنشا سىياقى ەسەپتەۋگە تىيىم سالىندى;
- 2020 جىلعى 16 ناۋرىز – 15 ماۋسىم ارالىعىنداعى كەزەڭدە بانكتىك قارىز جانە ميكروكرەديت شارتتارى بويىنشا تولەمدەردىڭ مەرزىمىن كەيىنگە قالدىرۋ ارقىلى جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارعا نەگىزگى بورىش پەن سىياقى تولەۋ توقتاتىلا تۇردى.
بۇل تالاپتار بارلىق ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەرگە, لومباردتاردى قوسقاندا, ميكروقارجىلىق قىزمەتتى جۇزەگە اسىراتىن ۇيىمدارعا, ونلاين-كرەديت بەرۋ كومپانيالارىنا, كرەديتتىك سەرىكتەستىكتەرگە قولدانىلادى.
تولەمدەردى كەيىنگە قالدىرۋ:
جەكە تۇلعالارعا: ءحاوت, ااك الۋشىلارعا, تىركەلگەن جۇمىسسىزدارعا, قارجىلىق قيىن جاعدايداعى وزگە ازاماتتارعا بەرىلەدى.
شوب سۋبەكتىلەرىنە: ەكونوميكانىڭ زارداپ شەككەن نەمەسە قارجىلىق جاعدايى ناشارلاعان سالالارى.
بۇگىنگى كۇنگە 4,4 ترلن. تەڭگە سوماعا 5,3 ملن. جۋىق ازاماتتىڭ جانە 3,9 ترلن. تەڭگە سوماعا 26,2 مىڭعا تارتا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ بانكتىك قارىزدارى جانە ميكروكرەديتتەر بويىنشا بەرەشەكتەرى بار.
اعىمداعى جىلعى 14 ساۋىردە جيىنتىعىندا 1,5 ملن قارىز الۋشى جانە 12,1 مىڭ شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى قارىزدار بويىنشا تولەم مەرزىمىن كەيىنگە قالدىرۋعا وتىنىمدەرىن بەردى.
186,1 ملرد تەڭگە سوماسىنا 1 340 707 ادام (ياعني ءوتىنىم بەرگەن ازاماتتاردىڭ 89%-عا جۋىق) جانە 131,4 ملرد تەڭگە سوماسىنا 9 822 شوب سۋبەكتىسى ء(وتىنىم بەرگەن شوب سۋبەكتىلەرىنىڭ 81%-ى) تولەم مەرزىمىن كەيىنگە قالدىرۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.
تولەمدەردى توقتاتا تۇرۋ كەزەڭىندە قارىز الۋشىلار بويىنشا شاعىم-تالاپ جۇمىسى توقتاتىلادى.
جەكە تۇلعالاردىڭ كرەديتتىك تاريحىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن قارىز الۋشى ءۇشىن 12 اي ىشىندە مەرزىمى وتكەن بەرەشەكتىڭ 50%-نان استامىن وتەگەن جانە كەيىننەن مىندەتتەمەلەرىن ورىنداعان جاعدايدا جاعىمسىز كرەديتتىك تاريحىن تۇزەتۋ مۇمكىندىگى كوزدەلگەن.
بۇدان باسقا, بانكتەرمەن بىرلەسىپ, حالىقتى قولداۋ جانە الەۋمەتتىك تولەمدەر بويىنشا مەملەكەت ىسكە اسىراتىن شارالاردى جەدەل قىزمەت كورسەتۋ جۇزەگە اسىرىلادى.
حالىقتىڭ وسى تولەمدەردى تەز ارادا الۋى ءۇشىن بانكتەر كورسەتىلگەن تولەمدەردى قولدا بار كەز كەلگەن بانك شوتتارىنا اۋدارادى.
بۇگىندە الەۋمەتتىك تولەمدەر بەرۋ ماقۇلدانعان ازاماتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ 92%-دان استامىندا تولەم كارتالارى بار.
اگەنتتىك ادىلەت جانە قارجى مينيسترلىكتەرىمەن, جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ رەسپۋبليكالىق پالاتاسىمەن بىرلەسە وتىرىپ, ولاردىڭ العا قويعان شەكتەۋ شارالارىن جويۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزدى.
ءوز كەزەگىندە, بانكتەر الەۋمەتتىك تولەمدەر تۇسەتىن بانكتىك شوتتارعا قويىلاتىن ءوز تالاپتارىن الىپ تاستاۋ شارالارىن قابىلدايدى.
اگەنتتىك پەن بانكتەر بانكتىڭ بولىمشەلەرىنە بارماي-اق, تولەم كارتوچكالارىن ۇيگە جەتكىزۋدى قوسا العاندا, شوتتاردى قاشىقتان اشۋدىڭ الگوريتمدەرىن پىسىقتادى.
14 قارجى ينستيتۋتى: 13 بانك جانە «قازپوچتا» اق شوتتاردى قاشىقتان اشۋ جانە بانك كارتالارىن جەتكىزۋ قىزمەتتەرىن ۇسىنادى.
