«اقىلدىدان شىققان ءسوز – تالاپتىعا بولسىن كەز».
(اباي)
كەز كەلگەن جۇمىر باستى پەندەنىڭ بويىنداعى ادامي قاسيەتتەرىن بيىكتەتىپ, ساناسىن دامىتاتىن, اقىل-ويىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ, نامىسىن ۇنەمى جانىپ وتىراتىن الەمدەگى ەڭ ۇزدىك 50 كلاسسيكالىق شىعارمانىڭ قۇنارلى قۇندىلىقتارىن توبىقتاي ەتىپ تۇيىندەپ, تارىنىڭ قاۋىزىنا سىيعىزعان توم باتلەر-بوۋدوننىڭ «عۇمىرىڭىزدى وزگەرتۋگە سەرپىندى شابىت سىيلايتىن كلاسسيكالىق 50 كىتاپ» (Tom Butler-Bowdon. 50 Self-Help Classics: 50 Inspirational Books to Transform Your Life», 2003) اتتى تۋىندىسىمەن جەتە تانىسقان زەردەلى وقىرماننىڭ بىردە-ءبىرى بەيجاي قالمايتىنى كۇمان تۋدىرمايدى. ويتكەنى, 50 توم ەمەس, ءبىر عانا كىتاپ-قازىناعا توعىتىلعان قۇندىلىق يىرىمىنەن سۋسىنداعان ادامنىڭ اق نيەتتى اۆتورعا تەك قانا ريزا بولاتىنى كۇمان تۋدىرمايدى.
«اقىلدىدان شىققان ءسوز – تالاپتىعا بولسىن كەز».
(اباي)
كەز كەلگەن جۇمىر باستى پەندەنىڭ بويىنداعى ادامي قاسيەتتەرىن بيىكتەتىپ, ساناسىن دامىتاتىن, اقىل-ويىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ, نامىسىن ۇنەمى جانىپ وتىراتىن الەمدەگى ەڭ ۇزدىك 50 كلاسسيكالىق شىعارمانىڭ قۇنارلى قۇندىلىقتارىن توبىقتاي ەتىپ تۇيىندەپ, تارىنىڭ قاۋىزىنا سىيعىزعان توم باتلەر-بوۋدوننىڭ «عۇمىرىڭىزدى وزگەرتۋگە سەرپىندى شابىت سىيلايتىن كلاسسيكالىق 50 كىتاپ» (Tom Butler-Bowdon. 50 Self-Help Classics: 50 Inspirational Books to Transform Your Life», 2003) اتتى تۋىندىسىمەن جەتە تانىسقان زەردەلى وقىرماننىڭ بىردە-ءبىرى بەيجاي قالمايتىنى كۇمان تۋدىرمايدى. ويتكەنى, 50 توم ەمەس, ءبىر عانا كىتاپ-قازىناعا توعىتىلعان قۇندىلىق يىرىمىنەن سۋسىنداعان ادامنىڭ اق نيەتتى اۆتورعا تەك قانا ريزا بولاتىنى كۇمان تۋدىرمايدى.
ايتسا, ايتقانداي-اق, توم باتلەر-بوۋدون كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەسىمدەرى بۇكىل الەمگە ايگىلى لاو-تسزى (ب.ز.د.VI-V ع.ع.), ريم يمپەراتورى مارك اۆرەلي (ب.ز.II ع.), ءوز زامانىندا مەملەكەت قايراتكەرى بولعان بوەتسي (ب.ز.480-524 ج.ج.), اقش-تىڭ ىرگەتاسىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى – بەندجامين فرانكلين (1706-1790 ج.ج.) سياقتى ونداعان فيلوسوفتار مەن تاريحي تۇلعالاردىڭ اسىل ويلارىن عانا ەمەس, بۇگىنگى الەمنىڭ شوق جۇلدىزدارى سانالاتىن دالاي-لاما, دەيل كارنەگي, ديپاك چوپرا, پاۋلو كوەلو, ستيۆەن كوۆي نەمەسە ونداعان باسقا دا كەمەڭگەر ويشىلداردىڭ كلاسسيكالىق تۋىندىلارىنىڭ عيبراتقا تولى سۇزبەسىن ءوز شىعارماسىنىڭ وزەگىنە شەبەر ورە بىلگەن. اۆتوردىڭ مۇنداعى نىساناسى دا, جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, بۇگىنگى ادامدى, ونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, جەتكىنشەك جاستاردى ادامزات وركەنيەتىندە جيناقتالعان رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ ىزگىلىك بۇلاعىنان سۋسىنداتىپ, وي-ءورىسى مەن ادامي ساپاسىن جەتىلدىرۋ.