شوتتى اشۋ دەرەۋ ونلاين رەجيمىندە, ال كارتالاردى جەتكىزۋ قىسقا مەرزىمدە جۇزەگە اسىرىلادى. قولما-قول اقشانى 4 بانكتە تولەم كارتاسىن پايدالانباي الۋعا بولادى, ولارعا حالىقتىڭ بارلىق بانكتىك شوتتارىنىڭ 82%-ى جانە الەۋمەتتىك تولەمدەر ماقۇلدانعان ازاماتتاردىڭ 84,4%-ى تيەسىلى.
اگەنتتىك بانكتەردىڭ وسى باعىتتاعى جۇمىسىن ۇيلەستىرەدى, سونداي-اق بانكتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ قاشىقتان جۇمىس ىستەيتىن ارنالارىن پايدالانۋ قاجەتتىلىگى بولىگىندە كەڭ اۋقىمدى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى.
شوتتاردى قاشىقتان اشۋ جانە بانك كارتالارىن الۋ بويىنشا قىزمەت كورسەتەتىن قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ تولىق ءتىزىمى اگەنتتىكتىڭ سايتىندا, fingramota.kz سايتىندا, سونداي-اق الەۋمەتتىك جەلىلەردە ورنالاستىرىلعان.
بانكتەرگە بانكتىك شوت اشۋدى جانە جۇرگىزۋدى, مۇنداي شوتتان اقشا الۋ نەمەسە اۋدارۋدى قوسا العاندا, الەۋمەتتىك تولەمدەرگە بايلانىستى كليەنتتەردىڭ كەز كەلگەن وپەراتسيالارى بويىنشا كوميسسيا الۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى قوسىمشا حابارلاندى.
قازىرگى جاعدايدا قارجى نارىعى سۋبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتىن باقىلاۋ شەڭبەرىندە اگەنتتىك توتەنشە جاعداي ەنگىزىلگەن كەزەڭدە حالىققا جانە كاسىپكەرلىككە قولداۋ كورسەتۋ شارالارىنىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋعا جانە ءتيىستى قاداعالاپ رەتتەۋگە نەگىزگى باسىمدىق بەرىپ وتىر.
اگەنتتىك جەدەل جەلىسىن (call-ورتالىق +7 (727) 2788 144 جانە +7 (727) 2788 122, ەلەكتروندىق پوچتا: Fingramota@finreg.kz) قوستى, ول ارقىلى حالىققا جانە شوب وكىلدەرىنە كونسۋلتاتسيا بەرىلەدى جانە پروبلەمالىق ماسەلەلەر جەكە تارتىپپەن شەشىلەدى. قازىرگى تاڭدا جەدەل جەلى ارقىلى 16 مىڭنان استام ازامات كونسۋلتاتسيا ءۇشىن حابارلاستى.
اگەنتتىك بانكتەرمەن بىرلەسە وتىرىپ ءوتىنىش بەرۋشىلەردىڭ ماسەلەلەرىن قاراپ, ولاردى رەتتەۋدى جەدەل رەجيمدە جۇزەگە اسىرعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. مەرزىمىن كەيىنگە قالدىرۋ, الەۋمەتتىك جانە قايىرىمدىلىق تولەمدەرىن اۋدارۋ ماسەلەسى بويىنشا وتىنىشتەردىڭ شامامەن 7 000-ىنان بانكتەر مەن وزگە ۇيىمدار ونىڭ 70%-دان استامىن وڭ شەشىم شىعارىپ قاراستىرعان.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ توتەنشە جاعدايدىڭ ەنگىزىلۋى ناتيجەسىندە زارداپ شەككەن شوب سۋبەكتىلەرىن قولداۋ ماسەلەسى بويىنشا تاپسىرمالارىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە «اتامەكەن» ۇكپ-مەن ءوزارا تىعىز ءىس-ارەكەت ەتە وتىرىپ, وتىنىشتەردىڭ جانە بيزنەستىڭ وزەكتى پروبلەمالىق ماسەلەلەرىنىڭ ەسەبى جۇرگىزىلۋدە. شوب سۋبەكتىلەرىنىڭ جەكە بەرىلگەن وتىنىشتەرى قاراۋ ءۇشىن جەدەل رەجيمدە بانكتەرگە جىبەرىلۋدە.
اگەنتتىك قارجى نارىعىنداعى احۋالعا سترەسس تەستىلەر وتكىزۋ جانە ەكونوميكا دامۋىنىڭ ءتۇرلى ستسەناريلەرىن باعالاۋ ارقىلى دا كۇن سايىن مونيتورينگتى جۇزەگە اسىرۋدا. سترەسس تەستىلەر ناتيجەلەرى نەگىزىندە قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان وزگە دە شارالاردى ىسكە اسىرۋ قاجەتتىلىگى قارالاتىن بولادى.