ماسەلەن, ءداوسيزمنىڭ نەگىزىن قالاعان دانىشپان لاو-تسزى ءوز زامانىنداعى ەل تۇتقاسىن ۇستاعان كوشباسشىلاردى ەكى توپقا ءبولىپ قاراعان: ءبىرىنشىسى – كوزدەگەن ماقساتقا تەك بىلەكتىڭ كۇشىمەن عانا جەتەتىن قارا كۇشتىڭ يەسى يان – ەركەك كىندىكتى باتىر تۇلعا; ەكىنشىسى – ين – كوپشىلىكتى ءبىرىنشى ورىنعا قوياتىن انا تۇلعالى ەمشى-قولباسشى.
دانىشپان لاو-تسزى بىلاي دەپتى: «كەمەڭگەر ابىزدار كوپتىڭ ىشىنەن ەرەكشەلەنىپ تۇرادى, سەبەبى, ولار وزدەرىن ءبۇتىننىڭ بولشەگى دەپ ەسەپتەيدى. ولار كوپتىڭ كوزىنە تۇسۋگە تىرىسپايدى, سوندىقتان دا ولاردىڭ وڭىنەن نۇر توگىلىپ تۇرادى. ولار ۇلى نىسانالارعا قول جەتكىزەدى. سەبەبى, ولار اتاق-داڭق ىزدەمەيدى. ولاردىڭ ابىزدىعى ايتقان پىكىرلەرىنەن عانا بىلىنبەيدى. بۇل قاسيەت ولاردىڭ تۇلا بويىندا تۇنىپ تۇرادى. ولار باسكە تۇسپەيدى, سەبەبى, ولارمەن ەشكىم پىكىر تالاستىرمايدى».
دەمەك, جاسامپاز حالقىمىزدىڭ: « ۇلىق بولساڭ, كىشىك بول» نەمەسە «بەتەگەدەن بيىك, جۋساننان الاسا بول» دەگەن دانالىقتارىنىڭ دا استارىنىڭ تىم تەرەڭدە جاتقانىن, سوسىن ولاردىڭ وزگە حالىقتاردىڭ قۇندىلىقتارىمەن تەڭ تۇسپەسە, كەم تۇسپەيتىنىن دە, ادامزات ىزگىلىكتەرىمەن استاسىپ جاتاتىن مىڭداعان جىلدىق تاريحى بار ەكەنىن دە اڭعارۋ قيىن ەمەس.
ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ 161 جىلىنان 180 جىلىنا دەيىن 19 جىل ريم يمپەرياسىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعان مارك اۆرەلي – سوڭىنا ادىلەتتىلىكتىڭ وشپەس ءىزىن قالدىرعان فيلوسوف. ءوزىنىڭ «ويتولعاۋ» («Meditations») دەپ اتالاتىن ايگىلى ەڭبەگىندە كەمەڭگەر يمپەراتور كەز كەلگەن كىسى توڭىرەگىندەگى بۇيىمدار مەن ادامداردى ءوزىنىڭ قالاۋىنا ساي ءپىشىپ-كەسۋگە تىرىسپاي, ولاردى باز قالپىندا قابىلداۋ قاعيداسىن بەرىك ۇستانعان. سونىمەن قاتار, الەمگە باسقا ادامنىڭ كوزىمەن قاراۋعا تىرىسۋدىڭ ءوزى دە كەز كەلگەن تۇلعانىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتەتىنىن دارىپتەگەن. كىسىنىڭ وزىنەن باسقا جاندى جەك كورۋى, جاقتىرماۋى نەمەسە سىرتىنان عايباتتاۋى تابيعات زاڭىنا قايشى كەلەتىنىن, سوس